Thấy gì từ cuộc “bán mình” của Sharp

Thanh Hương – Thứ Năm,  31/3/2016, 09:43 (GMT+7)

Gian trưng bày sản phẩm của Sharp tại một cuộc triển lãm hàng điện tử ở Las Vegas, Mỹ. Ảnh: GADGETS.NDTV.COM

(TBKTSG) – Vụ Foxconn (Hon Hai Precision Industry Co – Đài Loan) dây dưa ngã giá mua lại Sharp Corp. (Nhật Bản) đã kết thúc vào hôm qua, 30-3, khi Foxconn cho biết đã mua 66% cổ phần của hãng điện tử Nhật này với giá 389 tỉ yên (3,5 tỉ đô la Mỹ).

Cuộc bán mình thê thảm

Khi Foxconn bắt đầu thương lượng gói 5,5 tỉ đô la Mỹ đầu tư và tái cấu trúc Sharp vào đầu năm nay, Sharp và các ngân hàng chủ nợ tưởng đã có thể thở phào tìm được lối thoát sau nhiều tháng các kế hoạch giải cứu công ty gây quá nhiều tranh cãi do Sharp đã được các ngân hàng do chính phủ “chống lưng” cứu nhiều lần trong các năm qua. Thế nhưng chỉ vài giờ sau khi Sharp đồng ý gói giải pháp cuối tháng 2, Foxconn đột ngột tuyên bố hoãn việc ký kết hợp đồng với lý do phát hiện các thông tin về các khoản nợ có thể phải trả khoảng 3 tỉ đô la của Sharp. Đã hơn một tháng trôi qua, trong lúc các khoản vay của Sharp càng gần đến thời điểm đáo hạn (cuối tháng 3), cổ phiếu liên tục tuột dốc, tình trạng thua lỗ càng nặng nề, thì Foxconn cứ ung dung nay đòi hạ giá, mai đòi giảm tỷ lệ tiền mặt và thêm ưu đãi từ các ngân hàng chủ nợ, mốt lại dùng dằng có vẻ chẳng muốn mua nữa. Quá trình này làm cho cuộc “bán mình” của thương hiệu kiêu hãnh lừng lẫy một thời vốn đã bẽ bàng càng thêm thê thảm.

Công ty hơn trăm tuổi này nổi danh với hàng điện tử, điện máy và bán dẫn chất lượng hàng đầu thế giới từ sau Thế chiến 2. Đến những năm 1990, Sharp đối mặt với nguy cơ sụp đổ do cạnh tranh quá gay gắt. Tuy nhiên, vào thời điểm màn hình phẳng (LCD) thay thế ti vi analog mười mấy năm trước, Sharp đầu tư mạnh vào kỹ thuật mới này và thắng lớn, thu lãi khổng lồ và lấy lại vị thế nhờ danh tiếng ti vi màn hình phẳng chất lượng tốt nhất lúc bấy giờ.

Nhưng những ngày tháng đó đã qua. Sharp sau đó đã lỡ đi nhiều nhịp dự đoán các xu hướng trong ngành công nghiệp điện tử toàn cầu. Đến giữa những năm 2000 trở đi Sharp trượt dốc cũng nhanh như tốc độ giảm giá ti vi LCD và màn hình tinh thể lỏng lúc đó. Dù đã nhiều lần tái cấu trúc, cắt giảm nhân sự, thay đổi lĩnh vực kinh doanh chủ chốt, sự tụt hậu và sai lầm trong đầu tư khiến Sharp lỗ hơn 10 tỉ đô la chỉ trong năm năm qua.

Tuy nhiên, đó không phải là câu chuyện của riêng Sharp mà là điển hình của sự mất phương hướng và tuột dốc của hàng loạt công ty khổng lồ từng được xem là biểu tượng sự thần kỳ của kinh tế Nhật Bản, có nguyên nhân sâu xa hơn nhiều việc không bắt kịp những xu hướng công nghệ mới. Đó là sự già nua và mòn mỏi của tinh thần doanh nghiệp Nhật từ trong chính những doanh nghiệp lớn này.

