Chơi vơi trước biển – 3 kỳ

TPBãi bồi ven biển, cồn cát, kênh mương ăn thông ra biển thành cụm dân cư cơ cực, bêu mạng sống với sóng biển, với rắn độc ven rừng. Đất chật, người đông, người dân từ đất liền kiếm sống lấn dần về phía biển, rồi dừng chân, dựng lều, cất chòi thành xóm làng heo hút ven rừng phòng hộ, chơi vơi trước biển mênh mông.

Người dân Cồn Nhàn, ấp Mù U, xã Dân Thành (Duyên Hải, Trà Vinh) trước bờ biển bị xói lở. Ảnh: Hòa Hội.

Người dân Cồn Nhàn, ấp Mù U, xã Dân Thành (Duyên Hải, Trà Vinh) trước bờ biển bị xói lở. Ảnh: Hòa Hội.

Chơi vơi Cồn Nhàn       

Trời bắt đầu hửng nắng, ông Trần Văn Chốp, 59 tuổi, ở Cồn Nhàn, ấp Mù U, xã Dân Thành (Duyên Hải, Trà Vinh) đã có mặt ngoài đồng từ sớm để đắp đất trồng dây thuốc cá. Cồn Nhàn là giồng cát chạy dài theo bờ biển, sóng biển khoét sâu bãi cát. Hàng phi lao xơ xác, cây chơi vơi, cây gãy ngổn ngang cặp mé biển. Người dân Cồn Nhàn phải bám biển để kiếm sống vì không có đất để trồng trọt, chăn nuôi.

Ông Chốp cặm cụi cuốc đất, đắp thành từng mô. Mồ hôi ướt đẫm, dừng tay cuốc, ông Chốp ngồi bệt xuống đất, kéo tà áo lau mồ hôi trên trán: “Tôi mới chuộc lại khoảnh đất này, đã cầm cố gần 15 năm, trồng cây thuốc cá. Trồng dây thuốc cá bò được, sẽ tìm việc làm thuê, chứ đợi hơn một năm rưỡi mới thu hoạch là chết đói liền!”- ông Chốp nói.

“Theo khảo sát của các ban, ngành chức năng trong tỉnh, từ năm 2007 đến nay, khoảng 80%  bờ biển Cà Mau từ biển Đông sang biển Tây dài 254 km bị sạt lở, bình quân mỗi năm khoảng 15m, có nơi đến 50m và diện tích rừng phòng hộ bị cuốn mất khoảng 300 ha/năm.

Ông Tô Quốc Nam, Phó GĐ Sở NN & PTNT Cà Mau

Gần 60 tuổi, ông Trần Văn Chốp người khô đét, nhỏ thó, gầy nhom, da ngăm đen, tóc bạc gần hết. Vợ chồng ông có 2 con, cả 2 đều có vợ có chồng, nghèo khó, phải làm thuê kiếm sống. Con trai lớn của ông là Trần Văn Hận có 2 con, ở trong căn chòi sát biển. Anh Hận nói: “Không có tiền mua đất, phải ở “lều mạng”, sóng biển xô hoài, ớn lắm!”. Con gái út ông Chốp là Trần Thị Lắm cũng có được 2 con, dựng lều ở cách nhau vài bước chân cũng nghèo khổ, sống bằng nghề đặt lú, lưới cá ven biển.Hiện tại, vợ chồng ông Chốp sống nương tựa nhau trong căn nhà ọp ẹp. Ông kể, hơn 5 năm nay, tôi bị đau thần kinh tọa, chân trái teo, co rút, đi lại khó khăn. Còn vợ lại bị kiến chui vào tai cắn trong một lần làm thuê cho người ta, điếc cả hai tai, suốt ngày quanh quẩn ở nhà.

Chiều tà, gió biển mát rượi, sóng biển rì rầm, hàng phi lao lưa thưa, nghiêng theo gió. Ngoài xa, dáng người đàn ông cố bơi chiếc xuồng nhỏ vào bờ. Nét mặt ông xanh ngắt, ướt nhem, run lập cập: “Ngoài khơi biển động lắm, sóng cao gần mét, sắp giông tới”- ông Lâm Văn Cường nói. Mẻ cá kéo lưới bày ra, chừng chục ký, vợ con ông lựa ra để bán lấy tiền mua gạo.

Vợ ông Cường là bà Lê Hồng Giang, 40 tuổi, vừa lựa cá, vừa ước lượng chắc bán được 300.000 đồng, chia phần cho người bạn làm công 150.000 đồng. Ông Cường nói: “Đêm qua, dự báo thời tiết, có bão biển Đông, chắc phải ngồi nhà. Xứ này, ai khô mình mẩy là đói cả nhà luôn!”.

Người dân Cồn Nhàn kể lại vô số chuyện thiên tai nhấn chìm nhà cửa, xuồng ghe, tính mạng vì xuồng nhỏ không chịu nổi sóng to, gió lớn.

