Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào? – 8 kỳ (Chuỗi bài đang cập nhập)

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

Điện mặt trời áp mái nhà như một ‘cơn lốc’ tràn qua khắp các vùng nông nghiệp, nông thôn Nam Trung bộ và Tây Nguyên, chiếm đất sản xuất và gây nhiều hệ lụy…

Dự án điện mặt trời áp mái trang trại: Chưa được phê duyệt vẫn xây dựng

Đầu năm 2020, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam, gần như ngay lập tức, các nhà đầu tư khắp cả nước, như nằm chờ sẵn, chui lên từ đất lên, đồng loạt xuất hiện ở Nam Trung bộ và Tây Nguyên, biến nhiều diện tích đất chăn nuôi, trồng trọt, trang trại, thủy sản, thủy lợi, nông thôn… thành những dự án điện mặt trời và bằng mọi giá hoàn thành công trình, thực hiện mua bán điện với giá cực kỳ ưu đãi của Chính phủ mang lại hiệu quả, lợi nhuận lớn cho nhà đầu tư. Nhưng đổi lại các dự án điện mặt trời cũng tàn phá khủng khiếp các vùng sản xuất nông nghiệp, nông thôn.

Nhóm phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam đã đi sâu tìm hiểu vạch trần những chiêu trò núp bóng nông nghiệp, nông thôn để thực hiện các dự án sai phạm, trục lợi chính sách. Cũng như sự làm ngơ, thiếu trách nhiệm, đùn đẩy trách nhiệm của các cơ quan, ban, ngành và chính quyền một số địa phương khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên như thế nào?… 

Hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà trải dài hàng cây số tại huyện Chư Prông, Gia Lai.
Hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà trải dài hàng cây số tại huyện Chư Prông, Gia Lai.

 

Kỳ 1: ‘Cơn lốc’ điện mặt trời áp mái nhà

Trước đây, việc phái triển Điện mặt trời áp mái nhà ở Nam Trung bộ và Tây Nguyên mang tính nhỏ giọt. Tuy nhiên, từ khi có Quyết định 13 của Thủ tướng Chính phủ thì hệ thống này đang bùng nổ.

Bước ra ngõ… có điện mặt trời

Tại Gia Lai, đến bất cứ nơi đâu, chỗ nào, người ta cũng bàn tán câu chuyện đầu tư Điện mặt trời áp mái nhà, về hiệu quả kinh tế, lợi nhuận khủng khiếp mà hệ thống này mang lại.

Nếu như trước đây, điện mặt trời chủ yếu tập trung ở khu vực huyện Krông Pa, Phú Thiện, thị xã Ayun Pa, thì nay hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà đã “phủ sóng” gần như toàn tỉnh Gia Lai.

Tại xã Ia Tôr, huyện Chư Prông, những năm trước, nơi đây được bao quanh bởi bạt ngàn vườn tiêu, cà phê. Hiện tại, những vườn tiêu, cà phê đã bị chặt phá để nhường chỗ cho hàng chục hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà. Chỉ hơn 1 năm, huyện Chư Prông đón nhận hơn 50 dự án Điện mặt trời áp mái nhà, điều đó đã tạo nên “cơn sốt” cho các nhà đầu tư cũng như người dân có đất để bán.

Điện mặt trời áp mái nhà đang tạo nên cơn sốt tại Tây Nguyên.
Điện mặt trời áp mái nhà đang tạo nên cơn sốt tại Tây Nguyên.

Nói đến “cơn sốt” Điện mặt trời áp mái nhà tại Gia Lai không thể bỏ qua huyện Chư Sê, trong đó chỉ riêng xã Hbông đã có hơn 10 hệ thống. Nhìn từ trên cao, những tấm pin năng lượng lấp lánh chiếm toàn bộ khoảng không gian rộng lớn tại xã Hbông, nơi trước đó thuộc về những ruộng trồng mía và cây công nghiệp ngắn ngày.

Theo số liệu thống kê của Công ty Điện lực Gia Lai, toàn tỉnh có 3.248 hệ thống điện năng lượng mặt trời, tổng công suất 604 MWp. Trong đó có khoảng 400 hệ thống điện mặt trời áp mái (công suất <1MWp) trên công trình công nghiệp, trang trại, nông nghiệp công nghệ cao với tổng công suất trên 400 MWp.

Cũng phát triển “chóng mặt” về điện mặt trời, tỉnh Đăk Lăk tính đến thời điểm này đã có hơn 5.000 hệ thống đấu nối với tổng công suất lắp đặt dự kiến 626,84 MWp. Trong đó, hệ thống điện mặt trời áp mái có 327 dự án với tổng công suất lắp đặt là 325,5 MWp. Hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà tập trung tại các huyện Buôn Đôn (29), Cư Kuin (20), TP. Buôn Ma Thuột (12)…

Còn theo Công ty điện lực tỉnh Đăk Nông, đơn vị này đã đấu nối cho 1.632 hệ thống Điện mặt trời áp mái nhà với tổng công suất 377 MWp. Trong đó, dự án Điện mặt trời áp mái nhà trên trang trại là gần 400 hệ thống, tập trung nhiều nhất ở các huyện Cư Jút 80 dự án, Krông Nô 28 dự án, Đắk Mil 90 dự án…

Xuôi về vùng Duyên hải Nam Trung bộ, tỉnh Ninh Thuận với điều kiện khí hậu đặc thù nhiều nắng, gió rất thuận lợi để phát triển mạnh năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời.

Trên cơ sở xác định tiềm năng và lợi thế, tỉnh Ninh Thuận đã lập quy hoạch điện mặt trời giai đoạn 2016-2020, tầm nhìn đến năm 2030 và đã trình Bộ Công Thương phê duyệt. Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, tỉnh sẽ xây dựng và lắp đặt khoảng 8.448 MWp. Trong đó giai đoạn đến năm 2020 phát triển 2.417 MWp (các dự án đã phê duyệt bổ sung vào quy hoạch); giai đoạn đến năm 2025 phát triển khoảng 2.618 MWp và giai đoạn đến năm 2030 phát triển khoảng 3.413 MWp.

Theo Sở Công thương Ninh Thuận, tính đến 31/12/2020, toàn tỉnh có 37 dự án điện năng lượng mặt trời (mặt đất, mặt nước) với tổng công suất quyết định đầu tư 2.543 MWp. Trong đó 34 dự đã đưa vào khai thác vận hành với tổng công suất 2.260 MWp. Ngoài ra có khoảng 50 dự khác đang chờ phê duyệt.

Đối với các dự án Điện mặt trời áp mái nhà,  toàn tỉnh có 3.656 công trình với tổng công suất gần 290MWp. Các hệ thống được Công ty điện lực Ninh Thuận đánh giá có tốc độ phát triển nhanh để kịp đưa vào sản xuất và ký kết hợp động bán điện vào năm 2020.

Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản truyền đạt ý kiến của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc về việc nghiên cứu, xử lý thông tin báo chí phản ánh ý kiến chuyên gia về phát triển điện mặt trời tăng trưởng đột ngột và quá nóng trong năm 2020.

Trước đó, ngày 17/2, Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương, các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam rà soát các vấn đề liên quan đến phát triển điện mặt trời; nghiên cứu, xử lý ngay các vấn đề phát sinh chưa lường hết trong phát triển điện mặt trời, nhất là điện mặt trời mái nhà; kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm các sai phạm nếu có, nhất là các hành vi trục lợi chính sách; kiểm tra, thanh tra về phát triển điện mặt trời mái nhà tại địa phương, các Công ty điện lực thời gian vừa qua; xử lý nghiêm trong phạm vi thẩm quyền các sai phạm nếu có.

Kẻ cười, người khóc

Thực hiện chủ trương khuyến khích của Thủ tướng Chính phủ theo Quyết định 13, điện MTAMN trong thời gian vừa qua ở các tỉnh Nam Trung bộ và Tây Nguyên ta phát triển khá mạnh, giải tỏa được công suất điện ngay tại chỗ, góp phần cung ứng nguồn điện của quốc gia.

Những trang trại điện MTAMN bao trọn cả quả đồi.
Những trang trại điện MTAMN bao trọn cả quả đồi.

Riêng tỉnh Gia Lai, tính từ cuối năm 2019, điện mặt trời áp mái đã phát triển với hơn 600 MWp, gấp đôi lượng điện mà Thuỷ điện Ialy phải mất 10 năm xây dựng.

Tuy nhiên, việc phát triển quá nhanh điện mặt trời áp mái trong thời gian qua đã xảy ra tình trạng nguy cơ dư thừa nguồn điện. Chính điều này đã khiến nhiều nhà đầu tư dở khóc, dở cười khi bị cắt điện luân phiên, ảnh hưởng rất lớn đến nguồn thu nhập.

Đề cập vấn đề này, ông Võ Ngọc Quý, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Gia Lai thừa nhận, việc phát triển nhanh điện MTAMN trong thời gian qua đã gây ra hiện tượng quá tải cục bộ.

Cùng với đó,do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, nhu cầu phụ tải điện tăng trưởng thấp dẫn đến hệ thống điện dư thừa công suất phát so với phụ tải tiêu thụ.

Đây là các tình huống nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn, an ninh hệ thống điện quốc gia. Vì vậy, Bộ Công Thương yêu cầu thực hiện khẩn trương việc điều tiết giảm công suất phát các nguồn điện đảm bảo vận hành an toàn, không xảy ra sự cố.

“Đến thời điểm hiện tại, lượng điện trên địa bàn tỉnh vẫn dư thừa nhưng số lượng nhỏ và chúng tôi vẫn đang thực hiện cắt giảm luân phiên đối với các hệ thống điện MTAMN”, ông Quý cho biết.

Đi đến bất cứ vùng đất nào cũng xuất hiện điện MTAMN.
Đi đến bất cứ vùng đất nào cũng xuất hiện điện MTAMN.

Còn ông Đỗ Nguyên Hưng, Giám đốc Công ty điện lực Ninh Thuận cho rằng, Đối với các dự án mặt trời áp mái tại Ninh Thuận, đến nay đã đủ tải và nếu tiếp tục đầu tư sẽ dẫn đến quá tải.

Theo ông Hưng, trong lưới điện Việt Nam, tất cả các nguồn được đấu nối từ thấp tới cao và cuối cùng hòa chung. Tuy nhiên theo thông tin từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam thì trong thời điểm này tất cả các nguồn đều dư, trong đó tỷ trọng điện mặt trời rất cao.

Những hệ thống điện MTAMN được xây dựng trên những quả đồi.
Những hệ thống điện MTAMN được xây dựng trên những quả đồi.

Đánh giá về vấn đề này, ông Phạm Văn Binh, Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai cho rằng, việc phát triển ồ ại điện MTAMN trong thời gian qua đã xảy ra một số bất cập. Không biết có phải do Công ty Điện lực chịu nhiều áp lực phải đấu nối điện hay không mà đã xảy ra tình trạng thừa điện buộc phải tiết giảm. Trong trời gian tới, chúng tôi yêu cầu Công ty Điện lực Gia Lai gửi lịch trình tiết giảm điện và được thực hiện công khai minh bạch.

“Hơn 1 năm trước khi Bộ Công Thương chưa có Thông tư 18 hướng dẫn, chúng tôi đã có văn bản gửi Công ty Điện lực Gia Lai, UBND các huyện cảnh báo về việc đảm bảo đấu nối điện, phải có hợp đồng, khi thiết kế hệ thống cần đảm bảo tiêu chuẩn xây dựng. Ngoài ra, Sở Công Thương cũng khuyến cáo các ngân hàng xét duyệt việc cho vay để tránh các rủi ro khi đầu tư vào lĩnh vực này”, ông Binh chia sẻ.