Những Samurai già nua

Nhiều năm qua, các hãng Nhật Bản trong mọi ngành nghề đều đứng sau công ty của các quốc gia khác về lợi nhuận, doanh thu, hay tỷ lệ thu hồi vốn (ROE). Trong lĩnh vực thiết bị điện tử, các công ty Nhật Bản đã phải lép vế trước Apple của Mỹ, Samsung của Hàn Quốc, hay Haier của Trung Quốc.

Ở các doanh nghiệp tiếng tăm lẫy lừng nhất của Nhật đang có khuynh hướng khủng hoảng lan rộng và sụt giảm dần thị phần trên thế giới. Ví dụ, Panasonic có cuộc dịch chuyển mạnh từ lĩnh vực thiết bị điện tử gia dụng nổi danh sang linh kiện xe hơi và thiết bị tiết kiệm năng lượng. Một loạt các công ty đã bị các doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm.

Kinh tế Nhật Bản rơi vào suy giảm liên tiếp nhiều năm qua, rõ ràng cần nhiều thay đổi. Một phần lớn trong chiến dịch cải tổ Abenomics của Thủ tướng Shinzo Abe là thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp Nhật, với nhiều quy định mới được luật hóa. Tuy vậy, kết quả từ các quy định cải tổ này khá “thất vọng”, theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế và nhà đầu tư. Để khỏi rớt hạng trên bảng xếp hạng của sàn chứng khoán, các công ty (hoặc các ông chủ) lớn vẫn đối phó bằng cách mua lại cổ phần. Toàn bộ giá trị mua lại cổ phần tăng đến 3.700 tỉ yen trong năm 2014, cao nhất toàn cầu kể từ cuộc khủng hoảng 2008, theo BloombergView.

Trọng tâm của các quy định mới trong chương trình cải cách doanh nghiệp của chính phủ là những vấn đề liên quan đến quản lý con người, và cũng là vấn đề cải tổ khó khăn nhất đối với người Nhật. Tinh thần Nhật, văn hóa truyền thống Nhật, sự đoàn kết và trung thành của người Nhật với doanh nghiệp – những giá trị đã làm nên sự thần kỳ của kinh tế Nhật, nay lại trở thành lực cản lớn nhất lôi kéo nền kinh tế này vào trì trệ.

Đơn cử, các hãng Nhật có truyền thống tuyển dụng/làm việc suốt đời cho một doanh nghiệp, đánh giá cao và tưởng thưởng cho sự cống hiến và trung thành đó. Tuy nhiên, với sự phát triển của nền công nghiệp dựa vào kiến thức hiện đại, liên tục sáng tạo và đổi mới, cách quản lý này không còn phù hợp nữa. Tưởng tượng đem cách quản trị và hệ thống thăng tiến bằng thâm niên thay cho thành tích và năng lực này áp dụng vào Apple, Google và Amazon, các hãng này sẽ tồn tại được bao lâu?

Công ty “xác sống” và cái chết của tinh thần khởi nghiệp

Ngoài vấn đề truyền thống quản trị, cản trở rất lớn khác đối với công cuộc cải tổ lại chính là… sự hỗ trợ của Chính phủ Nhật.

Nhiều chuyên gia quốc tế bình luận, có lẽ đã đến lúc Nhật nên để cho những “công ty xác sống” chết đi. Sharp là một ví dụ về các hãng “xác sống” được Chính phủ Nhật giải cứu trực tiếp mà các nhà kinh tế đã cảnh báo hàng chục năm nay rằng đang giết chết tinh thần khởi nghiệp Nhật.

Chỉ trong vài tháng từ giữa năm 2015 đến trước cuộc thương lượng “bán mình” với Foxconn, Sharp đã được hai ngân hàng lớn nhất của Nhật là Mizuho Bank và Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ cứu, với các khoản cho vay giá rẻ được chính phủ đảm bảo; lại được nhóm liên kết các tập đoàn Nhật (được các doanh nghiệp khổng lồ tài trợ và được chính phủ bảo đảm) bơm 200 tỉ yen giúp Sharp cầm cự trong lĩnh vực LCD và sáp nhập với đối thủ Japan Display Inc., cũng là một tập đoàn lớn. Với các khoản cho vay cứu trợ này, Sharp đã có thể bán ti vi với giá rẻ, không có lợi nhuận nhưng vẫn tiếp tục… sống.

