Các thượng nghị sĩ kêu gọi phải thương lượng lại điều khoản về Siêu toà án toàn cầu

English: Senators Call For Global Super Court To Be Renegotiated

Cuộc điều tra của BuzzFeed News về toà án giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và các quốc gia đã dấy lên lời kêu gọi đòi hỏi sự thay đổi ở Quốc hội Mỹ.

Chris Hamby Phóng viên của BuzzFeed News

Thượng nghị sĩ Sherrod Brown, Bernie Sanders và Elizabeth Warren, những người đang tìm cách giới hạn phạm vi của ISDS. BuzzFeed News; Getty

    Bài cùng chuỗi:
    1. Những bí mật về một siêu toà án toàn cầu – Tòa án thống trị thế giới
    1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6, 1.7
    2. Những bí mật về một siêu toà án toàn cầu – Tối hậu thư đe doạ hàng tỷ Đô la
    2.1, 2.2, 2.3, 2.4
    3. Những bí mật về một siêu toà án toàn cầu – Hãy làm cho họ nghèo đi và ta sẽ giàu lên
    3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5
    4. Những bí mật về một siêu toà án toàn cầu – Thảm hoạ từ trong nước
    4.1, 4.2, 4.3, 4.4
     
    Bài liên hệ:
    – Các thượng nghị sĩ kêu gọi phải thương lượng lại điều khoản về Siêu toà án toàn cầu
    – Điều khoản “Giải quyết Tranh chấp giữa Nhà đầu tư và Quốc gia” (ISDS) của TPP nguy hại đến chủ quyền tài phán quốc gia và làm suy yếu luật pháp quốc gia.
    – Mặt trái của toàn cầu hóa: 1,

Viện dẫn cuộc điều tra của BuzzFeed News, một tá các thượng nghị sĩ đã thúc giục tổng thống Obama gỡ bỏ các điểm gây tranh cãi trong Hiệp định đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), hiệp định thương mại lớn nhất mà chính quyền đang thúc đẩy Quốc hội thông qua trong những tháng tới.

Các thượng nghị sĩ – bao gồm Sherrod Brown, Bernie Sanders và Elizabeth Warren – nhấn mạnh rằng hệ thống tư pháp nằm trong hiệp định sẽ trao quyền cho các công ty nước ngoài kiện chính phủ Mỹ ra một ban trọng tài, thường là những người được lựa chọn từ các luật sư của đại công ty. Đưa điều khoản này vào hiệp định “đồng nghĩa với sức khoẻ của cộng đồng, an toàn của người lao động, và các tiêu chuẩn môi trường của chúng ta cùng nhiều thứ khác sẽ trở nên dễ bị tổn hại bởi các thách thức đến từ phía công ty”, các thượng nghị sĩ viết.

Hệ thống pháp lý này – một toà án siêu toàn cầu được biết đến là phương thức giải quyết tranh chấp nhà đầu tư – nhà nước hay ISDS – là chủ đề của cuộc điều tra kéo dài 18 tháng mới đây của BuzzFeed. ISDS đã nằm trong một loạt các hiệp định đầu tư và thương mại khắp thế giới. Điều khoản này đang trở thành trọng tâm của sự phê bình, chỉ trích do ngày càng nhiều công ty vận dụng điều khoản để phá hoại các chính sách được ban hành một cách dân chủ tại các quốc gia hay thậm chí là tác động đến các bản kết án tội ác.

Các thượng nghị sĩ trích dẫn trong thư của mình những phát hiện chính của loạt bài điều tra 4 phần của BuzzFeed News. “Những báo cáo điều tra gần đây của BuzzFeed tiết lộ mức độ mà ISDS trở thành một phần cơ bản của các chiến lược tối đa hoá lợi nhuận của các tập đoàn”, họ viết. “Các thách thức của ISDS, và thậm chí mới chỉ đơn thuần là các đe doạ từ các thách thức của ISDS, đã được sử dụng để dành được quyền khai thác bất chấp sự phản đối của cộng đồng, để cứu các giám đốc điều hành công ty khỏi bị kết án tội ác, và để miễn tội cho các giám đốc có liên quan đến vụ gây nhiễm độc chì cho trẻ em của một nhà máy.”

“Một sự trợ giúp cho các công ty như vậy không nằm trong các hiệp định của chúng ta,” các thượng nghị sĩ kết luận.

Các thượng nghị sĩ cũng bác bỏ các lập luận của chính quyền rằng TPP sẽ giúp củng cố an ninh quốc gia.

“Việc trao quyền các công ty đa quốc gia, những công ty chẳng thuộc về bất kỳ quốc gia nào, thông qua ISDS, sẽ thực sự làm yếu đi khả năng điều hành của các quốc gia đối tác TPP của chúng ta,” các thượng nghị sĩ viết. “Những cam kết có ý nghĩa của chính phủ và việc xây dựng mối quan hệ với các đồng minh của chúng ta sẽ thúc đẩy lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương hiệu quả hơn rất nhiều so với một hiệp định thương mại thúc đẩy lợi ích của các công ty bằng cái giá do người dân phải trả.”