Theo Quyết định 13/2020 của Thủ tướng Chính phủ, các dự án đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư trước ngày 23/11/2019 hoặc đã có trong quy hoạch phát triển điện lực các cấp và có ngày vận hành thương mại trong giai đoạn từ 1/7/2019 đến hết 31/12/2020 thì được thu mua với giá: Điện mặt trời nổi là 1.783 đồng/kWh, tương đương 7,69 cent/kWh; điện mặt trời mặt đất 1.644 đồng/kWh, tương đương 7,09 cent/kWh; điện mặt trời trên mái nhà 1.943 đồng/kWh, tương đương 8,38 cent/kWh.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 2]: ‘Đội lốt’ trang trại nông nghiệp để trục lợi chính sách

Nhiều nhà đầu tư đã lợi dụng chính sách ưu đãi để đầu tư điện mặt trời áp mái nhà (MTAMN) dưới “vỏ bọc” trang trại nhằm trục lợi bán điện với giá cao.

Các dự án trang trại điện mặt trời mọc lên như 'nấm sau mưa'.
Các dự án trang trại điện mặt trời mọc lên như “nấm sau mưa”.

Theo chủ trương khuyến khích của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định 13/2020/QĐ-TTg, các dự án điện MTAMN được mua với giá cao nhất là 8,38 UScent/kW (tương đương với 1.943 đồng/ kW), cao hơn hẳn các dự án điện mặt trời khác. Chính vì lợi nhuận từ chênh lệch giá giữa các kiểu đầu tư, nên doanh nghiệp sẽ tìm cách lách và đối phó với cơ quan quản lý.

Rất nhiều dự án điện MTAMN 'núp bóng' trang trại.
Rất nhiều dự án điện MTAMN “núp bóng” trang trại.

Trang trại gần như bỏ hoang

Để ghi nhận sinh động về điện MTAMN “núp bóng” trang trại, nhóm phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam đã nhiều ngày thâm nhập thực tế tại vùng Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Sự thật đằng sau các công trình này khiến nhiều người không khỏi bất ngờ.

Có mặt tại xã Phước Dinh (huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận) nhiều công trình điện áp mái trang trại với quy mô lớn đã hoàn thành, đi vào khai thác điện. Tuy nhiên, việc chăn nuôi ở những trang trại này lại đang “làm cho có”.

Trên vùng đất rộng lớn cạnh đường nhựa (thôn Sơn Hải 1) là khu trang trại của gia đình bà Nguyễn Phạm Cẩm Tú với tổng diện tích trên 2ha. Tại đây, hệ thống điện áp mái trang trại được đầu tư bài bản với khung sắt, mái tôn kết hợp các tấm pin năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, bên trong trang trại chỉ xuất hiện một vài khóm cây nhưng đều đã chết hoặc bị khô héo.

Theo danh mục kê khai của UBND xã Phước Dinh, trang trại này có tổng vốn đầu tư cả chục tỷ đồng với công năng chính là chăn nuôi cừu và trồng nghệ đen. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trang trại này chỉ đang chú trọng vào phát triển dự án điện.

Trang trại nhưng không nuôi trồng bất cứ thứ gì.
Trang trại nhưng không nuôi trồng bất cứ thứ gì.

Cách đó không xa, khu trang trại của bà Hoàng Thị Thúy Hiền cũng có quy mô khá lớn với tổng diện tích khoảng 1,3ha. Trên diện tích rộng lớn, hạ tầng trang trại bao gồm các hệ thống mái nhà được phủ kín bởi các tấm pin năng lượng mặt trời đã được hòa lưới điện. Trang trại này có tổng vốn đầu tư 5 tỷ đồng, danh mục đăng ký là chăn nuôi cừu nhưng hiện tại việc chăn nuôi chưa được triển khai.

Còn tại xã Phước Ninh, huyện Thuận Nam hiện có 7 trang trại nông nghiệp kết hợp với việc lắp đặt điện mặt trời áp mái với công suất từ 1MWp trở xuống. Theo ông Trịnh Vinh Quang, Chủ tịch UBND xã Phước Ninh, trong số trang trại trên có 5 trang trại áp dụng Thông tư 27 và 2 trang trại áp dụng Thông tư 02 của Bộ NN-PTNT với hồ sơ đăng ký ban đầu là sản xuất nông nghiệp là chính.

Tuy nhiên theo ghi nhận chúng tôi, việc chăn nuôi, trồng trọt ở nhiều trang trại cũng không đáng kể so với quy mô diện tích đất rộng lớn. Điều đáng nói, hầu hết các trạng trại này là người ngoài địa phương đến xã Phước Ninh đầu tư. Không những thế, các trang trại đều cho thuê mái để một người khác đầu tư điện mặt trời, chứ không phải chủ trang trại làm nông nghiệp tự kết hợp lắp điện mặt trời để phục vụ sản xuất.

Trang trại điện MTAMN tại xã Hbông (huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai) không thực hiện chăn nuôi.
Trang trại điện MTAMN tại xã Hbông (huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai) không thực hiện chăn nuôi.

Các dự án điện mặt trời “núp bóng” trang trại tại Tây Nguyên còn diễn ra phổ biến hơn.

Tại trang trại 2,1ha của bà Phạm Thị Hương (thôn 8, xã Cư Êbur, TP Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk), phóng viên ghi nhận, trang trại đã xây dựng hàng chục ô để lắp điện mặt trời. Tuy nhiên, chủ cơ sở mới cho trồng nấm trong 3 ô, số còn lại người này đã cho hàng khung sắt để treo dây trồng nấm rồi để đó. Đáng nói, trang trai được bao quanh bởi tôn cao gần 2m và luôn trong tình trạng khóa trái cửa.

Người dân gần khu vực trang trại cho biết, trang trại này có hoạt động trồng nấm nhưng hầu như không thực hiện, chỉ làm cho có rồi để đó.

Tại huyện Buôn Đôn (Đăk Lăk) có tổng số 29 trang trại, vừa qua cơ quan chức năng kiểm tra ngẫu nhiên 5 trang trại thì thấy 1 trang trại đã tiến hành trồng nấm và đấu nối với điện lưới của điện lực. Trong khi đó, 4 trang trại đã đấu nối điện nhưng chưa hoàn thiện thủ tục xác nhận trạng trại, chưa triển khai trồng trọt, chăn nuôi theo phương án đã được phê duyệt.

Tại Gia Lai, phóng viên đã thâm nhập vào một trang trại (nghe nói của lãnh đạo Công ty Điện lực) tại xã Hbông, huyện Chư Sê. Trang trại đã được đấu nối điện từ cuối tháng 12/2020 nhưng bên trong chỉ toàn đất, cỏ và rác. Theo người đàn ông làm bảo vệ khu vực này cho biết, nơi đây có 3 hệ thống điện MTAMN (công suất 3 MWp) do 2 đơn vị đứng tên là N.Q và Q.T.H. “Khi tôi đến đây trông coi thì trang trại này vẫn bỏ hoang, chưa trồng bất cứ thứ gì cả. Hiện họ đang cho xe máy ủi vào đào đất và nghe nói trồng đinh lăng hay trồng rau gì đó”, bảo vệ cho biết.

Còn tại tỉnh Đăk Nông, chỉ riêng tại xã Ea Pô (huyện Cư Jút), điện MTAMN nhiều nhiều vô kể. Tại đây, các trang trại năng lượng nằm san sát nhau rộng hàng chục hecta.

Các dãy trang trại chăn nuôi được thi công song song với nhau, bên trên lắp những tấm pin năng lượng để hứng ánh nắng. Theo người dân, công trình đã được đấu nối, bán điện từ lâu nhưng bên dưới là những bãi đất trống, cỏ dại mọc kín và không có một thân nấm nào tồn tại.

Bên trong các trang trại nông nghiệp bị bỏ hoang.
Bên trong các trang trại nông nghiệp bị bỏ hoang.

Chủ yếu để đối phó

Trong mô hình trang trại chăn nuôi kết hợp điện MTAMN có thể xây dựng với công suất 1MWp và được hưởng nhiều chính sách ưu đãi. Một cán bộ xã Phước Nam (huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận) thổ lộ rằng, các dự án kiểu này ở địa phương khá nhiều nhưng việc chăn nuôi chỉ là làm để đối phó, hoàn thiện khâu đăng ký kinh doanh.

Họ đăng ký làm điện và chăn nuôi một lượt nhưng chẳng qua mua dự án đầu tư. Nếu không núp dưới “vỏ bọc” chăn nuôi thì việc đấu nối điện chậm.

Trên thực tế, việc triển khai một dự án điện mặt trời trên đất nông nghiệp không phải dễ dàng. Đối với các dự án lớn cần phải có sự phê duyệt chuyển đổi mục đích sử dụng đất và trải qua nhiều cuộc thẩm định. Về dự án điện áp mái trang trại, các chủ đất chỉ cần xin xác nhận của cơ quan chức năng cấp huyện, cấp xã về hình thành mô hình kinh tế trang trại là đã có thể triển khai.

“Hiện nay, địa bàn xã Phước Nam có 5 trang trại kết hợp dự án điện với chăn nuôi, trồng trọt. Trong số này, có 4 trang trại chăn nuôi, trồng trọt le ngoe. Những trang trại này đều thực hiện từ năm 2019 và đến năm 2020 đã hoàn thành và đưa vào khai thác điện”, vị cán bộ này cho biết.

Trước tình trạng đối phó của nhiều chủ trang trại, lực lượng chức năng huyện Chư Prông (tỉnh Gia Lai) đã tiến hành kiểm tra nhiều dự án nông nghiệp công nghệ cao kết hợp với điện MTAMN. Tuy nhiên qua kiểm tra cho thấy, một số đơn vị chưa thực hiện đúng theo cam kết, hoạt động đầu tư còn sơ sài, chưa đảm bảo theo tiêu chí kinh tế trang trại, mang tính chất đối phó. Một số trang trại chưa chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định.

Ông Nguyễn Văn Luyến, Trưởng phòng NN-PTN huyện Chư Prông cho biết, trên cơ sở đi kiểm tra, UBND huyện Chư Prông cũng đã nhắc nhở, chấn chỉnh các chủ đầu tư thực hiện đúng cam kết như đã quy định. Tuy nhiên ông Luyến thừa nhận, Đối với, việc quản lý các trang trại kết hợp làm điện MTAMN đang gặp nhiều khó khăn do chưa có hướng dẫn cụ thể.

“Chúng tôi vẫn đang chờ các Bộ, ngành Trung ương có những hướng dẫn cụ thể để các đơn vị được UBND huyện chấp thuận đầu tư nông nghiệp công nghệ cao thực hiện đúng theo cam kết”, ông Luyến cho biết.

Nhiều trang trại trồng cây kiều đối phó.
Nhiều trang trại trồng cây kiều đối phó.

Được hỏi về việc các trang trại không nuôi, trồng gì mà Công ty vẫn đấu nối, ông Võ Ngọc Quý, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Gia Lai cho biết, nếu chủ đầu tư có mái nhà của công trình xây dựng đủ điều kiện lắp đặt hệ thống ĐMTMN, hồ sơ thủ tục hợp lệ, lưới điện khu vực đủ khả năng hấp thụ và giải tỏa công suất, hệ thống ĐMTMN được đầu tư đảm bảo yêu cầu kỹ thuật thì PCGL phải thỏa thuận đấu nối và nghiệm thu đóng điện, ký kết hợp đồng mua bán điện.