Chơi vơi trước biển - Kỳ I: Bấp bênh - ảnh 1

Cụm dân cư mồ côi kênh Mương Bảy, xã Vĩnh Thịnh (Hòa Bình, Bạc Liêu).

Dân cư mồ côi

Vùng sông nước miền Tây Nam bộ, vô số kênh rạch từ đất liền xuyên vô rừng phòng hộ, đổ ra biển Đông đến biển Tây của các tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang. Bà con nghèo mò cua bắt ốc trong rừng phòng hộ, chài lưới ven biển đã cất chòi, dựng lều thành những cụm dân cư mồ côi.

Trời đứng bóng, nước mặn nhảy mé kênh Mương Bảy, thuộc ấp Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Thịnh (Hòa Bình, Bạc Liêu), dòng người từ biển lội vào, mình mẩy ướt mem, lấm lem sình đất, quẩy thùng nhựa nặng với ốc, cua, cá, tép…bắt được. Ông Tô Văn Chiến (Tám Chiến), 67 tuổi, hơi thở nặng nề do bị bệnh đã lâu. Ông cất tiếng: “Hôm nay đỡ không?”. Những người mò cua, bắt ốc, cào nghêu phấn khởi: “Trời êm, trúng mánh rồi!”.

Thống kê chưa đầy đủ, tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu hơn 4.000 hộ dân sống trong rừng phòng hộ ven biển. Ông Nguyễn Văn Phúc, Chi cục trưởng Chi cục kiểm lâm Bạc Liêu: “Tình trạng dân cư sống trong rừng phòng hộ đã tồn tại từ lâu, nghèo khó dai dẳng nhưng chưa giải quyết được nguyên nhân đói nghèo. Tập quán, nhu cầu sinh sống bám vào rừng, vào biển từ đời này sang đời khác”.

Ngôi nhà đơn sơ của ông Tám Chiến ở gần chót kênh Mương Bảy thành bãi để xe của bà con vô rừng, xuống biển khu vực Vĩnh Thịnh (Hòa Bình, Bạc Liêu). Bà con dựng xe hai bánh cặp mé rừng, đi kiếm sống, rồi lại lấy xe chở ba, chở bốn về nhà. Ông Tám Chiến nói: “Người vô rừng, ra biển ở rải rác nhiều nơi. Xóm kênh Mương Bảy chỉ có 20 gia đình thân thuộc là 8 đứa con tôi, 7 đứa cháu con của ông anh ruột và gánh con của ông sui. Lúc tôi ra đây, kênh Mương Bảy có 2 ngôi nhà thì nay đông cỡ đó”.Xế chiều, căn nhà tạm bợ chót cùng bên kênh xáng Cái Cùng, xã Long Điều Đông (Đông Hải, Bạc Liêu) chỉ có tiếng trẻ con. Gọi chủ nhà, ông Nguyễn Hoàng Dũng, 58 tuổi, lụi hụi bên trong, dụi mắt, nói: “Mấy cha con thức suốt đêm, phải ngủ bù”. Ông Dũng bị cụt cả 2 chân trong chiến tranh nên bà con thường gọi là Tư Cụt. Gần 20 năm trước, vợ chồng ông từ thị trấn Giá Rai dời nhà ra với 6 đứa con thì nay thành 6 ngôi nhà đơn sơ ở cuối kinh xáng Cái Cùng.

Ông Tư Cụt cho biết, các con trai, rể của ông còn khỏe mạnh, đi cào nghêu ven biển nhưng dạo này nhà người giàu bao chiếm bãi nghêu tự nhiên, phải cào lén vào ban đêm. Còn ông, chân cụt đến đầu gối nên chỉ lếch xuống mé kênh xáng Cái Cùng đặt cá kèo con: “Suốt đêm qua, tôi kéo được chừng 2 ly cá kèo con, ươm lớn, bán chắc được vài chục ngàn!”.

Hơn 10 người lớn tập tụ tại nhà ông Tư Cụt là con, dâu, rể. Chuyện mò cua, bắt ốc, giăng lưới, làm thuê…đeo đẳng suốt từ thời còn trẻ đến lúc trưởng thành. Người con trai thứ 4 của ông Tư Cụt là Nguyễn Văn Đẳng, 31 tuổi nói: “Nhà nghèo, cưới vợ thêm miệng ăn, sao lo nổi. Hết mùa đặt cua, cá con, tôi đi làm thuê tàu cá, trừ hết chi phí, chủ 6 phần, mình 4 phần. Rất nhiều chuyến biển đi cả tuần, trắng tay”.