Ở các công ty lớn, với hệ thống nặng về thứ bậc và thâm niên như thế, người trẻ tài năng đã khó mà vươn lên, ra riêng lại càng khó hơn. Không có công ty khởi nghiệp nào dù có sản phẩm sáng tạo, cải tiến đến đâu có thể sống sót mà cạnh tranh nổi với những công ty lớn được biệt đãi đến thế trong nhiều năm. Bởi những khoản cứu trợ này khiến thị trường tràn ngập sản phẩm giá rẻ một cách giả tạo của các “công ty xác sống”.

Nhật vẫn còn những công ty đứng đầu trong lĩnh vực công nghiệp của mình, tuy nhiên, ít có các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ lớn mạnh thành công. Chỉ 4% lượng nhân lực tham gia các công ty khởi nghiệp trong năm ngoái, so với tỷ lệ 14% của Mỹ, theo Global Entrepreneurship Monitor, từ dữ liệu của trường Kinh doanh London và trường Babson. Quả thật, vài năm qua báo chí đã ghi nhận hiện tượng làn sóng các doanh nhân trẻ Nhật Bản chuyển sang Thung lũng Silicon, Mỹ để khởi nghiệp. Họ còn lập ra những tổ chức hỗ trợ nhau cùng khởi nghiệp và mong muốn chuyển tinh thần đó về lại nước Nhật, do việc khởi nghiệp ở quê nhà quá khó khăn.

Vì thế, trong khi các công ty xác sống khổng lồ vẫn tiếp tục lê bước; người Nhật vẫn bảo thủ; Chính phủ Nhật vẫn miệt mài tìm mọi cách để kích cầu, cứu vãn mức lạm phát rất thấp của nước này… thì tinh thần khởi nghiệp và sáng tạo của doanh nghiệp Nhật đang chết dần chết mòn ngay tại đất nước mặt trời như thế đó.

 

Theo The Economist, một số công ty lớn của Nhật đã từ bỏ truyền thống người đứng đầu chỉ định người kế tục trong số nhân sự phục vụ công ty lâu năm, và bắt đầu tìm kiếm phong cách quản trị từ bên ngoài. Suntory, một hãng sản xuất đồ uống, khởi đầu phong trào này bằng cách chọn ông chủ bên ngoài đầu tiên, một người tốt nghiệp Harvard. Các công ty có sếp người nước ngoài bao gồm Takeda, Nissan, Sony…
Hitachi là hãng nhìn thấy kết quả cải tổ rõ rệt nhất. Đây từng là một trong những công ty Nhật bảo thủ nhất: nơi tất cả nhân viên, gia đình họ, nhà cung cấp và con cái đều được ưu tiên hơn mọi cổ đông. Năm 2008, Hitachi thua lỗ nặng nề nhất trong lịch sử các công ty Nhật. Từ đó Hitachi chuyển từ sản xuất màn hình ti vi phẳng, điện thoại di động và linh kiện máy tính sang bán cơ sở hạ tầng như nhà máy năng lượng và hệ thống đường sắt. Mới đây Hitachi nỗ lực thay đổi văn hóa nội bộ, bãi bỏ một trong những nền tảng chủ chốt của hệ thống doanh nghiệp Nhật: hệ thống lương bổng dựa vào thâm niên hơn là năng lực. Kết quả của cuộc cải tổ dũng cảm này không tệ: lợi nhuận đến giữa năm 2015 tăng 12%, đạt 600 tỉ yen (5 tỉ đô la).

Kathy Matsui, thuộc Goldman Sachs tại Tokyo, nói rằng các nhà đầu tư trên thị trường Nhật đều đang săn lùng tìm kiếm một Hitachi kế tiếp.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s