Còn việc sử dụng công trình xây dựng đúng công năng, mục đích sử dụng theo đăng ký là trách nhiệm của nhà đầu tư dưới sự kiểm tra giám sát của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng chuyên ngành có thẩm quyền.

Ông Đỗ Nguyên Hưng, Giám đốc Công ty Điện lực Ninh Thuận cho hay, vấn đề điện áp mái không giống như các dự án điện mặt trời lớn là phải quy hoạch. Phía điện lực chỉ thỏa thuận đấu nối điện với khách hàng nếu họ đảm bảo được các tiêu chí về áp mái của Bộ Công thương. Bên cạnh đó, việc đấu nối điện với khách hàng sẽ phù thuộc vào khả năng truyền tải của lưới điện khu vực đó, tức là còn khả năng truyền tải thì ngành điện sẽ ký hợp đồng, còn không còn thì thôi.

“Chỉ cần có mái an toàn là cho đấu nối. Còn vấn đề họ có chăn nuôi hay không thì thuộc thẩm quyền chức năng của địa phương”, ông Hưng khẳng định.

Trước câu hỏi về trách nhiệm các dự án điện mặt trời áp mái phát triển ồ ạt không kiểm soát, ông Võ Đình Vinh, Phó Giám đốc Sở Công thương Ninh Thuận cho biết, vấn đề này Sở Công thương không quản lý. Thời gian qua, việc phát triển này cũng không có ý kiến của tỉnh, ngành mà người mua và người bán tự thương lượng ký kết hợp đồng với nhau.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 3] Điện mặt trời đang phá nát ngành nông nghiệp

Chủ đầu tư chỉ nghĩ đến kinh doanh điện mặt trời, còn trang trại phía dưới gần như bỏ hoang. Ngành nông nghiệp đang chịu tổn thất nặng nề.

Điện mặt trời chiếm toàn bộ khoảng không gian đất nông nghiệp.
Điện mặt trời chiếm toàn bộ khoảng không gian đất nông nghiệp.

Lợi nhuận thu về từ điện mặt trời áp mái nhà (MTAMN) rất “khủng” nên nhiều người không mặn mà đầu tư vào lĩnh vực trang trại.

Xây dựng điện mặt trời kết hợp trang trại nông nghiệp chỉ nhằm mục đích hợp thức hóa cho việc mua bán điện với giá ưu đãi của Chính phủ. Điều đó đồng nghĩa với việc ngành nông nghiệp đang bị phá nát không thương tiếc.

Tanh bành ngành nông nghiệp

Phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam tiếp tục thâm nhập vào các dự án MTAMN “núp bóng” trang trại ở xã Phước Nam, tỉnh Ninh Thuận.  Các trang trại mọc lên san sát nhau nhưng chỉ có mục đích chính là kinh doanh điện.

Một cán bộ xã nói rằng, chủ các trang trại đa phần là người từ nơi khác đến  mua đất, thuê đất, xin lập trang trại nuôi dê, cừu, trồng đinh lăng, nấm linh chi để kết hợp khai thác điện áp mái. Nhưng qua nhiều năm triển khai, việc chăn nuôi chỉ le ngoe vài con, trồng vài cây, thậm chí có trang trại còn chưa hoàn thiện hoặc không có động thái hoàn thiện hạ tầng chăn nuôi, trồng trọt.

Điển hình như khu vực trang trại của ông Nguyễn Phạm Bảo Huy tại thôn Phước lập, xã Phước Nam. Trên giấy tờ, trang trại này được của UBND huyện Thuận Nam cấp chứng nhận mô hình kinh tế trang trại chăn nuôi bò, dê, cừu.

Tuy nhiên, dưới những mái pin năng lượng mặt trời chỉ có một số ít vật nuôi, ở giữa trồng được ít cây đinh lăng, còn lại là đất trống, cây bụi hoang dại. Cạnh nơi này, 2 trang trại khác với quy mô lên đến cả ha cũng được xây dựng kiên cố với tường bao, hệ thống mái tôn kết hợp đặt pin năng lượng mặt trời. Trong khi hệ thống pin đã hòa lưới điện thì phần trang trại phía dưới chưa hề được triển khai trồng trọt hay chăn nuôi.

Cán bộ xã Phước Nam cho biết, đối với một số dự án trang trại, chính quyền địa phương đã tổ chức kiểm tra về tình hình chăn nuôi và xác nhận các trang trại không thực hiện đúng như giấy tờ đăng ký. Lực lượng chức năng đề nghị chủ trang trại khắc phục nhưng tại đây chỉ sửa đổi bằng cách chăn nuôi một số ít gia súc để đối phó.

Trong khi đó, tại xã Phước Dinh, 2 trang trại của gia đình bà Nguyễn Phạm Cẩm Tú và Hoàng Thị Thúy Hiền đều bị UBND xã lập biên bản vi phạm hành chính vì chuyển đổi mục đích trái phép tổng diện tích 17.000m2 đất trồng cây hàng năm sang đất phi nông nghiệp. UBND xã Phước Dinh buộc các chủ đất khôi phục hiện trạng đất nhưng đến nay vẫn chưa chấp hành.

'Núp bóng' trang trại và không chăn nuôi gì hết.
“Núp bóng” trang trại và không chăn nuôi gì hết.

Còn tại tỉnh Đăk Lăk, theo ghi nhận của phóng viên tại xã Ea Nuôl (huyện Buôn Đôn), có ít nhất hàng chục dự án điện MTAMN núp bóng trang trại nông nghiệp. Theo đó các dãy nhà trang trại được thi công nằm song song nhau với trụ sắt và đế bê tông cao khoảng 3m, phía trên lắp pin năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, phần bên dưới đào đất nham nhở, đặc biệt không có bất cứ hoạt động nông nghiệp nào.

Nơi đây, phóng viên ghi nhận ít nhất 4 công trình điện MTAMN nằm liền kề nhau và được bao quanh bởi tường rào và dây thép gai. Bên trong trang trại này, những tấm pin năng lượng được lắp trên những dãy nhà đế bằng bê tông, cột bằng sắt rộng hàng chục m2, nằm song song với nhau.

Các dãy nhà này được vây lại bằng lưới màu đen, rất khó quan sát được bên trong trồng gì, nuôi gì. Cùng với đó, là hệ thống đường dây điện đấu nối được bố trí thuận lợi ở các góc khác nhau của khu đất.

Dưới lớp mái đặt tấm pin năng lượng mặt trời này được chủ đầu tư bố trí dàn treo làm nấm bầu ngư. Tuy nhiên phóng viên quan sát những dây này không mọc được bất kỳ cây nấm nào, các bì nilon khô khốc, mốc meo không có đấu hiệu của sự sống.

Tương tự, tại xã Ia Rtô (thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai) có ít nhất 4 trang trại điện MTAMN với công suất trên 10 MWp đã được được đấu nối điện. Bên trong trang trại được xây dựng rất bài bản với các trụ bê tông, cột sắt rất kiện cố. Tuy nhiên, trang trại vẫn chưa được nuôi trồng bất cứ thứ gì. Theo người dân nơi đây cho biết, nghe đâu các trang trại nơi đây dự định sẽ trồng dược liệu và trồng nấm.

Người dân này còn cho biết, chủ trang trại này chủ yếu kinh doanh MTAMN sẵn sàng cho mượn đất phía dưới và hỗ trợ 20 triệu đồng nếu ai đồng ý chăn nuôi.

Thừa nhận lúng túng trong quản lý

Một nhà đầu tư điện MTAMN tại Gia Lai cho biết, vì lợi nhuận từ chênh lệch giá giữa các hệ thống điện mặt trời nên chủ đầu tư sẽ tìm cách lách và đối phó với cơ quan quản lý. Cụ thể, họ vẫn sẽ đầu tư chăn nuôi nhưng theo kiểu đối phó nuôi vài con, trồng vài cây. Khi cơ quan chức năng đi kiểm trac thì họ lấy lý do bị chết do dịch bệnh.

Theo nhà đầu tư nay, để phát triển nông nghiệp phải có thị trường chứ đầu tư vào không bán ra được thì cũng khó. Trong khi đó, điện mặt trời chỉ cần đấu nối là có tiền.

Các hệ thống điện MTAMN được vây kín, bên trong không nuôi trồng bất cứ thứ gì.
Các hệ thống điện MTAMN được vây kín, bên trong không nuôi trồng bất cứ thứ gì.

Trước những lo ngại về việc ngành nông nghiệp bị phá nát, phóng viên đã liên hệ với các lãnh đạo ngành nông nghiệp của các tỉnh Tây Nguyên để tìm câu trả lời.

Ông Lê Quang Dần, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Đắk Nông cho biết, hiện Đoàn liên ngành do Sở Công Thương chủ trình đang kiểm tra các hệ thống điện mặt trời “núp bóng”  các trang trại trên địa bàn tỉnh. “Sở NN-PTNT là thành viên đoàn nên không thể phát ngôn về vấn đề này. Khi nào đoàn tổng kết thì chúng tôi sẽ có ý kiến của mình”, ông Dần nói.

Tương tự, ông Vũ Đức Côn, Phó giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Đăk Lăk khi được phóng viên liên hệ vấn đề điện mặt trời “đội lốp” dự án trang trại thì ông này cho biết, đây là vấn đề nhạy cảm. Do đó, ông Côn hẹn phóng viên đến trụ sở để làm việc.

Các trang trại xây dựng chủ yếu để đối phó.
Các trang trại xây dựng chủ yếu để đối phó.

Ông Phạm Văn Binh, Giám Đốc Sở Công Thương Gia Lai cho biết, sau khi có những thông tin dư luận cho rằng, việc phát triển điện MTAMN kết hợp với trang trại nhưng thực tế chưa phải trang trại. Vấn đề này được đặt ra từ cuối năm 2020 và tỉnh Gia lai cũng đã chỉ đạo đi kiểm tra, uốn nắn.

Tuy nhiên, từ trước Tết, Gia Lai xảy ra tình hình dịch bệnh SARS-CoV-2 nên việc đi kiểm tra, thanh tra đã phải tạm dừng.

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo Bộ Công Thương, Tập đoàn điện lực Việt Nam và UBND các tỉnh tập trung kiểm tra, chấn chỉnh những sai phạm trong khi thực hiện điện MTAMN. Hiện nay chúng tôi đã báo cáo UBND tỉnh để thực hiện lại vấn đề kiểm tra để đảm bảo hệ thống điện MTAMN đi vào đúng quỹ đạo.

Ông Binh cũng cho biết, trên thực tế ngành công thương chỉ quản lý về mặt nhà nước, còn về đất đai thì Sở TN-MT quản lý, trang trại là của Sở NN-PTNT quản lý, mua bán điện do Công ty điện lực Gia Lai chịu trách nhiệm. Ban đầu, các Sở, ngành cũng chưa hình dung được việc phát triển của hệ thống này nên việc thanh tra sắp tới sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Phát triển điện MTAMN là chủ trương rất đúng đắn nên Thủ tướng Chính phủ mới ban hành chính sách khuyến khích. Nhưng nói về việc điện MTAMN kết hợp với trang trại lại là câu chuyện không hề dề dàng. Không thể nói hôm trước, hôm sau đã đạt được tiêu chí trang trại”, ông Binh thừa nhận và cho biết, các nhà đầu tư “núp bóng” trang trại để kinh doanh điện là có, nhưng để nêu rõ các trường hợp cụ thể thì đợi đến khi kết thúc kiểm tra sẽ báo cáo cụ thể.