Câu chuyện vui ít, buồn nhiều mò cua, bắt ốc, chài lưới ven biển trong ngôi nhà ông Tư Cụt vụt tắt. Con gái ông Tư Cụt là Nguyễn Thị Chúc, 29 tuổi, chạy vô, nói không nên lời: “Ba tính sao kiếm tiền, má sắp mổ u nang ở bệnh viện”. Ông Tư Cụt mặt đỏ lừ, mắt nhìn xa, không nói lời nào.

Bà Trần Thị Lụa, 57 tuổi, vợ của ông Tư Cụt, bị tai biến trong khi sinh nở, điếc cả hai tai, đang nằm điều trị tại Bệnh viện Đa khoa huyện Đông Hải. Con gái của bà Lụa kể: “Má nằm bệnh cả chục ngày rồi, không có tiền đi thăm, làm sao lo mổ”.

Chơi vơi trước biển - Kỳ I: Bấp bênh - ảnh 2

Bé Thạch Sơn kiếm được vài chục ngàn sau một ngày vào rừng bắt ốc.

Đêm nằm sợ biển cuốn đi

Vào mùa mưa ở Nam bộ, ven biển hứng chịu nước dâng, sạt lở ăn sâu vào đất liền như thể “của biển cho, biển lấy lại”. Con sông Gành Hào đổ ra biển Đông chia đôi, nới rộng khoảng cách 2 cụm dân cư thị trấn Gành Hào (Đông Hải, Bạc Liêu) và xã Tân Thuận (Đầm Dơi, Cà Mau) xa dần. Phía bên kia là thị trấn Gành Hào được đầy tư xây dựng kè bê tông kiên cố. Phía đối diện là ấp Lưu Hoa Thanh, xã Tân Thuận sạt lở.

Bà Nguyễn Thị Tú Anh cùng chồng là Đặng Văn Dững, quê ở Bến Tre, dựng nhà ở bên cửa biển Gành Hào, ấp Lưu Hoa Thanh, nói: “Vợ chồng tôi dời lần thứ 4 rồi đó. Ở gần cửa biển, đi ra biển gần nhưng nước dâng ngập hết. Hồi còn trẻ, tụi tui bơi thi qua sông Gành Hào như chơi. Còn bây giờ, sông Gành Hào lở rộng quá, bơi đứt hơi luôn cũng chẳng tới bờ”.

Ông Phạm Văn Tươi, 71 tuổi, nhà số 129, ấp Lưu Hoa Thanh, xã Tân Thuận (Đầm Dơi, Cà Mau) đong đưa trên võng trong cái gió từ biển ù vô, sóng biển bạc đầu xô vào bờ đất cửa sông Gành Hào. Ông Tươi nói: “Bà con ở đây, mỗi người dời nhà ít nhất cũng đôi ba lần, biển cứ lấn vào, dân phải lùi vô. Ban đêm, ban hôm mà mưa gió kiểu này là ôm mùng mền chạy, bởi nước tràn lênh láng”.

Ấp Lưu Hoa Thanh có hơn 1.000 hộ dân, trong đó sống trong rừng phòng hộ, ven biển hơn một nửa, phải di dời vào khu tái định cư 144 hộ để tránh nước biển dâng. Vẫn còn 260 hộ, 700 người di cư tự do, chưa nhập khẩu mà chính quyền ở đây nói rằng những hộ dân “tạm trú lì”.

Ông Từ Văn Hiền, Chủ tịch UBND thị trấn Sông Đốc (Trần Văn Thời, Cà Mau) nói: “Thời gian gần đây, hiện tượng nước dâng, nhất là những tháng cuối năm. Những trận áp thấp nhiệt đới, tin bão, chúng tôi phải di dân vào đất liền để tránh nước biển dâng”.

(Còn nữa)

*****

Chơi vơi trước biển – Kỳ 2:

Chuyện mưu sinh của những phận nghèo

TPNgười dân sống ven biển kiếm sống từ vào rừng, ra biển để săn bắt, hái lượm. Từ trẻ nhỏ đến người lớn có thể kiếm được miếng ăn đắp đổi qua ngày mà chưa bao giờ dám nghĩ đến dành dụm, tích lũy, phòng xa.

Người dân ven biển Bạc Liêu đi rừng bắt ốc về. Ảnh: Tiến Hưng

Người dân ven biển Bạc Liêu đi rừng bắt ốc về. Ảnh: Tiến Hưng

Bấp bênh

Sau vụ đụng độ xô xát đổ máu giữa người giàu bao chiếm bãi biển Cái Cùng, xã Long Điền Đông (Đông Hải, Bạc Liêu) làm nhiều gia đình sống ven biển ngồi co ro. Bà Trần Thị Tám, 57 tuổi, ở chót bờ kênh xáng Cái Cùng than thở: “Mỗi năm, vài tháng có nghêu, cào kiếm cơm. Bị cấm đoán, đâm chém như vầy đói cả xóm”.

