Từ Monsanto đến Bayer

dientudacam – Thứ sáu, 07/06/2019 | 10:58

Như vậy là chưa đầy một năm kể từ khi Monsanto chuyển sang tay Tập đoàn hóa chất Đức Bayer, đã diễn ra 3 vụ xét xử công ty hóa chất đã từng chiếm thị phần lớn nhất trong chất độc da cam được cung cấp cho Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam. Trong 3 vụ xét xử nói trên, có 2 vụ ở Mỹ và 1 vụ ở Pháp.

Monsanto – bộ mặt thật

Một cuộc biểu tình chống Monsanto sau khi Monsanto được Bayer mua lại và không còn giữ tên cũ Monsanto

Monsanto ra đời năm 1901 ở Saint-Louis, bang Missouri, Mỹ. Sản phẩm đầu tiên của công ty này là saccharine (chất ngọt không có đường được sử dụng để sản xuất các loại nước uống không đường và để làm giảm vị đắng của một số loại thuốc…). Từ những năm 1940, công ty này chuyển sang sản xuất các mặt hàng hóa chất sử dụng trong nông nghiệp. Các loại thuốc diệt cỏ 2.4-D và 2.4.5-T của Monsanto ra đời từ đó.

Đầu những năm 1960, để triển khai chiến dịch “khai quang” trong chiến tranh ở Việt Nam, Chính phủ Mỹ đã đặt hàng thuốc diệt cỏ với Monsanto và một số công ty hóa chất khác. Hai loại thuốc diệt cỏ 2.4-D và 2.4.5-T đã được kết hợp với nhau để sản xuất ra một loại hợp chất mà người ta vẫn gọi chất độc da cam có chứa chất dioxin 2.3.7.8-T (TCDD). Mới đây, hai giáo sư đại học Mỹ ở Trường Đại học bang Illinois và Đại học bang Iowa giải thích rằng, nếu để riêng rẽ thì dưới tác động của ánh sáng mặt trời, chỉ sau vài ngày, cùng lắm là vài tuần, là độc tố ở 2 loại thuốc diệt cỏ 2.4-D và 2.4.5-T bị phân hủy. Tuy nhiên, 2.4-D và 2.4.5- T đã được kết hợp với nhau và để rút ngắn thời gian sản xuất, các nhà sản xuất đã tăng nhiệt lượng trong quá trình chế biến, do đó hợp chất mới có lượng dioxin tăng vọt. Dioxin là loại hóa chất có độ độc hại cao nhất cho đến nay mà con người biết được và theo giáo sư Lois Wright Morton Trường Đại học bang Iowa và giáo sư Ken Olson của Trường Đại học Illinois, nó có thể tồn tại trong môi trường hàng chục năm, thậm chí hàng trăm năm.

Phải đến thập niên 70 của thế kỷ 20, Monsanto mới chế tạo ra chất diệt cỏ Roundup có thành phần cơ bản là glyphosate và Roundup bắt đầu chính thức được tung ra thị trường năm 1976. Đến nay, glyphosate đã bị cấm hoặc bị hạn chế sử dụng ở hàng chục nước trên thế giới. Ngay ở Mỹ, một số thành phố cũng đã áp dụng các biện pháp cấm hoặc hạn chế sử dụng glyphosate.

Trong quãng thời gian đó, loại thuốc diệt cỏ Lasso mà thành phần cơ bản là chất monochlorobenzen cũng được bán rộng rãi ở châu Âu và một số nước khác, nhưng từ 1985, loại thuốc diệt cỏ này đã bị cấm bán ở Canada và từ 1992, bị cấm bán ở Bỉ và Anh. Đến năm 2007, cùng thời điểm diễn ra vụ kiện của ông Paul François, lệnh cấm sử dụng Lasso cũng đã được ban hành ở Pháp.