Ông Phạm Văn Binh cho biết, Đoàn liên ngành sẽ đi kiểm tra theo trình tự về mục đích sử dụng đất, phát triển trang trại, công năng của trang trại, vấn đề đấu nối điện mái nhà. Nếu hệ thống điện MTAMN sai phạm hoặc chưa đúng chỗ nào thì chúng tôi sẽ kiến nghị các cấp có thẩm quyền xử lý ở chỗ đó.

Chẳng hạn, chưa đảm bảo về công năng xây dựng thì yêu cầu nhà đầu tư hoàn chỉnh ngay. Còn nếu đây chưa phải trang trại thì buộc nhà đầu tư phải thực hiện đúng mục đích làm trang trại. Còn nếu sai phạm nặng như sử dụng đất sai mục đích và hệ thống không có trang trại thì buộc nhà đầu tư phải trả lại như hiện trạng ban đầu

Ông Phạm Duy Du, Giám Đốc Sở TN-MT tỉnh Gia Lai cho biết, đơn vị chỉ có trách nhiệm hướng dẫn nhà đầu tư chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất nông nghiệp khác để làm trang trại. Còn riêng về lĩnh vực điện áp mái không thuộc lĩnh vực quản lý nên chúng tôi không biết được.

Còn các chủ đầu tư chuyển đổi đất sang làm trang trại nhưng lại không làm là sai quy định. Vấn đề này cơ quan chức năng của địa phương phải giải quyết, xử lý.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 4] Điện mặt trời biến cuộc sống yên lành trở nên cơ cực

Dự án điện mặt trời gây tác động không nhỏ đến cuộc sống của người dân địa phương. Nhiều gia đình đang yên lành bỗng trở nên cơ cực.

Dự án điện mặt trời mọc lên đồng nghĩa với việc đất nông nghiệp bị thu hẹp.
Dự án điện mặt trời mọc lên đồng nghĩa với việc đất nông nghiệp bị thu hẹp.

Ngộp thở bên những trang trại điện

Tại xã Phước Minh (huyện Thuận Nam, Ninh Thuận), các dự án điện mặt trời lớn nhỏ mọc lên gần nhau đã khiến cảnh vật và môi trường nơi đây thay đổi hẳn. Chỉ tay về cánh đồng pin năng lượng mặt trời sau nhà, bà Nguyễn Thị Thu Hương ngán ngẩm: “Đó, tầm trưa nhìn lên chỉ thấy một khoảng mênh mông sáng lóa, khó chịu lắm”.

Nhà bà Hương nằm bên quốc lộ 1A, trước nhà nhìn ra biển và sau lưng là một khoảng đồng bằng hẹp rồi đến triền núi. Khi các dự án điện mặt trời đổ về địa phương thì toàn bộ không gian, cánh đồng, triền núi sau nhà bà đều được trải thảm bởi những tấm pin năng lượng.

Theo bà Hương, kể từ khi các cánh đồng được phủ bằng pin năng lượng mặt trời, nhiệt độ ở khu vực cũng trở nên thay đổi.

Bà chia sẻ: “Ninh Thuận nắng, gió nhưng cái nắng gió trước đây khác với bây giờ. Trước đây nắng có gắt nhưng gió thổi vào cũng thấy mát dịu, không nắng gắt như bây giờ. Giường, chiếu, bàn, tủ… đều nóng ran”. Bà Hương chia sẻ và cho biết, gia đình bà mở máy quạt nhưng luồng gió phả ra nóng như máy sấy tóc.

Nhiều dự án điện mặt trời làm khổ người dân.
Nhiều dự án điện mặt trời làm khổ người dân.

Tại Đăk Lăk, căn nhà của gia đình ông Nguyễn Văn Quy (ngụ thôn 8, xã Cư Êbur, TP Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk) nằm cách dự án điện mặt trời chỉ hơn 200m. Từ sân nhà ông Quy đứng nhìn thẳng về trang trại điện mặt trời thấy hàng trăm tấm pin năng lượng đang hấp thụ ánh nắng và phản quang sáng lóa.

Theo ông Quy, trang trại nơi đây có giấy phép là trồng nấm nhưng hầu như không thực hiện, chủ trang trại chỉ làm vài hàng rồi để đó.

“Lúc xưa trời mát hơn, từ khi có dự án điện mặt trời này không khí xung quanh nóng hơn. Rồi không biết những tấm pin năng lượng sau thời gian xử lý sao”, ông Quy lo lắng.

Theo ông Quy, điện năng lượng phải thực hiện xa khu dân cư chứ làm sát nhà dân như thế này rất nguy hiểm. Rồi còn mưa xuống, các chất độc của pin mặt trời rửa trôi, ngấm vào đất, lẫn vào nước sinh hoạt, nước tưới… thì không ai biết được tác hạn ghê gớm thế nào!

Đồng cỏ thu hẹp, cây trồng khô héo, nông dân bỏ xứ

Tại tỉnh Ninh Thuận, các dự án điện mặt trời hiện diện đã khiến việc chăn nuôi gia súc của người dân chịu nhiều ảnh hưởng. Đồng cỏ bị thu hẹp nên nhiều hộ gia đình buộc phải bỏ nghề chăn nuôi, bỏ xứ để đi tìm kế sinh nhai.

Bà Não Thị Kim Oanh phản ánh về tình trạng đồng cỏ thu hẹp bởi các dự án điện mặt trời.
Bà Não Thị Kim Oanh phản ánh về tình trạng đồng cỏ thu hẹp bởi các dự án điện mặt trời.

Dưới cái nắng gay gắt, bà Não Thị Kim Oanh (ngụ xã Phước Nam, huyện Thuận Nam) xua đàn cừu qua những bãi đất nóng như sa mạc.

Bà nói, khoảng 2 – 3 năm trở lại đây, các dự án điện đã đua nhau mọc lên khiến những cánh đồng cỏ ở rìa núi đều đã thành nhà máy. Dê, cừu không có đủ thức ăn nên người chăn nuôi phải đưa đi thật xa hoặc vay mượn tiền mua cám, mua cỏ để đầu tư. Trường hợp không có vốn để duy trì chăn nuôi thì bán rồi giải nghệ, kiếm việc khác mưu sinh.

Cũng theo bà Oanh, khi các dự án điện chưa hình thành ở địa phương, người dân trong xã chăn nuôi dê, cừu, bò rất nhiều. Việc chăn nuôi tuy không mang đến sự giàu có nhưng chí ít nó cũng đảm bảo được cuộc sống cho người dân.

“Ngày xưa người ta nuôi nhiều lắm nhưng giờ bán hết rồi. Bán dê, cừu rồi thì chuyển qua làm ruộng, xin vào làm công ty. Có người thất nghiệp ngồi ở nhà sống nhờ vào con cháu”, bà Oanh tâm sự.

Việc các dự án điện mặt trời phát triển như 'vũ bão' khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn.
Việc các dự án điện mặt trời phát triển như “vũ bão” khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn.

Ở thôn Văn Lâm 3 (xã Phước Nam, huyện Thuận Nam) bà Châu Thị Cái đang cố gắng duy trì đàn cừu 80 con vì đây là kế sinh nhai duy nhất của gia đình. Bà Cái đã bước vào độ tuổi 50 nên luôn lo lắng về kế sinh nhai. Một khi khô hạn, đàn cừu hết đồng cỏ để ăn, bà sẽ phải bỏ nghề, rồi thất nghiệp.

Trước đây, bà Cái chăn nuôi cừu thuê cho một hộ dân và nhờ sự tích góp nên gây dựng được 80 cừu lớn nhỏ để nuôi. Năm 2020, chủ trang trại của bà đã quyết định bán toàn bộ cừu, nghỉ chăn nuôi nên bà bơ vơ. “Bây giờ tôi một mình nuôi 80 cừu của gia đình. Nếu nay mai hết chỗ chăn thì bán, nghỉ nuôi, ở nhà”, bà Châu Thị Cái thở dài.

Tương tự, căn nhà của ông Nguyễn Văn Bình (ngụ buôn Niêng 3, xã Ea Nuôl, huyện Buôn Đôn, Đăk Lăk) nằm bên rìa của 3 dự án điện mặt trời với hàng nghìn tấm pin năng lượng. Từ căn nhà của ông Bình nhìn ra, 3 dự án trên vạc 2 quả đồi để xây dựng trang trại điện mặt trời. Theo ông Bình, từ khi những trang trại này đi vào hoạt động thì hàng chục nhà dân xung quanh cảm nhận nhiệt độ tăng hơn lúc xưa.

“Gia đình có hơn 1ha cây trồng gần các dự án điện mặt trời, nắng phản quang từ pin khiến cây khô héo nhanh hơn. Với tình hình này, diện tích cây trồng của gia đình sẽ chết nhanh”, ông Bình lo lắng.

Ông Đinh Công Xoan, Chủ tịch UBND xã Cư Pô, huyện Ea Jút (Đăk Nông) cho biết, trên địa bàn có gần chục dự án đăng ký trang trại rồi lắp điện mặt trời bên trên.

Ban đầu, các chủ đầu tư đăng ký trang trại để được UBND huyện cấp giấy phép. Tuy nhiên, sau khi được cấp phép một số trang trại không thực hiện chăn nuôi hay trồng trọt gì liên quan đến nông nghiệp.

“Địa phương cũng kết hợp với các phòng ban của UBND huyện đi kiểm tra và có đề xuất xử lý đối với những trường hợp này. Các chủ trang trại không làm đúng theo các giấy phép đăng ký là sai”, ông Xoan khẳng định.

Các dự án điện mọc lên ồ ạt khiến đồng cỏ phục vụ chăn nuôi bị thu hẹp.
Các dự án điện mọc lên ồ ạt khiến đồng cỏ phục vụ chăn nuôi bị thu hẹp.

Kiểm tra, xử lý sai phạm các dự án điện mặt trời

Ông Võ Tấn Huy, Chủ tịch UBND huyện Cư Kiun cho biết, địa phương đã yêu cầu các chủ trang trại thực hiện đúng theo giấy phép được cấp là hoạt động nông nghiệp.

“Hiện địa phương đã thành lập đoàn công tác kiểm tra những trang trại này. Những trang trại không thực hiện đúng theo giấy phép thì sau khi có kết quả kiểm tra, UBND huyện sẽ yêu cầu những đơn vị này tuân thủ. Trong trường hợp các chủ trang trại không thực hiện thì UBND huyện mới ra quyết định đình chỉ các dự án này”, ông Huy nói.

Ông Vũ Văn Hưng, Chủ tịch UBND TP. Buôn Ma Thuột cho biết, trước đây các dự án điệm mặt trời xin giấy phép thực hiện mô hình trang trại, sau đó mới lắp điện mặt trời bên trên. Sau khi thực hiện hồ sơ trang trại thì UBND TP đã yêu cầu thực hiện đúng các quy định trong đề án. Còn điện áp mái thì chủ trang trại thỏa thuận với Công ty điện lực. Đương nhiên, trong trường hợp này trách nhiệm của chính quyền xã phải tham gia, kiểm tra những trang trại này.

“Việc xin chủ trương trang trại nhưng không thực hiện là ảnh hưởng đến việc quy hoạch nông nghiệp của địa phương. Theo quy định sau 6 tháng thì cơ quan chức năng sẽ kiểm tra các dự án, nếu không đảm bảo theo hồ sơ trang trại được cấp thì sẽ thu hồi giấy phép”, ông Hưng nói.

Theo chủ tịch UBND TP Buôn Ma Thuột, mục đích chính khi cơ quan chức năng cấp phép trang trại không phải ưu tiên cho điện mặt trời mà là sản xuất nông nghiệp bên dưới.