Trong cơn mưa lạnh bên rừng ngập mặn vài tốp trẻ con, phụ nữ…rình rình lội vô rừng, men ra phía bãi bồi tìm nghêu. Phía đối diện ngang kênh xáng Cái Cùng đã thành lập HTX nuôi nghêu, người giàu xí phần hết cả. Ông Nguyễn Hoàng Dũng, ở ấp Cái Cùng, chỉ tay nói: “Phía bên kia, chính quyền cho thành lập HTX, cho thuê bãi rồi, dân không được cào nghêu nữa”.

“Xóm này có 56 hộ thường trú và 15 hộ tạm trú nhưng chỉ có 18 hộ có đất ở. Cuộc sống của bà con gắn liền với mùa sinh sản của cua, sò, ốc, cá… ven biển và rừng phòng hộ. Cuộc sống quẩn quanh khó mà thoát nghèo”.

Ông Lê Hoàng Cương

Vợ chồng ông Nguyễn Hoàng Dũng rời quê Giá Rai (Bạc Liêu) ra lập nghiệp tại cửa biển Cái Cùng gần 20 năm. Bây giờ, cả 6 người con của ông đã lớn, dựng vợ gả chồng với những người dân mưu sinh ven biển Bạc Liêu. Các con ông có gia đình riêng, nhưng khi đói khát thì cứ quay về, dựng nhà quanh phần đất còn trống trên rừng phòng hộ để ở. Vợ chồng ông Dũng bị tật, yếu ớt, chữ nghĩa nhấp nhem, bám vào rừng, vào biển kiếm sống.

Trong ngôi nhà gió lộng bốn bề, ông Nguyễn Hoàng Dũng kể: “Đời cha mẹ mò cua bắt ốc, giăng câu thả lưới hoặc làm mướn nên các con làm theo. Sinh con ra dễ nhưng nuôi dạy con để đổi đời không biết làm sao? Con gái, con trai lớn lên, làm bạn với bạn cùng cảnh ngộ, thành vợ thành chồng cũng nghèo khó như nhau, mong gì hơn. Nhìn mấy đứa cháu nội, ngoại đến tuổi đi học thấy lo thêm”.

Ông Phạm Văn Ghi, 58 tuổi, thông gia với ông Dũng, quê Bến Tre, đến kênh xáng Cái Cùng, sinh sống hơn chục năm. Ông Ghi kể: “Bà con ở đây chiếm đất cất nhà để ở, tiện vô rừng, ra biển kiếm sống. Người già làm lụng gần, trẻ nhỏ đi xa hơn. Mùa nào có con gì thì bắt con đó nếu không đi làm mướn cho ghe đi biển. Thời tiết thuận lợi, trúng mùa còn kiếm sống được, không thì đói”.

Cô con gái ông Dũng là Nguyễn Thị Chúc, 29 tuổi, có chồng, được 3 con, có 2 cháu đến tuổi đi học. Hằng ngày, vợ chồng chị Chúc mượn xuồng của người quen giăng lưới, thả câu bắt cá. Không mượn được xuồng thì lội vô rừng bắt cá kèo con, ốc len, vọp… để bán. Chị Chúc kể: “Ở đây, vay mượn tiền làm vốn khó lắm, thấy nghèo người ta không dám cho vay, có cho vay cũng bạc 30 phân (lãi suất 30%/tháng) thì sao trả nổi”.

Xóm nghèo

Trưa nắng, ông Nguyễn Văn Thanh, 40 tuổi, ở Cồn Nhàn, ấp Mù U, xã Dân Thành (Duyên Hải, Trà Vinh) kiểm tra lại mấy cái lú đánh bắt cá tôm hôm trước. Ông Thanh nói: “Hôm qua cả ngày lặn lội ngoài biển, kiếm được hơn 100.000 đồng. Sáng giờ, nghe tin bão, chần chừ chưa dám ra khơi. Ngồi trong nhà mà lòng cứ bồn chồn, lo không có gạo ăn”.

Chuyện mưu sinh của những phận nghèo - ảnh 1
Trẻ em lên 10 tuổi cũng ra biển giăng lưới bắt tôm cá

Nhìn trời, nhìn biển cả buổi sáng, sau đó ông Thanh liều mạng ra biển, kiếm chút đỉnh cho vợ con nhờ. Ông khệ nệ bưng dàn lú cũ, nặng nề xuống chiếc xuồng nhỏ cặp mé biển trước nhà. Vợ ông là bà Danh Thị Tươi lui cui nấu cơm, đưa xuống xuồng cho ông.

Ông Thanh kể rằng, quê chính gốc của ông ở Tây Ninh, học chưa hết lớp 3, theo cha mẹ vô Cồn Nhàn kiếm sống từ năm lên 8 tuổi đến giờ. Vợ ông là người ở xã Đông Hải (Duyên Hải, Trà Vinh). Cha mẹ vợ cũng nghèo, có rể tha phương cầu thực nên dành dụm mua được 0,1 ha đất cồn để trồng hoa màu. Làm rẫy không đủ lo 4 miệng ăn nên ông bám víu ven biển kiếm sống lúc nông nhàn.