Và các thượng nghị sĩ một lần nữa viện dẫn ISDS để bác bỏ lý lẽ thường xuyên của chính quyền rằng TPP là “thoả thuận thương mại tiến bộ nhất trong lịch sử.”

“Đơn giản là không chính xác khi gọi một hiệp định là tiến bộ nếu hiệp định đó không yêu cầu đối tác thương mại cấm buôn bán hàng hoá được sản xuất bởi lao động bị cưỡng bức hay hiệp định đó cho phép một toà đặc biệt dành cho công ty để thách thức các chính sách công được xây dựng một cách hợp pháp và dân chủ”, các thượng nghị sĩ viết.

Từ trái sang: Sens. Jeff Merkley, Bob Casey, Sherrod Brown, Mazie Hirono, và Ed Markey tại buổi họp báo hôm thứ năm công bố lá thư của họ gửi đến Tổng thống Obama. Chris Hamby / BuzzFeed News

Các luật sư và trọng tài thụ lý các vụ ISDS, cùng với một vài nhóm công ty như Hiệp hội quốc gia các nhà sản xuất, lập luận rằng ISDS đơn giản chỉ là một cách để đảm bảo các công ty nhận được sự đối xử công bằng khi họ hoạt động tại quốc gia khác. Hệ thống này có nguồn gốc từ những năm 1950 và được thiết kế ban đầu để trấn an các công ty nước ngoài rằng họ có thể tìm đến một hệ thống pháp lý công bằng nếu quốc gia nơi họ đầu tư tịch thu tài sản của họ hay trắng trợn phân biệt đối xử với họ.

Nhưng BuzzFeed News phát hiện ra rằng, trong suốt hai thập kỷ qua, các luật sư đầy sáng tạo của các công ty hàng đầu tại Mỹ và Tây Âu, đã tìm ra nhiều cách mới để mở rộng bất ngờ phạm vi áp dụng của hệ thống này và biến nó trở thành một lĩnh vực kinh doanh béo bở.

Các công ty và các giám đốc đã từng bị buộc tội hay kết tội đã dùng ISDS để thoát khỏi sự trừng phạt; các hoạt động kinh doanh sử dụng hệ thống này để phá hoại các luật về môi trường; các ngân hàng và các công ty tài chính đã biến hệ thống này thành một động cơ lợi nhuận, thường là đánh đổi bằng thiệt hại của các nước nghèo hay các nước đang gặp khủng hoảng; và Mỹ thì đang dễ bị các công ty nước ngoài kiện đòi ISDS một cách đáng ngạc nhiên.

Rủi ro tiềm ẩn đối với Mỹ sẽ gia tăng đáng kể nếu TPP được thông qua. Chính quyền nói rằng sẽ thêm vào Hiệp định các biện pháp bảo vệ cùng với các thứ khác để đảm bảo các chính phủ có khả năng điều tiết lợi ích công, tăng tính minh bạch, và nhanh chóng loại bỏ những yêu sách không đáng kể. Tuy nhiên, một số học giả và các nhà hoạt động cho rằng những thay đổi này chỉ là những chỉnh sửa ngoài lề, còn phần lớn các khía cạnh có vấn đề của hệ thống này vẫn còn nguyên.

Lá thư của các thượng nghị sĩ tiếp tục viện dẫn các phần khác của TPP – bao gồm các điều khoản về lao động, thao túng tiền tệ, và chuỗi cung cấp ô tô. Nhưng họ nói rằng lo ngại đối với ISDS là “đầu tiên và trước hết”. Năm thượng nghị sĩ đã ký lá thư nhắc lại những quan ngại của họ tại buổi họp báo ở đồi Capitol. Brown gọi hệ thống toà án tư nhân này là một sự “cấu kết công ty” và “một vòng xoáy mà chúng ta sẽ không chấp nhận trong hệ thống công lý của chúng ta”.

Xem lá thư tiếng Anh tại đây

“ISDS là một lỗ hổng cơ bản” ông nói, một phần bởi vì nó trao cho các tập đoàn một thứ quyền lực vượt hơn cả chính phủ. Ông nhắc đến một vụ mà BuzzFeed News đã phát hiện ra rằng một nhóm các công ty mỏ đã dùng những đe doạ bí mật để kiện Indonesia hàng tỷ đô la thông qua ISDS để được miễn luật môi trường.

Sen. Ed Markey nói ông lo ngại rằng các công ty nhiên liệu hoá thạch sẽ sử dụng ISDS để phá hoại các quy định có mục tiêu giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường khác.

Các thượng nghị sĩ khác đã ký thư là Brian Schatz và Mazie Hirono của Hawaii, Jeff Merkley của Oregon, Al Franken của Minnesota, Bob Casey của Pennsylvania, Richard Blumenthal của Connecticut, Sheldon Whitehouse của đảo Rhode, và Tammy Baldwin của Wisconsin.

Chris Hamby là phóng viên điều tra của BuzzFeed News tại Washington, D.C. Trong khi làm việc tại Trung tâm vì sự chính trực quần chúng, Hamby đã giành được Giải thưởng Pulitzer 2014 cho hạng mục phóng sự điều tra với loạt bài về những người khai thác mỏ than.

Liên hệ với Chris Hamby tại chris.hamby@buzzfeed.com.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s