Các loại thuốc diệt cỏ có thành phần cơ bản là glyphosate (như Roundup) và monoclorobenzen (như Lasso) không thể độc hại như chất độc da cam được chế biến trên cơ sở tổng hợp chất diệt cỏ 2.4-D và 2.4.5-T ở nhiệt độ cao nên có hàm lượng dioxin rất cao.

Tóm tắt về tội của Monsanto đã sản xuất ra nhiều sản phẩm gây độc hại cho con người và môi trường trên khắp thế giới, ngày 18/4/2017, bà Franҫoise Tulkens, Chánh án Tòa án Monsanto tổ chức ở La Haye, Hà Lan trong hai ngày 15 và 16/10/2016, đã công bố Tuyên cáo tham vấn của Tòa để các tổ chức và nhân dân dân thế giới thấy được, bằng các hành động và sản phẩm của mình, Công ty hóa chất Monsanto đã phạm phải những tội gì. Theo bản tuyên cáo, sản phẩm của Monsanto đã có nhiều ảnh hưởng xấu đối với sức khỏe con người, nhất là của các nông dân, và ảnh hưởng đối với đất đai, cây cối, nguồn nước, sức khỏe động vật và đa dạng sinh học. Cụ thể:

+ Chất PCB, là chất ô nhiễm hữu cơ bền vững mà Monsanto độc quyền trên thị trường từ năm 1935 đến năm 1979, mặc dù công ty này đã nhận thức được những tác động xấu đến sức khỏe (sau này PCB đã bị cấm bởi Công ước Stockholm năm 2001 về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy). Thực tế, chất gây ung thư này đã gây ra tình trạng vô sinh, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em và làm rối loạn hệ miễn dịch.

+ Chất Glyphosate có trong thuốc diệt cỏ Roundup là chất mà một số công trình nghiên cứu cho là có thể gây ra ung thư.

+ Monsanto đã tung ra thị trường toàn thế giới các loại giống biến đổi gien (GMO) và đã dùng nhiều thủ đoạn để buộc người nông dân phải phụ thuộc vào loại giống này.

Về chất độc da cam mà Monsanto là hãng cung cấp nhiều nhất cho Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam, bản Tuyên cáo của Tòa án Monsanto viết:

+ Từ năm 1960 đến năm 1973, quân đội Mỹ đã rải hơn 70 triệu lít chất độc da cam (CĐDC) trên khoảng 2,6 triệu ha ở miền Nam Việt Nam. Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, CĐDC gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe người dân Việt Nam, đặc biệt là đã gây ra dị dạng, dị tật, tử vong trước và sau khi sinh. Đồng thời, CĐDC đã gây thiệt hại khôn lường đối với môi trường thông qua việc phá rừng.

+ Việc sử dụng CĐDC cũng đã gây ra hậu quả đối với sức khỏe binh sĩ quân đội các nước tham chiến tại Việt Nam. 7 công ty bị buộc tội, trong đó có Monsanto, đã chấp nhận trả chung 180 triệu USD tiền bồi thường cho các cựu chiến binh Mỹ kiện các công ty này. Số tiền đó không tương xứng với thiệt hại của các cựu chiến binh, nhưng đã cho thấy rõ trách nhiệm của các công ty hoá chất.

+ Một vụ kiện khác của các cựu chiến binh Hàn Quốc tham chiến ở Việt Nam cũng đã được đưa ra, không phải trên cơ sở xem xét các điều khoản liên quan đến tội ác chiến tranh, mà là trên cơ sở xem xét trách nhiệm đối với sản phẩm. Tháng 7/2013, Tòa án Tối cao của Hàn Quốc tuyên bố các công ty Monsanto và Dow Chemical phải bồi thường cho 39 cựu chiến binh này.