Các con của ông Thanh chạy chơi quanh xóm, quay về nhà giữa trưa, đầu tóc đỏ hoe, áo quần cũ xì, bày trò bắn đạn cu li với nhóm bạn xóm rẫy ven biển. Ông Thanh nói: “Con trai lớn Nguyễn Minh Tú, 10 tuổi, tới nay chưa đọc được chữ nào vì chưa chịu đi học. Còn con trai út Nguyễn Minh Tài, 8 tuổi, giỏi hơn, sắp tới học lớp 2”.

Bà Lê Thị Tuyết Mai, hàng xóm ông Thanh cho biết, từ đầu năm đến nay, bà đã dời nhà 2 lần để tránh biển xói lở. Hiện tại, căn nhà của bà cách đê biển chưa đầy 20m. “Tối ngủ nghe biển vỗ vào bờ ầm ầm, trong lòng lo sợ không biết hà bá nuốt chửng lúc nào”, bà Mai tâm sự. Bà chỉ ra phía biển nói: “Trước đây nhà xa mấy trăm mét nhưng giờ biển lở lấn vô riết gần hết đất. Hàng phi lao trồng gần 10 năm nay để chắn sóng, nay nằm trơ gốc lên trời, gãy vụn sát mé biển”.

Hỏi chuyện những người dân sống trên Cồn Nhàn, bà con đang chạy ăn từng ngày, chưa có cách nào giảm nghèo, xóa đói và làm giàu. Bà Tuyết Mai nói: “Hằng ngày phải đối mặt với sóng biển, cơm áo gạo tiền, chưa dám nghĩ xa”.

Bí thư Chi bộ ấp Mù U, ông Dương Hoàng Đủ cho biết, Cồn Nhàn có 87 hộ với 430 nhân khẩu sinh sống. Cả cồn trồng hơn 100 ha hoa màu, không đủ sống. Mấy năm gần đây, ngày càng khó khăn, dân mất đất, nhà, do sóng biển khoét sâu hơn 10m mỗi năm. Chính quyền địa phương đã dùng cơ giới để be đắp nhưng vẫn không hiệu quả vì sóng ngày càng cao hơn, dữ dội hơn.

Tựa vào nhau để sống

Chiếc đò máy chạy dọc ngang sông Đầm Chim hướng ra cửa biển Hố Gùi nơi có chòm nhà lá đơn sơ, nương tựa vào nhau, thuộc tổ tự quản số 7, ấp Hiệp Dư, xã Nguyễn Huân (Đầm Dơi, Cà Mau). Anh tài công lái đò dọc nói: “Cụm dân cư này là người tứ xứ đến sinh sống, chủ yếu là săn bắt, hái lượm nhưng gắn kết hay lắm”.

Chuyện mưu sinh của những phận nghèo - ảnh 2
Bé Tâm ở cửa biển Hối Gùi (Ngọc Hiển, Cà Mau) lựa ốc len bắt được để nuôi bệnh cho cha

Ông Lê Hoàng Cương, tổ tự quản số 7, ấp Hiệp Dư nói: “Tổ tự quản số 7 quản lý Xóm Rẫy, có 56 hộ thường trú và vài chục hộ tạm trú nhưng chỉ có 18 hộ có đất ở gắn liền với đất làm rẫy trước đây. Bà con ở nhờ, ở đậu những người dân cố cựu để mò cua, bắt ốc, giăng lưới mưu sinh”.

Ông Trần Văn Mực, 63 tuổi, cựu chiến binh từng trải ở tổ tự quản số 7, cho biết, hơn 20 hộ dân cố cựu, có đất cấp để làm rẫy nhưng nước mặn tràn vô, mất mùa nên bà con bỏ rẫy. Nhưng số hộ di cư đến ngụ cư, rồi tách hộ cho con đã lên đến 50 hộ. Ông Mực phân trần: “Nói thiệt, ai hỏi bà con vô rừng bắt con gì, ra biển giăng cá gì thì không ai trả lời đủ hết. Đại loại bắt con gì, lớn nhỏ bao nhiêu, miễn bán có tiền là bắt”.

Nước sông Đầm Chim chảy qua cụm dân cư tổ tự quản số 7 đêm về khuya, mưa rả rích, con trai ông Lê Hoàng Cương là Vũ Phong gọi trên nhà mang cái thau đựng cua con. Ánh đèn cảnh báo cho tàu bè trên sông của vô số lưới mành dùng bắt cua con, cá con… lấp lánh ngã ba sông Đầm Chim.