“Quan điểm của UBND TP là xử lý nghiêm những trang trại không thực hiện theo giấy phép. Địa phương tạo điều khiện các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, nếu như anh không thực hiện thì phải xử lý, không để trường hợp biến tướng ra được”, Chủ tịch UBND TP Buôn Ma Thuột nhấn mạnh.

Tuy nhiên, qua thời gian thực hiện địa phương phát hiện có một số bất cập. Cụ thể, chủ đầu tư làm hồ sơ trang trại rất bài bản nhưng một sau thời gian hoạt động không hiệu quả thì chỉ còn lại chức năng là điện mặt trời.

Về việc này, địa phương quản lý thấy bất cập sẽ phải xử lý, nếu trường hợp vượt thẩm quyền, thành phố sẽ đề xuất UBND tỉnh kiểm tra, xử lý theo quy định.

Ông Lưu Văn Khôi, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Đăk Lăk cho biết, địa phương đã nắm được thông tin một số trang trại sau khi xin chủ trương thành lập nhưng không hoạt động nông nghiệp mà chủ yếu lắp điện mặt trời.

“Sở đã thành lập đoàn kiểm tra đối với các dự án điện mặt trời. Theo đó, Đoàn sẽ kiểm tra từ ngày 31/3 kéo dài trong 15 ngày để nắm lại tình hình. Sau đó, Sở sẽ có báo cáo gửi UBND tỉnh về sai phạm của những dự án này và hướng xử lý ra sao. Khi đó sẽ có thông tin trả lời báo chí cụ thể”, ông Khôi nói.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 5] Chặn đứng xâm phạm của điện mặt trời ảnh hưởng đến hồ thủy lợi

Sau khi thi công một số dự án điện mặt trời ở vùng lòng hồ thủy lợi, các công trình này đã gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân và tiêu thoát lũ.

Dự án điện mặt trời hồ Suối Lớn do Công ty TNHH Điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam làm chủ đầu tư. Ảnh: M.H.
Dự án điện mặt trời hồ Suối Lớn do Công ty TNHH Điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam làm chủ đầu tư. Ảnh: M.H.

Xây tường bao quanh hồ thủy lợi, ảnh hưởng sinh kế của dân

Tại xã Phước Dinh (huyện Thuận Nam, Ninh Thuận), dự án điện mặt trời ở lòng hồ Bầu Ngứ được phê duyệt dự án với tổng công suất khoảng 50MW. Dự án này do Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và phát triển Trường Thành làm chủ đầu tư và được cấp phép thực hiện trên diện tích 73ha, trong đó diện tích vùng bán ngập của lòng hồ là khoảng 24ha.

Năm 2017, dự án bắt đầu được triển khai và hoàn thành, đưa vào khai thác không lâu sau đó. Điều đáng lưu tâm rằng, khi các hạng mục công trình điện hoàn thành, đi vào vận hành, khai thác thì chủ đầu tư đã thực hiện xây hệ thống hàng rào bê tông quanh dự án nhằm bảo vệ công trình.

Bức tường này cao 2-3m, bao bọc nhà máy điện và hồ Bầu Ngứ bên trong, biến hồ Bầu Ngứ thành “của mình” nên những người được cho là không phận sự thì không thể tiếp cận.  

Chị Niễu Thị Hoàng Hạnh phải bỏ hoang vườn tược vì không có nước sản xuất. Ảnh: Kim Sơ. 
Chị Niễu Thị Hoàng Hạnh phải bỏ hoang vườn tược vì không có nước sản xuất. Ảnh: Kim Sơ. 

Theo cư dân địa phương, trước đây, hồ Bầu Ngứ là nơi cung cấp nước ngọt phục vụ chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp của hàng chục hộ dân lân cận. Là “nguồn sống” của dân, nhưng đã bị điện mặt trời chặn.

Bà Trần Thị Thu Loan sống trong vùng cho hay: Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và phát triển Trường Thành xây dựng tường bao quanh lòng hồ đã khiến cuộc sống hàng chục hộ dân địa phương lâm cảnh lao đao. Nhiều gia đình không lấy được nước sản xuất nên phải bỏ hoang ruộng vườn. Đối với các hộ chăn nuôi bò, cừu, vì không còn nguồn nước uống nên cũng phải bán vật nuôi và “giải nghệ”.

Xâm phạm công trình thủy lợi

Cũng tại Ninh Thuận, dự án điện mặt trời hồ Suối Lớn (xã Phước Ninh, huyện Thuận Nam, Ninh Thuận) có quy mô công suất thiết kế 450 MW, với tổng diện tích đất sử dụng hơn 553 ha. Trong đó, diện tích thuộc phạm vi vùng bán ngập hồ Suối Lớn hơn 38 ha.

Dự án này do Công ty TNHH Điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam làm chủ đầu tư và được triển khai từ tháng 2/2020. Đến ngày 1/10/2020, công trình hoàn thành và đi vào khai thác.

Tường bê tông bao quanh hồ cao 2-3m khiến cho gia súc của người dân không thể vào hồ uống nước. Ảnh: M.H.
Tường bê tông bao quanh hồ cao 2-3m khiến cho gia súc của người dân không thể vào hồ uống nước. Ảnh: M.H.

Tại công trình này, phạm vi ranh giới điều chỉnh của dự án có bổ sung thêm một phần diện tích của lòng hồ. Phần diện tích bổ sung này nằm hoàn toàn trước kênh dẫn thượng lưu tràn xả lũ hồ chứa (cách tràn xả lũ khoảng 135m). Đồng thời tổ chức san lấp đất đá chắn ngang ở khu vực để làm đường cho các loại phương tiện mà đặc biệt là cho ôtô qua lại. Công trình này được xác định gây ảnh hưởng đến việc tiêu thoát lũ vào mùa mưa. Trường hợp các tấm pin lắp sai cao trình quy định tại khu vực cũng gây ảnh hưởng đến sự an toàn.

Ngành chức năng vào cuộc

Trước sự việc chủ đầu tư dự án điện mặt trời làm tường bê tông bao quanh hồ Bầu Ngứ, đại diện Công ty Khai thác công trình Thủy lợi Ninh Thuận (Công ty thủy lợi), đơn vị quản lý hồ cho biết, họ (chủ đầu tư-PV) dựng hàng rào bao quanh hồ nhưng mình không đồng ý vì ảnh hưởng đến việc quản lý hồ. Hơn nữa việc rào này cũng khiến việc chăn thả, phục vụ nước uống cho gia súc cũng không xuống được. Công ty đã kiến nghị lên cấp trên để đảm bảo cho gia súc của người dân được lên xuống uống nước.

Sau đó, UBND tỉnh Ninh Thuận đã có chỉ đạo xử lý. Căn cứ vào chỉ đạo của UBND tỉnh, ngày 25/2/2021, Công ty thủy lợi đã có văn bản đề nghị chủ đầu tư phối hợp với Sở NN-PTNT Ninh Thuận và Công ty thủy lợi, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để làm việc, thống nhất biện pháp xử lý hàng rào để đảm bảo công tác quản lý, vận hành hồ chứa, đảm bảo hoạt động sản xuất, chăn nuôi, sinh kế của người dân và đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty Trường Thành.

Đến ngày 16/3/2021, Sở NN-PTNT gửi văn bản, đề nghị chủ đầu tư dự án điện mặt trời phối hợp cùng Công ty thủy lợi và các sở, ban, ngành, địa phương liên quan tổ chức kiểm tra thực địa. Và trên cơ sở kết quả kiểm tra, làm việc, có sự thống nhất giữa các bên về biện pháp xử lý hàng rào, đảm bảo cho công tác quản lý, vận hành, bảo vệ hồ chứa đúng quy định. Đồng thời đảm bảo hoạt động sản xuất, chăn nuôi, sinh kế của người dân trong khu vực. Sở NN-PTNT Ninh Thuận cũng đề nghị chủ đầu tư dự án điện khẩn trương thực hiện biện pháp xử lý hàng rào sau khi thống nhất và báo cáo về Sở NN-PTNT trước ngày 25/3/2021.

Chủ dự án điện mặt trời ở hồ Bầu Ngứ xây dựng hệ thống tường bê tông bao quanh hồ đã ảnh hưởng sinh kế của người dân địa phương. Ảnh: M.H.
Chủ dự án điện mặt trời ở hồ Bầu Ngứ xây dựng hệ thống tường bê tông bao quanh hồ đã ảnh hưởng sinh kế của người dân địa phương. Ảnh: M.H.

Về vấn đề dự án điện mặt trời gây ảnh hưởng công trình thủy lợi hồ Suối Lớn, lãnh đạo Công ty thủy lợi cho biết, công ty đã nêu vụ việc lên các cơ quan chức năng và đề nghị chủ đầu tư tuân thủ các quy định về thực hiện dự án.

Theo Công ty thủy lợi, các tấm pin mà chủ đầu tư lắp đặt trên khu vực tràn xả lũ từng bị ngập về mùa mưa. Vì lý do này, ngày 16/3/2021, Sở NN-PTNT Ninh Thuận đã có văn bản đề nghị chủ đầu tư dự án điện chủ động thuê đơn vị tư vấn thực hiện khảo sát, đánh giá lại hiện trạng ngập và cao trình các tấm pin hiện hữu để có phương án xử lý phù hợp.

Việc xử lý các tấm pin có thể thực hiện phương án tháo dỡ, di dời đến nơi khác để đảm bảo an toàn vận hành hồ chứa, tiêu thoát lũ và các vấn đề an toàn điện… Sở NN-PTNT Ninh Thuận cũng đề nghị chủ đầu tư hoàn thành công việc trước ngày 15/4/2021.

Cũng theo lãnh đạo Công ty thủy lợi Ninh Thuận, hiện nay, để 3 dự án điện mặt trời trong lòng hồ gồm Thiên Tân 1.2, Thiên Tân 1.3, Thiên Tân 1.4 đang triển khai thi công tại hồ Sông Biêu, hồ Lanh Ra và hồ Sông Trâu tránh xâm phạm công trình thủy lợi, công ty đã ký quy chế phối hợp với chủ đầu tư.

Theo đó, trong quy chế có quy định về trách nhiệm của chủ công trình thủy lợi, chủ đầu tư dự án. Cũng ở quy chế này, công tác quản lý, vận hành an toàn hồ chứa phải được đặt lên hàng đầu và chủ đầu tư không được vi phạm an toàn hồ chứa.

Tràn xả lũ thượng lưu hồ Suối Lớn bị chủ dự án điện mặt trời san lấp làm đường đi, lắp đặt các tấm pin. Ảnh: M.H.
Tràn xả lũ thượng lưu hồ Suối Lớn bị chủ dự án điện mặt trời san lấp làm đường đi, lắp đặt các tấm pin. Ảnh: M.H.

Ngoài 2 dự án điện mặt trời ở hồ Suối Lớn và hồ Bầu Ngứ thì tỉnh Ninh Thuận còn 4 dự án khác được triển khai ở các hồ thủy lợi.

Trong đó bao gồm: Dự án điện mặt trời hồ Bầu Zôn do Công ty CP Năng lượng tái tạo và Nông nghiệp Ninh Thuận làm chủ đầu tư, quy mô công suất 50 MW, tổng diện tích sử dụng đất hơn 78 ha, trong đó phạm vi vùng bán ngập hơn 66 ha; Dự án điện mặt trời Thiên Tân 1.2 có tổng công suất 100MW, tổng diện tích hơn 105 ha thuộc phạm vi vùng bán ngập hồ Sông Biêu; Dự án điện mặt trời Thiên Tân 1.3 có tổng công suất 50 MW, tổng diện tích sử dụng đất là 50 ha thuộc phạm vi vùng bán ngập hồ Lanh Ra; Dự án mặt trời Thiên Tân 1.4 có quy mô công suất 100 MW, tổng diện tích sử dụng đất 120 ha thuộc phạm vi vùng bán ngập hồ Sông Trâu.