Bản tuyên cáo kết luận: Trong các vụ kiện nêu trên, rõ ràng hậu quả đối với sức khỏe của các cựu chiến binh Mỹ, Niu Di-lân và Ô-xtrây-li-a đã được chứng minh là do các cựu chiến binh này tiếp xúc với CĐDC. Phát hiện đó gián tiếp khẳng định thiệt hại gây ra cho nhân dân Việt Nam cũng là do chính loại “thuốc diệt cỏ” này gây ra.

Bayer “gã khổng lồ”

Bayer ra đời từ năm 1863 ở Đức, được coi là công ty đầu tiên sản xuất thuốc Aspirine. Công ty này còn bán cả chất Heroin lúc đó được dùng để thay cho Morphine và để trị chứng ho gà. Trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều người cho rằng Bayer đã có dính líu với IG Farben, là tập đoàn sản xuất loại hơi ngạt cho Đức quốc xã.

Năm 2001, “Gã khổng lồ” Bayer đã bị một phen choáng váng sau những vụ kiện liên tiếp xảy ra ở Mỹ kiện tập đoàn này sản xuất loại thuốc Baycol chống Cholesterole khiến cho hàng trăm người bị chết. Kết quả của vụ việc là, Bayer đã phải ngừng sản xuất và thu hồi loại thuốc Baycol. 1.600 việc làm ở 15 cơ sở sản xuất bị loại bỏ. Theo tờ Libération của Pháp ra ngày 10/8/2001, ngay sau khi Bayer công bố rút bỏ mặt hàng Baycol, giá trị cổ phiếu của tập đoàn này đã bị “bốc hơi” 7 tỷ Euro. Sau này tổng kết lại, người ta nói rằng tổng thiệt hại của Bayer lên tới 4,2 tỷ đô la. Khi đó đã có khoảng 5.000 đơn kiện nhằm vào Bayer.

Trước khi xảy ra vụ việc liên quan tới Baycol, Bayer đã bị tai tiếng trong vụ thuốc Konegate có nhiều vi khuẩn không mong muốn (Konegate dùng để chữa bệnh Hemophilia – bệnh chậm đông máu). Bayer cũng đã phải ngừng phát triển một loại thuốc trị hen và công việc nghiên cứu loại thuốc Vardenafil chữa bệnh liệt dương cũng không tiến triển vì đã bị Viagra ra đời trước chắn lối. Sau những câu chuyện liên quan đến dược phẩm nêu trên, Bayer bắt đầu xem xét lại chiến lược phát triển của mình.

– Từ lâu, Bayer đã để ý đến Monsanto với hy vọng có Monsanto, Bayer sẽ trở thành một tập đoàn sản xuất hóa chất nông nghiệp hàng đầu thế giới. Tháng 6/2018, hợp đồng chuyển nhượng trị giá 63 tỷ đô la mua lại Monsanto đã được ký chính thức. Tổ chức “Những người bạn của Trái đất” gọi cuộc tụ hội này là “Đám cưới của quỷ”.

Đúng vậy, ở thời điểm Bayer thâu tóm Monsanto, Monsanto đã phải đối mặt với một làn sóng rộng rãi và mạnh mẽ trên thế giới phản đối công ty này đã sản xuất ra nhiều loại mặt hàng có thể gây hại cho con người và môi trường. Hàng năm, các cuộc tuần hành, biểu tình chống Monsanto đã đồng loạt diễn ra ở nhiều nước trên thế giới có hàng trăm ngàn người tham gia. Cùng với các cuộc tuần hành, biểu tình, là hàng ngàn vụ kiện nhằm vào Monsanto và cuối cùng, các vụ xét xử Monsanto đã diễn ra:

+ Hợp đồng chuyển nhượng công ty Monsanto của Mỹ cho công ty Bayer của Đức mới chính thức được ký tháng 6/2018 thì chỉ 2 tháng sau đó, ngày 10/8/2018, tòa án bang California ở San Francisco đã yêu cầu Monsanto phải bồi thường cho ông Dewayne Johnson, một công dân Mỹ ở bang California, 289 triệu đô la Mỹ vì đã không cảnh báo cho ông Dewayne Johnson về tính độc hại của loại thuốc diệt cỏ Roundup do công ty này sản xuất, khiến cho ông Dewayne Johnson bị ung thư. Sau đó mức phạt Monsanto đã được tòa án California giảm xuống còn 78,5 triệu đô la Mỹ.