Phụ vợ bưng thau cua con lên nhà, ông Lê Hoàng Cương, tổ trưởng tổ tự quản số 7 giải thích: Loại cua con bằng hột me, hạt tiêu, hạt mè… gọi cua me, cua tiêu, cua mè… Cua con mới nở, nhìn không thấy phải nhướng mắt lên gọi cua nhướng”- ông Cương nói.

Phía cuối cụm dân cư tổ 7, ông Nguyễn Văn Phải có vỏ máy lớn chở vài chục người xuôi về hướng Tân Thuận (Đầm Dơi).

Bà Lê Thị Lợi, 64 tuổi, đi vỏ máy của ông Phải, có con trai, con dâu, cháu nội đều vào rừng bắt ốc. Con dâu của bà Lợi là Nguyễn Thị Đời còn cho con bú, thủ thỉ với mẹ chồng: “Thằng Cu Tý giật mình thức, chắc đói, sợ nó khóc quá!”. Bà Lợi an ủi con dâu: “Mày sợ gì, nó bú sữa bình quen rồi mà”.

Ông Nguyễn Sỹ Hùng mạnh tay, mạnh chân cầm lái vỏ máy chạy theo sông rạch chằng chịt, sâu vào rừng. Thỉnh thoảng, ông Hùng nghêu ngao mấy câu vọng cổ, chuyện tiếu lâm làm trò rồi thi thoảng ông lái vỏ vô bờ, thả vài người,… Ông Sỹ Hùng cho biết, công lái vỏ máy, chở bà con đi săn bắt được chủ vựa trả công tháng. Lúc đậu vỏ chờ, tranh thủ bắt được bao nhiêu kiếm thêm, nhưng không đi xa vì sợ mất vỏ máy.

Những chiếc vỏ máy chở bà con từ rừng về quần áo ướt, bùn đất bám đầy, ngồi chồm hổm lựa loại ốc, sò, cua… để cân, tính tiền, trừ xăng dầu. Cậu bé Nguyễn Văn Tâm, 15 tuổi, nhỏ thó, lép xẹp, ướt mèm, run bần bật lựa mớ óc len. Chị Trần Thị Hoa quay sang, phụ giúp và nói: “Tội nghiệp, đi bắt ốc có một mình, cha nó nằm bệnh viện, mẹ phải đi nuôi mấy ngày rồi!”.

Ông Lê Hoàng Cương tâm sự: “Người có vốn, đầu tư mua vỏ máy, bà con hùn tiền đổ xăng. Cái lợi của người có vốn cũng là cái lợi người nghèo, giảm chi phí nhưng được đi xa vài chục cây số để tìm cua, ốc, cá… Bà con nương nhau mà sống”.

(Còn nữa)

*****

Chơi vơi trước biển – Kỳ cuối:

Vời xa giấc mơ thoát nghèo

TPNgười nghèo di cư ra ven biển, vào rừng để sinh sống đang đối mặt với hiểm nguy biến đổi khí hậu nước biển dâng. Cái nghèo đói vì miếng cơm manh áo và cả việc thất học càng làm tương lai trở nên mù mịt. Dù đã xây dựng nhiều khu tái định cư nhưng người nghèo mãi lo chạy gạo từng lon nên khó an cư?

Các em học sinh vừa bỏ học để đi biển ở Phú Tân (Cà Mau) . Ảnh: Tiến Hưng

Các em học sinh vừa bỏ học để đi biển ở Phú Tân (Cà Mau) . Ảnh: Tiến Hưng

Trường hoang

Bà Nguyễn Thị Hồng Gấm, 39 tuổi, ở Cồn Nhàn ấp Mù U, xã Dân Thành (Duyên Hải, Trà Vinh) nói: “Nhà nước quan tâm xây trường nhưng học sinh thưa thớt, giáo viên dạy bữa đực, bữa cái cũng làm bọn trẻ chán”. Cũng theo bà Gấm, con gái lớn của bà học hết lớp 9, phải đi xa, bỏ học lên TPHCM làm thuê. Con út học lớp 7, đang đòi nghỉ học, theo chị kiếm tiền.

Ghé nhà người hàng xóm bà Gấm, ông Phan Văn Hiền, 34 tuổi, sống bằng nghề đi biển. Vợ chồng ông Hiền có 2 con, con gái lớn là Phan Thị Như Thơ, học nửa lớp 6, nghỉ học. Ông Hiền tâm sự: “Cuộc sống quá bấp bênh, làm không đủ ăn, chuyện học hành con cái khó nói trước”.

“Ở đây nước lên thì ngập, nước rút thì phải lội sình. Người lớn còn chịu không nổi, huống chi mấy đứa nhỏ, bắt buộc phải theo nó đến lớp. Vậy là phải mất cả ngày đợi rước tụi nó về vì con nước kém sao về được”.