Theo lãnh đạo Công ty Thuỷ lợi Ninh Thuận, sau khi có chỉ đạo của UBND tỉnh Ninh Thuận các chủ đầu tư đã thống nhất phương án và tiến hành xử lý. Theo đó dự án điện mặt trời gây ảnh hưởng công trình thủy lợi hồ Bầu Ngứ, chủ đầu tư thống nhất mở đường để cho gia súc xuống hồ uống nước. Đối với hồ Suối Lớn, chủ đầu tư cũng cam kết thực hiện phương án tháo dỡ, di dời đến nơi khác để đảm bảo an toàn vận hành hồ chứa, tiêu thoát lũ và các vấn đề an toàn điện.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 6] Chủ các dự án điện mặt trời ‘quây’ công trình thủy lợi là ai?

Chủ dự án điện mặt trời quây bao hồ thủy lợi, ảnh hưởng đến nông nghiệp, an toàn hồ chứa đang bị tỉnh Ninh Thuân yêu cầu khắc phục là ai?

Chúng tôi xin được nhắc lại trước năm 2019, khi chưa có dự án điện mặt trời, hồ Bầu Ngứ, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận là nơi cung cấp nước ngọt phục vụ chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp của hàng chục cư dân địa phương.

Chủ đầu tư điện mặt trời hồ Bầu Ngứ xây hàng rào kiên cố để chặn gia súc và người dân địa phương ra vào. 
Chủ đầu tư điện mặt trời hồ Bầu Ngứ xây hàng rào kiên cố để chặn gia súc và người dân địa phương ra vào. 

Nhờ đó, bà con nơi đây phát triển chăn nuôi gia súc rất thuận lợi. Nhà nào nuôi ít cũng vài chục con cừu, còn nhiều lên đến 300-400 con. Không những thế, bà con sống gần hồ đều tận dùng nguồn nước được xem “quý hơn vàng” ở vùng khô hạn nhất nước để bơm lên sản xuất rau màu, trồng cỏ phục vụ chăn nuôi. Mỗi năm họ sản xuất được 2 vụ, ổn định cuộc sống.

Tuy nhiên mọi thứ bình yên bỗng phút chốc tan biến khi dự án điện mặt trời trong lòng hồ Bầu Ngứ triển khai đã ngang nhiên “độc chiếm” lòng hồ Bầu Ngứ.

Theo người dân, thời gian đầu xây dựng công trình điện mặt trời, chủ đầu tư cho thiết lập hàng rào bao quanh để bảo vệ tài sản. Con đường chính đi vào hồ lúc bấy giờ cũng được công ty cho làm hàng rào thép mỏng để hạn chế sự ra vào của người không phận sự và vật nuôi.

Đến khoảng năm 2020, chủ đầu tư đã cho bê tông hóa toàn bộ tường rào bao quanh và xây dựng cổng chắn khang trang, cắt cử người bảo vệ. Cũng kể từ đó, lòng hồ Bầu Ngứ biến thành vùng cấm đối với gia súc, cư dân địa phương.

Hậu quả của hệ lụy là người chăn nuôi đành bán bán vật nuôi, ruộng vườn khô khát, chỉ còn trông chờ vào nước trời khi mưa mới có thể sản xuất.

Người dân ở Bầu Ngứ đành bất lực khi không thể vào hồ như lúc trước bởi tường rào được xây dựng kiên cố xung quanh.
Người dân ở Bầu Ngứ đành bất lực khi không thể vào hồ như lúc trước bởi tường rào được xây dựng kiên cố xung quanh.

Theo tìm hiểu chúng tôi, dự án điện mặt trời trong lòng hồ Bầu Ngứ do Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và phát triển Trường Thành làm chủ đầu tư.

Dự án có công suất thiết kế ở vào khoảng 50MW với diện tích 73 ha, trong đó diện tích vùng bán ngập của lòng hồ hơn 24 ha; tổng vốn đầu tư của dự án trên 1.500 tỷ đồng. Dự án chính thức hòa vào lưới điện quốc gia vào tháng 6/2019.

Theo thông tin công bố, Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và phát triển Trường Thành có trụ sở nằm ở thôn Nậm Cưởm, xã Nậm Búng, huyện Văn Chấn (Yên Bái). Người đại diện pháp luật đối với công ty này là ông Trần Huy Thiệu.

Ngoài ra, ông Thiệu còn là người đại diện các doanh nghiệp như Nhà máy Thủy điện Suối Sập II – Công ty TNHH Xây dựng Trường Thành tại huyện Phù Yên; Công ty TNHH Xây dựng Trường Thành; Công ty TNHH Đầu tư Xây lắp Trường Thành và Chi nhánh Hợp tác xã dịch vụ Tổng hợp Tú Lệ.

Theo ghi nhận chúng tôi, trong lĩnh vực điện, ngoài dự án điện mặt trời trong Bầu Ngứ, chủ đầu tư này còn sở hữu 2 dự án Thủy điện Ngòi Hút 2, công suất 48 MW, tại tỉnh Yên Bái, tổng mức đầu tư 1,5 nghìn tỷ được thực hiện từ năm 2008 và đi và hoạt động vào tháng 12/2014.

Và nhà máy thủy điện Ngòi Hút 2A (Yên Bái), công suất 8,4 MW, có tổng mức đầu tư là 292 tỷ đồng, đi vào hoạt động từ tháng 12/2016.

Các tấm pin lắp đặt của dự án điện mặt trời trong lòng hồ Suối Lớn tại vị trí trước lối tiêu thoát lũ.
Các tấm pin lắp đặt của dự án điện mặt trời trong lòng hồ Suối Lớn tại vị trí trước lối tiêu thoát lũ.

Còn đối với dự án điện mặt trời trong hồ Suối Lớn, xã Phước Ninh, huyện Thuận Nam có quy mô công suất thiết kế 450 MW, với tổng diện tích đất sử dụng hơn 553 ha. Trong đó, diện tích thuộc phạm vi vùng bán ngập hồ Suối Lớn hơn 38 ha. Dự án được triển khai từ tháng 2/2020, đến tháng 10/2020, công trình đã hoàn thành và đi vào khai thác. Điều đáng nói dự án này các tấm pin lắp sai cao trình quy định tại khu vực gây ảnh hưởng đến sự an toàn hồ chứa, nhất là việc tiêu thoát lũ vào mùa mưa.

Chủ đầu tư dự án này là Công ty TNHH Điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam có địa chỉ thôn Quán Thẻ, xã Phước Minh, huyện Thuận Nam (Ninh Thuận), người đại diện là ông Nguyễn Tâm Thịnh.

Theo tìm hiểu chúng tôi, ngoài đại diện chủ đầu tư dự án điện mặt trời trong lòng hồ Suối Lớn, ông Thịnh còn đại diện nhiều doanh nghiệp, trong đó có những doanh nghiệp điện “khủng” nằm rải từ Bắc đến Nam.

Phía trên vai phải của hồ Suối Lớn, một công trình đang xây dựng.
Phía trên vai phải của hồ Suối Lớn, một công trình đang xây dựng.

Cụ thể, Công ty Cổ phần Trung Nam, Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam; Văn phòng đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam; Công ty Cổ phần điện mặt trời Trung Nam Trà Vinh; Sàn giao dịch Bất động sản – Công ty Cổ phần Trung Nam; Công ty Cổ phần điện gió Trung Nam Gia Lai – Xã Trang; Công ty Cổ phần Phát triển Khu Công nghệ Thông tin Đà Nẵng; Công ty Cổ phần Điện mặt trời Trung Nam; Công ty Cổ phần Cảng Quốc tế Trung Nam Cà Ná; Công ty Cổ phần Đầu tư Hạ tầng Khu công nghiệp Trung Nam Cà Ná; Công ty Cổ phần Điện gió Trung Nam; Wimberly Allison Tong – Goo.Inc; Công ty Cổ phần Đầu tư – Du lịch Bình Tiên; Công ty Cổ phần Điện gió Trung Nam Trà Vinh 1; Công ty TNHH Công nghệ Trung Nam Meritronics; Công ty Cổ phần Điện gió Trung Nam Trà Vinh 2 và Công ty Cổ phần Điện gió Trung Nam Trà Vinh 3.

Theo điều tra của Báo Nông nghiệp Việt Nam, khu vực miền Trung – Tây Nguyên có rất nhiều dự án dùng đất nông nghiệp làm điện mặt trời áp mái, núp bóng nông nghiệp làm điện mặt trời, trang trại chỉ là hình thức.

Ngoài việc ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, thủy sản, thủy lợi, đời sống nông thôn, quy hoạch phát triển nông nghiệp cũng đang bị phá vỡ và những hệ lụy của điện mặt trời với việc xử tẩy rửa các tấm pin mặt trời, xử lý các tấm pin mặt trời sau khi tháo bỏ còn là một câu hỏi lớn chưa được trả lời.

Chính vì vậy, mới đây, Văn phòng Chính phủ đã có thông báo về Kết luận của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường và các cơ quan liên quan khẩn trương nghiên cứu, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về tấm quang điện và phương án xử lý tấm quang điện sau khi đã hết thời hạn sử dụng nhằm đảm bảo các yêu cầu về công nghệ, an toàn môi trường.

TS Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên:

Xâu xé quy hoạch nông nghiệp

Việc phát triển điện mặt trời áp mái trong các trang trại nông nghiệp nếu phía dưới đất không làm gì sau này ít nhiều cũng bị ảnh hưởng thoái hóa đất. Bởi khi đã làm điện mặt trời ở trên thì phía dưới không thể có thảm phủ thực bì, nhất là việc phát triển điện áp mái nhiều, do đó khi mưa lớn nguồn nước đều đổ dồn một chỗ gây ra xói mòn đất.

Ông Hà cũng cho rằng, ngoài ra việc vệ sinh, tẩy rửa các tấm pin mặt trời, chúng ta vẫn chưa hình dung ra hết được mối nguy hại ra sao, có thì ở mức độ như thế nào của nó.

Ông Hà ví dụ bài học từ hiệu ứng nhà kính tại Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng là một minh chứng trong việc đổ xô làm những nhà kính (nhà phủ màng ni lông), mà không tính toán chuyện xử lý nước thoát. Hậu quả là, nguồn nước mưa cứ dồn một chỗ, không có diện tích thấm nước đã gây ra xói mòn, ô nhiễm. Do đó, việc phát triển điện mặt trời cũng coi chừng các hướng như thế, chứ chưa biết trước được gì sẽ xảy ra.

Đối với việc phát triển điện mặt trời áp mái trang trại nông nghiệp ồ ạt, ông Hà đánh giá chắc chắn sẽ ảnh hưởng quy hoạch chung của nền nông nghiệp nói chung và nông nghiệp các địa phương. Bởi hiện tại nông nghiệp chúng ta đang phát triển chưa thực sự tốt, vì chưa tìm được giải pháp tốt hơn nên cứ làm điện mặt trời.

Nhưng giả sử sau này, chúng ta muốn phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực nào đó, lúc đấy thì lại đấu tranh chọn lựa giữa điện và sản phẩm nông nghiệp chủ lực, bỏ năng lượng cũng không được.

“Thành ra, việc phát triển điện mặt trời trên đất nông nghiệp nhiều sẽ xâu xé quy hoạch nông nghiệp sau này. Đối với những trang trại lớn hiện nay xây dựng ở vùng đất không tốt như vùng Ea Súp (Đắk Lắk) thì tạm thời vẫn chấp nhận được.

