Đóng cửa trường giáo dưỡng: Lấp khoảng trống thế nào?

21/07/2015 10:22 GMT+7

TTCTTheo sau những cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, đặc biệt là Công ước Geneva về quyền trẻ em, việc bắt đầu đóng cửa dần một số trường giáo dưỡng (trung tâm nuôi dưỡng tập trung và cải tạo trẻ em hư) là một diễn tiến tất yếu.

 

Thay đổi trong quy định về hình phạt theo luật hình sự và xử lý hành chính đã làm giảm số đối tượng vị thành niên đủ điều kiện để đưa vào trường giáo dưỡng, nhưng lại không làm giảm số lượng trẻ em hư trong xã hội, thậm chí có lẽ còn đang tăng trong bối cảnh tăng dân số và điều kiện xã hội thay đổi nhanh chóng.

Khoảng trống hiện diện

Quá trình đô thị hóa đã phá vỡ các mối quan hệ truyền thống – vốn là cơ chế để giáo dục đạo đức và dạy dỗ phép tắc xã hội cho trẻ em. Các định chế quốc tế chỉ muốn áp đặt một hệ thống quy tắc chung lên các nước đang phát triển để sớm đạt các chỉ tiêu đã đề ra, nhưng ít ai nhận thấy rằng sau đó các nước này phải tự xoay xở trong việc lấp các khoảng trống nguy hiểm do luật mới tạo ra.

Giữa các chuẩn mực trong cuộc sống hằng ngày ở các nước phương Tây và Việt Nam có một khoảng cách rất lớn. Trẻ vị thành niên từ Việt Nam sang Anh mà phạm pháp được giao cho Bộ Xã hội chăm sóc – một cơ chế hầu như chưa có tại Việt Nam. Các phụ huynh gốc Việt thường sốc mạnh khi họ đánh con và bị cảnh sát bắt, tòa ra quyết định giao con cho người khác nuôi dưỡng, thành tâm sửa đổi thì mới được phép gặp con một tuần một lần dưới sự giám sát của cán bộ xã hội. Tương tự, con cái nếu nuôi dưỡng cha mẹ già yếu bị bệnh tật thì được nhà nước trả lương giống như thuê một điều dưỡng viên chăm sóc.

Một hệ thống an sinh xã hội hoàn toàn khác đã được xây dựng và liên tục hoàn thiện từ rất lâu để hỗ trợ cho các quy định hiện đại này. Sống trong môi trường khác biệt như vậy và chỉ có ít thời gian thâm nhập thực tế, các nhân viên thiện nguyện sang Việt Nam làm việc chỉ chú trọng vào việc vận động để Việt Nam tham gia một loạt công ước quốc tế. Phần khó khăn còn lại trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội sao cho tương đồng như vừa mô tả thì rất ít được nhắc tới.

Việc gom trẻ em hư vào môi trường tập trung sẽ tạo ra một môi trường thấp về đạo đức, đầy đủ điều kiện để lập băng đảng hay truyền nghề trộm cướp cho nhau. Trại tập trung dành cho trẻ em hư là mô hình được truyền lại từ xã hội phương Tây thời trung cổ, muốn xua đuổi người bị bệnh hủi hay những thành phần bị coi là xấu (đơn giản là không đẹp) của xã hội vào một góc khuất nào đó cho sạch đẹp môi trường sống.

Một xã hội với mặt bằng nhận thức và đạo đức không cao sẽ dễ dàng đồng tình với việc đưa trẻ em hư trong khu phố hay ngay trong chính nhà mình vào trường giáo dưỡng cho khuất mắt, yên tâm hi vọng phép lạ sẽ xảy ra ở trong đó và làm biến mất các thói hư tật xấu trong xã hội.

Khi thật sự quan tâm

Loại dần hình thức giam giữ đối với trẻ em là cần thiết. Nhưng ở các nước phát triển, việc thay thế đòi hỏi những khoản ngân sách rất lớn cho hệ thống giáo dưỡng tại gia và trong trường học bình thường.

Ở Anh, trẻ em hư sẽ được Bộ Xã hội phân riêng một người kèm cặp, thường xuyên gặp các em, gia đình và giáo viên để theo dõi và tác động vào quá trình chuyển biến tâm lý. Khi cần thiết, trường học sẽ được cấp thêm ngân sách để thuê thêm giáo viên đặc biệt, trang bị phòng học đặc biệt, các môn học đặc biệt hay lớp học ngoài giờ cho các em này. Tất cả đòi hỏi một nguồn ngân sách rất lớn lấy từ tiền thuế của mỗi địa phương.

Công tác xã hội là một ngành đào tạo rất lớn ở Anh, bao gồm nhiều loại vấn đề khác nhau. Trong trường hợp trẻ em Việt Nam vượt biên trái phép vào Anh thì ngân sách phải chi thêm tiền để đưa các em về làm con nuôi trong các gia đình thiện nguyện và đi học. Nếu các em còn nhỏ và đi cùng cha mẹ, ngân sách chi để chu cấp nhà ở cho cả gia đình, cùng tiền khám chữa bệnh và thuốc miễn phí, bao gồm cả kính đeo mắt.