 

Chị Trần Thị Thu Loan

Trước đây, đường từ trung tâm xã Dân Thành vào Cồn Nhàn lầy lội, đi lại khó khăn. Chưa đầy 10 năm trước, điểm trường gồm 3 phòng, làm điểm trường tiểu học Mù U. Bí thư Chi bộ ấp Mù U, ông Dương Hoàng Đủ cho biết, điểm trường dành cho trẻ em khu vực này, không đủ học sinh, đành đóng cửa, bỏ hoang.Xuôi về vùng ven biển Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau… con chữ càng rơi rớt ven biển, trong rừng bị nước cuốn đi. Huyện ven biển Phú Tân (Cà Mau) bờ biển 37 km, với 6 con sông ăn thông ra biển Tây. Em Trần Văn Tý, 16 tuổi, ở cửa biển Cái Cám, xã Phú Tân, học lớp 4, nghỉ học, theo tàu ra biển đánh cá: “Nghỉ học, ở nhà, đi biển, có tiền, sướng hơn”.

Lao động trẻ em từ 13-16 tuổi ở cửa biển Cái Cám làm công cho ghe tàu nhỏ quanh đây để giăng lưới, cắm câu. Mỗi ngày đi theo ghe tàu, các em kiếm từ 30-40 ngàn đồng, khi trúng mùa được nhiều hơn. Còn lúc biển động, ngồi nhà đánh bài, chơi bi-da,…

Em Bùi Minh Đức, 15 tuổi, học lớp 7, nghỉ học 5 tháng rồi, nói: “Đi học tốn tiền, bài không thuộc bị la rầy. Tụi em ở đây đi học hơn 10 cây số, tiền học, tiền đò, tiền ăn cha mẹ lo không nổi”.

Hơn 26 năm bám ven biển, cất nhà trái phép trên rừng phòng hộ, gia sản của vợ chồng ông Tô Văn Chiến, 67 tuổi, ở kinh Mương Bảy, ấp Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Thịnh (Hòa Bình, Bạc Liêu) vẫn là căn nhà đơn sơ, sắp bị giải tỏa. Bên hiên nhà lợp lá, vừa đủ che nắng, thiếu che mưa, ông kể: “Lo làm ăn bù đầu, không có thời gian lo cho con đi học”.

Vợ chồng ông có 8 người con, chỉ có con trai út là Tô Ngọc Đức, 19 tuổi, biết mặt chữ, lên TPHCM làm công nhân. Các anh chị của Út Đức đều mù chữ hoặc chồng dạy vợ, vợ dạy chồng biết mặt chữ, tính toán sơ sơ, biết mặt đồng tiền để bán cá, cua…Ông Chiến có vẻ an phận: “Dân ở đây trình độ chữ nghĩa ngang ngang nhau, mù chữ hoặc nhấp nhem”.

Nhưng bà Lê Hoàng Anh – vợ ông Chiến lo hơn: “Con dốt rồi, sợ cháu dốt theo. Từ đây đi đến trường lầy lội, mưa trơn, phải đưa rước nên đi học không đều. Lớn chồng ngồng, đi học với trẻ con, lại dốt, mắc cỡ, bỏ học. Tôi có 15 đứa cháu, còn 4 đứa đang học lớp 1, lớp 2, tốp lớn nghỉ hết”.

Dạy học theo con nước

Thật khó ai có thể hình dung hết được cái cảnh, trẻ em đi học và các thầy cô giáo dạy học ở xã Tân Thuận (Đầm Dơi, Cà Mau). Việc đi dạy, đi học canh chừng theo con nước lớn – ròng. Phần lớn, bà con ở đây đi lại bằng đường sông, thủy triều lên xuống vài mét. Nước ròng sát, xuồng ghe phải đậu lại chờ nước lên mới đi được.

Vời xa giấc mơ thoát nghèo - ảnh 1

Một gia đình được tái định cư ở Tân Thuận (Đầm Dơi, Cà Mau)

Cô Lê Thị Huệ, Hiệu trưởng Trường Mẫu giáo Tân Thuận cho biết, nhiều khi phải cho các em học sớm hơn quy định, để rồi về sớm hơn vì sợ con nước kém, ròng sát, các cháu không về nhà được. Chuyện các cô giữ học sinh tới chiều tối, đợi cha mẹ đến rước thường xuyên.

Điều kiện đi lại quá khó khăn, đa số các em đều phải đi bằng đò dọc. Tiền đò mỗi em ít nhất cũng 10.000 đồng/ngày, có em ở xa lên đến 15.000 đồng/ngày. Chi phí quá lớn, các em lại là những đứa trẻ sống trong gia đình kinh tế eo hẹp, cha mẹ chúng phải chật vật với biển cả để lo miếng cơm, manh áo.Ngồi đợi 2 đứa con tan học, chị Trần Thị Thu Loan, ấp Hòa Hải, xã Tân Thuận, thở than: “Ở đây nước lên thì ngập, nước rút thì phải lội sình. Người lớn còn chịu không nổi, huống chi mấy đứa nhỏ, bắt buộc phải theo nó đến lớp. Vậy là phải mất cả ngày đợi rước tụi nó về vì con nước kém sao về được”.