Nhưng ngược lại, phát triển mạnh các trang trại điện mặt trời, mà lấn sang đất nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp tốt thì sau này sẽ bị ảnh hưởng”, ông Hà chia sẻ.

Nhóm phóng viên

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng cày xới như thế nào?

[Kỳ 7] Công ty ‘ma’ làm điện mặt trời núp bóng trang trại nuôi thuỷ sản

Nhiều nhà đầu tư đã tranh thủ xây dựng thần tốc các trang trại để lắp tấm pin năng lượng mặt trời và đấu nối vào hệ thống điện lực trước ngày 31/12/2020.

Điện mặt trời núp bóng trang trại

Để tranh thủ cơ chế ưu đãi về phát triển điện năng lượng mặt trời, nhất là giá thu mua điện mặt trời áp mái trước ngày 31/12/2020, nhiều nhà đầu tư đã tranh thủ xây dựng thần tốc các trang trại để lắp tấm pin năng lượng mặt trời và đấu nối vào hệ thống điện lực trước ngày 31/12/2020.

Sản xuất kinh doanh điện mặt trời dưới danh nghĩa trang trại nuôi thủy sản. Ảnh: MĐ.
Sản xuất kinh doanh điện mặt trời dưới danh nghĩa trang trại nuôi thủy sản. Ảnh: .

Tại Tổ hợp trang trại thuỷ sản và sản xuất điện mặt trời ở hai ấp Phước Lợi, Phước Thạnh, xã Thạnh Phước huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre có 8 doanh nghiệp sản xuất kinh doanh điện mặt trời đầu tư ở đây dưới danh nghĩa trang trại nuôi thuỷ sản công nghệ cao.

Cụ thể là, năm đơn vị: Công ty TNHH năng lượng mặt trời SAT1, Công ty TNHH năng lượng mặt trời SAT2, Công ty TNHH năng lượng mặt trời SAT3, Công ty TNHH năng lượng mặt trời SAT4, Công ty TNHH năng lượng mặt trời SAT5 cùng ngày hoạt động 11/8/2020 và ba đơn vị: Công ty TNHH SV Solar 1, Công ty TNHH SV Solar 2, Công ty TNHH SV Solar 3 cùng ngày hoạt động 29/10/2020. Tất cả đơn vị trên đều cùng địa chỉ: Số nhà 6-TM1C-8, Khu đô thị The Manor Central Park, đường Nguyễn Xiển, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội. Ngành nghề đăng ký kinh doanh của các doanh nghiệp trên là sản xuất, kinh doanh điện.

Theo khảo sát của chúng tôi các trang trại ở đây được xây dựng rất thần tốc, có quy mô chung khoảng 6ha. Bình quân mỗi trang trại thành viên có diện tích bé hơn 1ha, không đủ theo tiêu chí phân loại kinh tế trang trại phải từ 1ha trở lên.

Đến tháng 3/2021, nhưng phần đầu tư hạ tầng chăn nuôi là thuỷ sản vẫn chưa hoàn thành, chưa thấy nuôi con gì, sản xuất như thế nào nhưng đã tranh thủ đấu nối vào lưới điện của tỉnh Bến Tre trước ngày 31/12/2020.

Theo Công ty Điện lực Bến Tre, công suất thiết kế đều dưới 1,250 MWp/trại. Tổng công suất thực tế của các dự án 8.783,04 kWh. Hiện Tổ hợp này đã đấu nối vào lưới điện và có thời gian vận hành từ ngày 8/11- 30/12/2020. Đến nay, đã hoà vào lưới điện trên 1.680.200 kWh.

Sở Công Thương tỉnh Bến Tre cho biết: Hiện nay, do cơ chế ưu đãi phát triển điện mặt trời đã hết hiệu lực, các dự án mới chưa được hướng dẫn theo cách thức đấu thầu, đồng thời Bộ Công Thương chưa có thông tin phản hồi về các dự án tỉnh Bến Tre trình duyệt nên tất cả đều tạm ngưng.

Bên cạnh đó, quỹ đất của địa phương còn hạn chế nên việc phát triển điện mặt trời ở mức tương đối. Hiện tại, Bến Tre đang tập trung tuyền phát triển điện năng lượng mặt trời trên mái nhà.

Còn Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bến Tre cho biết thêm: Đối với điện năng lượng mặt trời có công suất dưới 1 MW (hoặc 1,25 MWp) thì không cần phải đăng ký đầu tư ở Sở Kế hoạch đầu tư mà Điện lực tỉnh và nhà đầu tư tự thoả thuận, ký hợp đồng mua bán nhưng thời hạn hoạt động phải trước ngày 31/12/2020. Bên cạnh đó, nếu làm công suất cao hơn 1 MW giá bán điện thấp hơn 20% so với điện áp mái.

Đồng thời, thủ tục xây dựng rất đơn giản chỉ cần đến UBND cấp xã để khai báo. Và ngành điện chỉ cần căn cứ vào đó, cùng với các điều kiện đi kèm đơn giản khác là ký hợp đồng. Ông Võ Bằng Trúc, Chủ tịch UBND xã Thạnh Phước xác nhận có việc các doanh nghiệp trên đều có đến xã đăng ký khai báo mở trang trại.

Điều đáng nói, các doanh nghiệp sản xuất điện mặt trời áp mái dưới hình thức trang trại nhưng vẫn chưa thực hiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo cán bộ địa chính xã Thạnh Phước cho biết: Các nhà đầu tư này mặc dù chưa thực hiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhưng xây dựng ở đây là theo quy hoạch của huyện.

Theo tìm hiểu, chính sách mua điện áp mái là mua lại điện dư thừa của người dân, doanh nghiệp làm hệ thống điện mặt trời trên mái nhà, mái xưởng, chứ không phải mua lại điện của doanh nghiệp dựng nhà xưởng làm mái để sản xuất điện. Liệu các doanh nghiệp ngành điện này có núp bóng sản xuất trang trại thuỷ sản để lách luật, kinh doanh điện hưởng lợi từ chính sách?https://nongnghiep.vn/player.html?image=https://media.ex-cdn.com/EXP/media.baoin.nongnghiep.vn/files/video_cover/2021/04/04/nnvn_ghi-nhan-tai-dia-chi-dang-ky-cua-8-cong-ty-lam-dien-mtam-1119-1119072.jpg&video=https://media.ex-cdn.com/EXP/media.baoin.nongnghiep.vn/files/video/2021/04/04/nnvn_ghi-nhan-tai-dia-chi-dang-ky-cua-8-cong-ty-lam-dien-mtam-1119.mp4

Các công ty gần như không có dấu hiệu hoạt động ở Hà Nội. Video: Quang Dũng.

Công ty ‘ma’

Hầu hết các công ty thực hiện dự án điện mặt trời áp mái trang trại ở Miền trung, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ hay Tây Nam Bộ… đều đăng kí địa chỉ kinh doanh ở Hà Nội nhằm gây khó cho các cơ quan quản lý nhà nước khi muốn kiểm tra hoạt động cũng như nắm rõ năng lực thực tế của các doanh nghiệp này.

Như NNVN đã từng đăng tải dự án điện mặt trời áp mái trang trại tổng hợp tại xã Tịnh Hiệp (huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi) của ông Phan Đình Toại (SN 1974, trú phường Thanh Xuân Nam, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội). Tại đây ông Toại cho 6 doanh nghiệp là Cty TNHH năng lượng sạch Nam Phát, Cty TNHH năng lượng sạch Hưng Phú, Cty TNHH năng lượng sạch Ánh Dương, Cty TNHH năng lượng sạch Phúc Hưng, Cty TNHH năng lượng sạch Minh Phát và Cty TNHH năng lượng A&D thực hiện dự án điện mặt trời. Các doanh nghiệp này đều đăng kí kinh doanh tại quận Hà đông, Tp Hà nội.

Để tìm hiểu rõ hơn, chúng tôi đã đến trụ sở một số công ty thuê “mái trang trại”. Tại địa chỉ số 16, ngõ 120, đường Kim Giang, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, có đến 4 công ty cùng đặt trụ sở kinh doanh tại căn nhà 3 tầng, diện tích mỗi tầng chưa quá 70m2. Cụ thể là Công ty Cổ phần Hitecons Việt Nam, Công ty Cổ phần Đầu tư Năng lượng Phú Lộc, Công ty Cổ phần Đầu tư HTC Phú Lộc, Công ty Cổ phần Năng lượng xanh Tân Phú. Đây là những doanh nghiệp có dự án điện năng lượng mặt trời ở huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai.

Người dân xung quanh nói họ “chưa bao giờ nhìn thấy” nhân viên hay lãnh đạo công ty tới làm việc. Căn nhà gần như đóng cửa quanh năm, hiếm khi thấy người ra vào. 

Còn tại địa chỉ Số nhà 6 – TM1C8, Khu đô thị The Manor Central Park, đường Nguyễn Xiển, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, có đến cả chục công ty cùng đăng ký trụ sở tại đây và cùng thực hiện dự án tại tỉnh Bến Tre như đã nêu trên.

Hàng chục công ty chỉ gắn biển theo đăng kí kinh doanh nhưng không có hoạt động thực tế. Ảnh: VV.
Hàng chục công ty chỉ gắn biển theo đăng kí kinh doanh nhưng không có hoạt động thực tế. Ảnh: VV.

Nhiều bảo vệ của khu đô thị The Manor Central Park tỏ ra ngơ ngác khi được hỏi về các công ty này. Một công ty kinh doanh du lịch cách đó chừng 50m, đang hoạt động, cho biết họ “không thấy hoạt động gì” từ trụ sở có địa chỉ nêu trên.

Khi tận mắt thấy tấm biển đề tên tới 10 công ty cùng một trụ sở tòa nhà 3 tầng, diện tích khoảng 80m2, một số nhân viên công ty du lịch cho biết: “Không thể tưởng tượng được. Đây chắc là hình mẫu về tiết kiệm, hợp tác của các doanh nghiệp. Chỉ cần mỗi công ty có 1 người, thì 10 công ty là 10 người, làm sao hoạt động, kinh doanh tại đây được”.

Theo Quyết định 13/2020 của Thủ tướng Chính phủ, các dự án đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư trước ngày 23/11/2019 hoặc đã có trong quy hoạch phát triển điện lực các cấp và có ngày vận hành thương mại trong giai đoạn từ 1/7/2019 đến hết 31/12/2020 thì được thu mua với giá: Điện mặt trời nổi là 1.783 đồng/kWh, tương đương 7,69 cent/kWh; điện mặt trời mặt đất 1.644 đồng/kWh, tương đương 7,09 cent/kWh; điện mặt trời trên mái nhà 1.943 đồng/kWh, tương đương 8,38 cent/kWh.

MINH ĐẢM – VĂN VIỆT – QUANG DŨNG

***

Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào?

[Kỳ 8] Các dự án điện mặt trời sai phạm sẽ bị xử lý nghiêm

Các dự án điện mặt trời sai phạm, ‘núp bóng’ nông nghiệp sẽ được nhiều địa phương cam kết xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Những dự án điện mặt trời sai phạm sẽ bị xử lý nghiêm. Ảnh: Tuấn Anh
Những dự án điện mặt trời sai phạm sẽ bị xử lý nghiêm. Ảnh: Tuấn Anh

Xử lý môi trường: Bị bỏ ngỏ

Theo Quy hoạch điều chỉnh điện của Bộ Công Thương, mục tiêu điện mặt trời trong năm 2020 sẽ đạt 850 MWp, đến năm 2025 tăng lên 4.000 MWp vào cán mốc 12.000 MWp năm 2030. 