Giáo dục cộng đồng không đơn giản là hình thức cải tạo mà là sự kết hợp của rất nhiều biện pháp khác nhau để nâng cấp xã hội, bao gồm cả ngân sách để làm sân chơi vào cửa tự do cho các em bé, mở lớp dạy đàn miễn phí cho các em lớn, khu chơi máy tính miễn phí trong thư viện, sự phối hợp của các trường cao đẳng và đại học trong khu vực thông qua các chương trình thiện nguyện.

Với vốn kiến thức sẵn có về giáo dục đặc biệt, việc điều cán bộ trong các trại giáo dưỡng về trại giam như kế hoạch hiện nay là quá lãng phí. Chính quyền thành phố có thể áp dụng mô hình giáo dưỡng địa phương như ở các nước phát triển, đưa lực lượng này về các phường để trực tiếp tham gia công tác xã hội trong khu vực đối tượng là trẻ vị thành niên.

Trong lúc ngành đào tạo công tác xã hội còn quá mới ở Việt Nam, giải pháp đó sẽ lấp được khoảng trống hiện nay trong việc giúp trẻ. Hơn vậy, còn có thể giúp giải quyết tệ nạn xã hội tận gốc và ngay khi mới nhen nhóm. Để cho xã hội Việt Nam không bị biến động và gia tăng mức độ tội phạm, việc đóng cửa trường giáo dưỡng phải được cân bằng lại bằng các hoạt động bổ sung của Bộ Lao động – thương binh và xã hội, Bộ Giáo dục – đào tạo. Quá trình cân đối và điều chỉnh này cần được bắt đầu thực hiện ở cấp độ tỉnh thành, tùy thuộc bối cảnh đô thị và văn hóa sống ở mỗi địa phương.

TS LÊ THANH HẢI

3 thoughts on “Đóng cửa trường giáo dưỡng: Lấp khoảng trống thế nào?

  1. Em cám ơn chị Hương ạ.

    Thời em còn nhỏ thì các bạn quậy của em có chỗ để đi học là trường dòng Donbosco, ở đó có linh mục, có thầy kèm cặp, có sân chơi, thư viện và các điều kiện học tập khác.

    Tuần rồi em nói chuyện với một cô giúp việc nhà, cô có cháu học lớp 7 nhưng không ai nói được em nữa. Cô cũng có ý tưởng đưa em vào trường giáo dưỡng với hy vọng em thay đổi nhưng còn nhỏ quá trường giáo dưỡng không thích hợp.

    Em có cảm tưởng là các em nhỏ mà quậy thì nguyên nhân sâu xa là ở gia đình, và nơi thích hợp cho các em là nơi có thầy tâm linh với các hoạt động thích hợp cho các em.

    Ở Hà Nội em có biết trung tâm IOGT (iogt.vn), em có quen thầy Thanh làm việc tại đây. Thầy học ở Phần Lan về thì phải ạ, thầy có nhiều năm kinh nghiệm hướng dẫn các trò chơi ngoài trời, teamwork cho các em từ nhỏ đến lớn. Qua các trò chơi được thiết kế như bài tập, cho các em trải nghiệm thì các em tự rút ra bài học cho chính mình như là tin vào bản thân, tin vào đồng đội, phối hợp với bạn, nâng đỡ bạn… các hoạt động như vậy rất vui ạ.

    Hướng đạo sinh cũng là một môi trường tốt để các em sinh hoạt từ nhỏ, vừa học đạo đức và học cách tháo vát, như vậy rất khó để các em hư hỏng.

    Liked by 1 person

    1. Cám ơn Huấn đã chia sẻ.

      Mình đồng ý với Huấn – “Em có cảm tưởng là các em nhỏ mà quậy thì nguyên nhân sâu xa là ở gia đình, và nơi thích hợp cho các em là nơi có thầy tâm linh với các hoạt động thích hợp cho các em.” Và không chỉ các em nhỏ, người lớn mà phạm tội thì mình nghĩ nơi thích hợp cho họ là nơi có các thầy tâm linh.

      Nhân Huấn nói đến hướng đạo sinh, mình bỗng nghĩ nếu các trường (từ mẫu giáo đến đại học) đều có nhóm Hướng đạo của mình thì thật tốt cho các em, gia đình và xã hội.

      Mong Hướng đạo VN được sinh hoạt chính thức trở lại.

      Số lượt thích

  2. Cảm ơn chia sẻ của Huấn và Hương. Chỗ mình ở và các nước ở châu Âu, mình vẫn thường gặp trên đường, trên tàu điện những nhóm hướng đạo sinh (scout, scouting ) từ rất nhỏ cấp 1 cũng có. Thi thoảng các em có bán đồ lưu niệm tự làm như là móc chìa khóa….

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s