Đa số cha mẹ học sinh ở đây đều là dân làm thuê, vừa phải tốn tiền đi đò, vừa mất một lao động “đi học với con”. Một số gia đình không chịu nổi vất vả đành cho con em nghỉ học.

Cô Nguyễn Ngọc Quyến, giáo viên Trường Tiểu học Lưu Hoa Thanh, thở dài: “Toàn xã có 5 trường nhưng có tới 4 trường thiếu sân chơi, bãi tập. Nước lên, sân bãi lại vắng tiếng cười của các em”.

Những năm gần đây, Vườn quốc gia Mũi Cà Mau khảo sát 140 hộ tại các xã Đất Mũi, Viên An (Ngọc Hiển), Nguyễn Việt Khái (Phú Tân) còn 20% người mù chữ, 49% có trình độ tiểu học và 23% có trình độ trung học cơ sở…

Sở NN&PTNT Bạc Liêu khảo sát 903 hộ dân sống trên đất rừng phòng hộ ven biển Bạc Liêu có 2.367 người trong độ tuổi đi học con đi học và 814 người trong độ tuổi này không được đi học. Ông Nguyễn Văn Út, Chi cục trưởng Chi cục phát triển nông thôn nói: “Đời sống người dân nghèo, sinh sống xa xôi hẻo lánh nên việc chăm lo học tập của con cái không như vùng khác”.

Sợ vào khu tái định cư

Theo lộ trình quy hoạch bố trí dân cư (giai đoạn 2006-2015), tỉnh Cà Mau xây dựng 35 cụm tuyến dân cư để bố trí, sắp xếp trên 13.000 hộ và đã triển khai được 12 cụm dân cư ven biển còn dở dang. Cụm dân cư Xẻo Quao, thị trấn Sông Đốc (Trần Văn Thời, Cà Mau) có 250 hộ dân sinh sống và dự kiến cho gần 100 hộ tái định cư.

Vời xa giấc mơ thoát nghèo - ảnh 2

Nhiều loại kè ven biển, ven sông để bảo vệ người dân bị sạt lở

Ông Từ Văn Hiền, Chủ tịch UBND thị trấn Sông Đốc nói: “Mức sống của người dân ở đây rất thấp, mưu sinh gắn liền với biển, với rừng. Khi tái định cư chỉ nền đất, hỗ trợ cất nhà, còn chuyện kiếm sống vẫn phải ra biển, vào rừng như trước đây”.Ông Lý Mỹ tái định cư Xẻo Quao nói: “Chúng tôi nghèo, cần kiếm cơm hơn chỗ ở. Vào khu tái định cư, thì đường vào rừng xa thêm, ghe tàu thêm tiền người trông giữ, một cảnh hai quê rất bất tiện”.

Sau 3 năm, tỉnh Bạc Liêu khảo sát, lập dự án, xin vốn di dời 903 hộ dân sống trong rừng phòng hộ, ven biển Bạc Liêu vào khu tái định cư tại thành phố Bạc Liêu, Hòa Bình, Đông Hải gặp rất nhiều khó khăn.

Ông Nguyễn Văn Út, Chi cục trưởng Chi cục phát triển nông thôn Bạc Liêu cho hay, trước mắt định được vị trí xây dựng, chưa giải phóng mặt bằng, đã xin được hỗ trợ 33 triệu đồng/hộ, hỗ trợ 30 kg lương thực/người nhưng chưa có vốn cất nhà cho dân.

Trong khi lãnh đạo tỉnh Bạc Liêu tìm nguồn vốn đầu tư chưa ra, ông Tô Văn Điền, ở ấp Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Hậu (Hòa Bình) lại sợ: “Vào khu tái định cư, mỗi người vài chục mét vuông đất chỉ để ở. Bà con chúng tôi lội vô rừng xa, xuống biển cũng gặp khó thì làm sao kiếm sống. Khi vào đó, được cái quần áo khô ráo, nhưng cái bụng đói meo”.

Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, ông Út, nói: “Đành rằng ông cha mình dạy an cư mới lạc nghiệp nhưng bà con còn nghèo phải tính toán qui trình ngược lại lạc nghiệp mới an cư. Rất khó!”.

Theo điều tra, tại 10 xã, thị trấn thuộc thành phố Bạc Liêu, huyện Hòa Bình, Đông Hải có 903 hộ sống ven biển, trên rừng phòng hộ có gần 700 căn nhà tạm, chòi lá lụp xụp, gần 600 hộ không đất sản xuất hoặc thuê mướn và 146 hộ chưa có điện.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s