Tuy nhiên, ngay khi có Quyết định số 13 của Thủ tướng Chính phủ, điện mặt trời đã bùng nổ tăng cấp số nhân trong khoảng 2 năm trở lại đây. Tính đến 31/12/2020 cả nước có 83 nghìn công trình điện mặt trời được đấu nối vào hệ thống điện với tổng công suất lắp đặt lên tới gần 4.700 MWp.

Điều đáng nói, điện mặt trời phát triển như vũ bão khiến không ít người lo ngại đến vấn đề xử lý môi trường chất thải từ các tấm pin năng lượng. Trong đó, trách nhiệm xử lý các tấm pin mặt trời sau khi dự án kết thúc vẫn chưa có.

Vào cuối năm 2020, tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Ksor H’Bơ Khăp (Gia Lai) đã đặt ra câu hỏi: Pin điện mặt trời hết hạn sử dụng thì để làm gì? Được xử lý thế nào, đưa lên mặt trăng hay để nướng bò một nắng?

Câu hỏi đó một lần nữa cho thấy nguy cơ ô nhiễm từ pin điện mặt trời là rất cao nếu không có phương án xử lý trong khi nguồn năng lượng này đang phát triển ồ ạt.

Nguy cơ ô nhiễm từ pin điện mặt trời là rất cao. Ảnh: Tuấn Anh
Nguy cơ ô nhiễm từ pin điện mặt trời là rất cao. Ảnh: Tuấn Anh

Trả lời vấn đề này, bà Lương Thị Tuyết Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở TN-MT tỉnh Gia Lai cho biết, theo nghị định 40/2019/NĐ-CP của Chính phủ thì tất cả các dự án đầu tư xây dựng nhà máy phong điện, quang điện có quy mô diện tích từ 200ha trở lên phải lập báo báo đánh giá tác động môi trường. Còn đối với các dự án có diện tích từ 50ha đến dưới 200ha phải đăng ký kế hoạch bảo vệ môi trường.

Như vậy đối với các dự án quy mô nhỏ dưới 50ha thì không phải thực hiện các trình tự, thủ tục về đánh giá tác động môi trường cũng như kế hoạch bảo vệ môi trường.

Hiện nay, các dự án điện mặt trời áp mái trên địa bàn tỉnh Gia Lai chủ yếu có quy mô nhỏ (phần lớn khoảng 1MWp) nên không thuộc đối tượng phải thực hiện các thủ tục pháp lý về quy trình đánh giá tác động môi trường.

Chính vì vậy, chưa có hội đồng hay các cơ quan ban ngành nào thực hiện việc kiểm tra về môi trường đối với các dự án này. Có thể, đến giai đoạn cuối của dự án thì mới biết được các tấm pin năng lượng có gây ảnh hưởng đến môi trường hay không.

Còn hiện nay, các Bộ, ngành cũng như các nhà khoa học vẫn còn đang tranh luận rất nhiều về chất thải từ các tâm pin có nguy hại đến môi trường hay không? Quy trình xử lý chúng như thế nào?

Theo bà Vinh, các dự án điện mặt trời áp mái mới được khuyến khích phát triển nên người dân ồ ạt đầu tư và các Sở ngành cũng chưa thể đánh giá ngay việc nó có ảnh hưởng đến môi trường hay không.

Phải có dự án cụ thể để nghiên cứu thì mới biết được những thành phần trong tấm pin đó có nguy hại đến môi trường không. Còn đến bây giờ cũng chưa có chuyên gia nào khẳng định những tấm pin này có nguy hại đến môi trường và cũng chưa đưa ra được hướng xử lý tiêu hủy các tấm pin này.

“Do các dự án này cũng mới phát triển nên phải chờ thêm thời gian mới có thể đánh giá về tác động môi trường. Chúng tôi nghĩ, sau này nhà nước sẽ có ràng buộc về việc xử lý chất thải của các tấm pin năng lượng khi dự án kết thúc”, bà Vinh nói và cho biết, Sở TN-MT Gia Lai hiện cũng chưa có ý kiến cũng như góp ý về việc xử lý những tấm pin này.

Việc xử lý môi trường đối với những tấm pin năng lượng vẫn là câu hỏi lớn. Ảnh: Tuấn Anh
Việc xử lý môi trường đối với những tấm pin năng lượng vẫn là câu hỏi lớn. Ảnh: Tuấn Anh

Trong khi đó, ông Ngô Chí Trung, Phó Giám đốc Sở TN-MT tỉnh Đăk Nông cho biết, tỉnh đang thành lập kiểm tra tình trạng điện mặt trời phát triển ồ ạt trên địa bàn tỉnh.

Theo ông Trung, đối với các dự án điện mặt trời áp mái có quy mô nhỏ thì luật không quy định chủ đầu tư phải làm thủ tục về môi trường. “Các chủ đầu tư không làm thủ tục về môi trường nên đơn vị không nắm được. Tuy nhiên theo tôi tìm hiểu tất cả các tấm pin năng lượng sau khi hết hạn sử dụng sẽ được trả về nơi bán. Trong khi, Việt Nam chưa có nhà máy sản xuất pin năng lượng này”, ông Trung cho biết.

Vị phó giám đốc cho biết thêm hiện điện mặt trời áp mái còn quá mới tại Việt Nam, Trung ương vẫn chưa có hướng dẫn về vấn đề này. “Chúng tôi đang chờ hướng dẫn từ cụ thể từ các Bộ, ngành. Tôi nghĩ, sắp tới Trung ương sẽ đưa vấn đề này vào luật môi trường năm 2020. Chúng tôi cũng đang tìm hiểu các địa phương khác xử lý vấn đề này như thế nào. Vì theo quy định thì không cần làm thủ tục về môi trường nên rất khó quản lý”, ông Trung cho biết.

Sẽ xử lý nghiêm các dự án điện mặt trời sai phạm

Trước những sai phạm của các hệ thông điện mặt trời áp mái núp bóng trang trại, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đăk Nông Lê Trọng Yên đã yêu cầu Sở Công Thương chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để kiểm tra. Do đó các trang trại phải đủ điều kiện và nằm trong vùng quy hoạch mới được cấp phép hoạt động.

Những dự án điện mặt trời 'núp bóng' trang trại sẽ bị các địa phương xử lý nghiêm. Ảnh: Tuấn Anh
Những dự án điện mặt trời “núp bóng” trang trại sẽ bị các địa phương xử lý nghiêm. Ảnh: Tuấn Anh

“Các trang trại này lắp điện mặt trời nhằm mục đích phục vụ sản xuất, khi dư thừa thì mới đấu nối, bán lên điện lưới quốc gia. Các trang trại chỉ lắp điện bán, không sản xuất nông nghiệp thì việc này thuộc trách nhiệm địa phương. Những địa phương cấp phép phải có trách nhiệm giám sát”, ông Yên thông tin.

Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Đăk Nông, việc các trang trại phát triển ồ ạt dẫn đến quá tải khiến Công ty Điện lực Đăk Nông thường xuyên cắt điện thì phải xem lại hợp đồng giữa các bên như thế nào.

“Khi có kết luận của đoàn kiểm tra thì UBND tỉnh sẽ căn cứ vào đây để chỉ đạo xử lý trách nhiệm của các đơn vị liên quan. Đối với những vướng mắc về cơ chế, chính sách chung thì địa phương sẽ có những kiến nghị gửi các Bộ, ngành”, ông Yên thông tin thêm.

Còn ông Phạm Ngọc Nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Đăk Lăk cho biết, Sở Công Thương là cơ quan nhà nước quản lý về vấn đề này nhưng Công ty Điện lực Đăk Lăk có thẩm quyền ký hợp đồng, đấu nối điện với các chủ đầu tư trang trại. “Do đó, chúng tôi đã giao Sở Công Thương chủ trì kiểm tra tất cả các vấn đề bất cập liên quan đến điện mặt trời rồi báo cáo UBND tỉnh xử lý”, ông Nghị nói.

Theo ông Nghị, khu vực nào có quy hoạch UBND tỉnh mới cho chủ trương đầu tư. Trường hợp, các huyện cấp giấy phép phép sai quy định thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

“UBND tỉnh thường xuyên chỉ đạo, xử lý những vấn đề liên quan đến điện mặt trời áp mái. Khi đoàn có kết luận thì UBND tỉnh sẽ xử lý nghiêm đối với những trường hợp sai phạm. Địa phương không phớt lờ đối với những sai phạm này”, vị Chủ tịch thông tin thêm.

Các địa phương đang tiến hành kiểm tra các dự án điện mặt trời sai phạm. Ảnh: MQ
Các địa phương đang tiến hành kiểm tra các dự án điện mặt trời sai phạm. Ảnh: MQ

Ông Phạm Văn Binh, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai cho biết, nếu giả sử trong thời gian tới khi đoàn liên ngành đi kiểm tra và có kết luận các hệ thống này không phải là điện mặt trời áp mái thì khi đó dễ xảy ra tranh chấp giữa chủ đầu tư với công ty điện lực. Câu chuyện này xử lý như thế nào hiện chúng tôi vẫn chưa thể hình dung.

Hiện tại chúng tôi đang cho đoàn đi kiểm tra và sẽ thực hiện kiểm tra hết các hệ thống điện mặt trời áp mái từ 400 kwp trở lên.

“Không biết thời gian tới kết quả kiểm tra sẽ như thế nào nhưng tôi nghĩ các nhà đầu tư đang vận dụng chính sách để được hưởng ưu đãi. Sau đó các nhà đầu tư sẽ tiếp tục đầu tư xây dựng trang trại theo đúng quy định”, ông Binh cho biết.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã có công văn hỏa tốc đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẩn trương thực hiện rà soát, tổng hợp về vấn đề điện mặt trời.

Theo đó, Bộ Công Thương đề nghị EVN tổng hợp các dự án điện mặt trời được hưởng giá bán điện theo Quyết định số 13 của Thủ tướng Chính phủ. Bộ Công Thương cũng chỉ đạo các Tổng công ty điện lực, đơn vị điện lực tỉnh lập danh sách đối với các hệ thống điện mặt trời mái nhà có quy mô công suất từ 100 kWp trở lên đã đi vào vận hành, được áp dụng giá bán điện quy định tại Quyết định số 13; Xác nhận các hệ thống điện mặt trời áp mái đảm bảo tuân thủ quy định về phát triển, đấu nối, công nhận ngày vận hành, ký hợp đồng mua bán điện và các quy định khác của pháp luật trong lĩnh vực điện lực. Trên cở sở tổng hợp điện mặt trời áp mái trên toàn quốc để nghiên cứu, đề xuất giải pháp vận hành có hiệu quả nhằm hạn chế tối đa việc cắt giảm nguồn điện mặt trời đã đưa vào vận hành, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế của các nhà đầu tư.

Nhóm phóng viên

One thought on “Nông nghiệp, nông thôn bị lợi dụng, cày xới như thế nào? – 8 kỳ (Chuỗi bài đang cập nhập)

  1. Phát triển điện mặt trời và năng lượng tái tạo nói chung là chính sách tốt của nhà nước và nên tiếp tục khuyến khích đầu tư phát triển.

    Tuy nhiên Câu hỏi nên đặt ra là ai bảo kê đứng đằng sau cho những dự án làm sai quy định này?Quản lý không tốt thì bất cứ chính sách quy định gì, phát triển ngành nghề nào cũng có thể xảy ra tình trạng lạm dụng như thế này.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s