+ Ngày 19/3 vừa qua, một tòa án khác cũng ở San Francisco, nhưng là tòa án của liên bang, lại tuyên bố chất glyphosate trong thuộc diệt cở Roundup của Monsanto là tác nhân chính gây ra bệnh ung thư Non Hodgkin Lymphma (ung thư máu làm mất khả năng miễn dịch) cho ông Edwin Hardeman ở San Jose, California. Hơn một tuần sau đó, trong phiên xử ngày 26/3, tòa án nói trên đã yêu cầu Monsanto phải bồi thường cho ông Edwin Hardeman 80,2 triệu đô la.

+ Tiếp đó, ngày 11/4 Tòa Phúc thẩm ở Lyon của Pháp lại yêu cầu Monsanto phải trả ngay cho ông Paul François 50.000 Euro để thanh toán án phí. Quyết định của Tòa Phúc thẩm Lyon cũng khẳng định Monsanto đã không chỉ dẫn đầy đủ về tính độc hại và cách phòng tránh trên nhãn mác thuốc diệt cỏ Lasso của Monsanto.

Thực ra vụ kiện của ông Paul François, một nông dân ở Lyon, đã diễn ra từ năm 2007 khi ông Paul François kiện công ty Monsanto vì thuốc diệt cỏ Lasso của công ty này đã làm ông ngất xỉu và sức khỏe sa sút nghiêm trọng sau một vụ tai nạn do sử dụng Lasso. Lasso có chất cơ bản là monochlorobenzene trong khi chất cơ bản trong thuốc diệt cỏ Roundup là glyphosate. Năm 2012, Tòa Đại hình ở Lyon đã tuyên án yêu cầu Monsanto phải bồi thường mọi thiệt hại cho ông Paul François. Vụ việc đã được chuyển lên Tòa phúc thẩm. Năm 2015, Tòa Phúc thẩm ở Lyon giữ nguyên phán quyết của Tòa Sơ thẩm. Monsanto đã quyết định kháng án lên Tòa Giám đốc thẩm. Ngày 7/7/2017, Tòa Giám đốc thẩm yêu cầu Tòa Phúc thẩm Lyon chỉ xét xử trên “cơ sở chế độ trách nhiệm đối với sản phẩm bị lỗi”, chứ không xét xử trên cơ sở “quyền chung”. Tuyên bố của Tòa Phúc thẩm Lyon ngày 11/4/2019 đã được thực hiện theo yêu cầu của Tòa Giám đốc thẩm, việc xem xét mức phạt khác (bồi thường cho ông Paul François) được trả lại Tòa Đại hình Lyon, tuy nhiên các luật sư của Monsanto vẫn tuyên bố sẽ tiếp tục kháng án lên Tòa Giám đốc thẩm lần thứ hai.

Đương đầu với các vụ kiện Monsanto, Bayer có thể phải chịu thiệt hại mà theo ước tính của nhiều người có thể lên tới 5-10 tỷ đô la. Sau sự kiện Monsanto bị tuyên phạt ngày 11/4/2019, Werner Baumann, Chủ tịch Tập đoàn Bayer đã phải thừa nhận tập đoàn của ông đang phải đối mặt với nhiều khó khăn do các vụ kiện liên tiếp diễn ra chống lại Monsanto. Theo đánh giá của báo Pháp Libération ngày 11/4/2019, giá cổ phiếu của Bayer đã sụt giảm 40 % kể từ khi mua lại Monsanto.

Phạm Trương

Trưởng ban Đối ngoại, Trung ương Hội

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s