Nuôi dưỡng tính tốt bụng và sự thấu cảm ở trẻ em

Beth là mục tiêu trêu chọc của vài đứa trẻ trong những tuần gần đây. Beth là một cô bé nhẹ nhàng, có phần đãng trí, tính cách dễ chịu, và cam chịu khi bị đối xử tệ. Một số học sinh lớp tám bạn của Beth đang dùng các trang mạng xã hội để trêu trọc cô ngốc nghếch và béo ú, chúng ném cục khan giấy bẩn lên đầu Beth mỗi khi đi ngang chỗ của em. Là người tư vấn tâm lý của Beth ở trường, tôi muốn giúp, nhưng Beth không bao giờ tố cáo những đứa bắt nạt mình. Beth sợ rằng nếu em làm vậy tình huống sẽ càng tồi tệ hơn, và em khẳng định là em vẫn ổn.

Cho tới khi Jenna, cô bạn cùng lớp với Beth, rất bức xúc với những hành vi bắt nạt, Jenna đã mang đến cho tôi một danh sách viết tay gồm tất cả các học sinh bắt nạt Beth để cầu cứu tôi ngăn chặn hành vi này. Jenna là một học sinh tự tin và được nhiều bạn biết đến, em biết không quá nhiều về Beth, nhưng cô không chịu được sự tàn nhẫn. Sự phẫn nộ của Jenna là đièu tích cực trong một tình huống xấu như vậy. Tôi chưa gặp trường hợp  nào như vậy, khi một học sinh cứ khăng khăng không chịu đứng ngoài cuộc làm ngơ. Tôi biết  rất khó để thay đổi hành vi của trẻ nhỏ, và những giải pháp nhanh chóng như giữ lại hay gọi điện thoại cho bố mẹ sẽ chỉ mang đến sự trợ giúp tạm thời cho Beth.

Trong khi một số đứa trẻ như Jenna dường như tự động biết thấu hiểu và cảm thông, còn những trẻ không có được điều đó một cách tự nhiên thì sao, vì vậy chúng ta cần những chiến lược để chạm tới các trẻ đó. Không ai được chỉ cách cần nuôi dạy những đứa trẻ thiếu long tốt ra sao. Để dạy trẻ có long tốt, nhất định phải từ khi còn nhỏ, khi trẻ em có thể tiếp nhận những bài học cơ bản nhất. Không có quá trình nào là dễ dàng, nhưng cha mẹ và những nhà giáo dục có thể thực hiện từng bước  cho thử thách này để nuôi dạy biết hành xử và tử tế hơn.

Nhớ rằng, cha mẹ là hình mẫu của con cái. Trẻ học được hình mẫu của sự yêu thương lòng nhân ái thông qua việc  thấy bố mẹ chúng đối xử với bạn bè, người quen biết và đồng nghiệp ra sao. Truyền năng lượng qua sự quan tâm, sự quan tâm tương hỗ dạy cho trẻ biết cách trân trọng tình bạn và sự tích cực hơn là chỉ có vẻ ngoài. Những trẻ em ở trong vòng gia đình ở bị thế cao thường gặp nhiều khó khăn hơn. Liên tục phải cẩn trọng và tinh xảo, cạnh tranh cho vị trí trong hệ thống xã hội có thể khiến nhiều trẻ cảm thấy bất ổn, hay ganh tị, lo lắng, ganh đua. Tất cả điều  này tạo điều kiện cho trẻ trở nên vô cảm. Những đứa trẻ có những hình mẫu từ bố mẹ hoặc người lớn xung quanh nhạy cảm và có bạn bè hoà nhã cũng có xu hướng hành xử tương tự.

Luôn chân thật. Việc không thành thật gây tổn hại đến lòng tin của trẻ. Sự tử tế không có nghĩa là với việc ta phải nói tốt về những người xung quanh mọi lúc mọi nơi. Chỉ ra chính xác cho trẻ thấy khi một người có hành động không tử tế. Tận dụng cơ hội nhắc nhở trẻ rằng, vì sao một số hành động như vậy là không có lòngtốt.  Chúng ta không cần dạy trẻ phải giả vờ làm bạn của tất cả mọi người, nhưng chúng ta có thể dạy trẻ cách tôn trọng và ứng xử lịch sự với mọi người xung quanh. Sẽ luôn có những người bạn mới trong từng giai đoạn trẻ lớn và trưởng thành. Thúc đẩy phát triển các kĩ năng xã hội bằng cách khen ngợi những biểu hiện quan tâm hay vị tha của trẻ, ngay cả khi trẻ lớn dần chơi với những người bạn mới.

Ngăn chặn sự lây lan. Bất cứ ai đã có thời gian trong một môi trường độc hại đều nhận thấy rằng, các hành vi như nói xấu, tung tin, chạy đua quyền lực và tiêu cực dễ dàng lan truyền nhanh chóng. Sống trong một môi trường tiêu cực có thể thay đổi hành vi cá nhân. Điều này quan trọng, và người lớn giữ vai trò nền tảng tạo ra môi trường tốt cho trẻ. Để thiết lập các tiêu chuẩn xã hội tích cực, những nhà lãnh đạo trường học và cộng đồng cần phải hiểu và nhắm đến những vấn đề của trẻ mang tính hệ thống, như bất an, lo lắng hay cảm giác bất lực. Những người lớn có kỹ năng có thể xác định được chất xúc tác cho việc tốt, người là hình mẫu cho hành vi tích cực và đảm nhận vai trò như một người bạn hoặc các đại sứ. Thông qua các chuyến đi thực địa, các kỳ nghỉ dưỡng và các dự án hợp tác, các nhà lãnh đạo cũng có thể tạo ra cơ hội cho trẻ trải nghiệm vượt qua các nhóm xã hội thông thường. Tính quen thuộc, thoải mái và chia sẻ kinh nghiệm làm cho trẻ dễ dàng xây dựng các giá trị cốt lõi và phát triển văn hoá tôn trọng và hợp tác.

Dạy lòng từ bi, nhân ái thông qua chánh niệm. Chánh niệm có thể giúp tăng cường sự tập trung và giảm căng thẳng, tuy nhiên các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng nó cũng giúp thúc đẩy sự thấu hiểu và  cảm thông ở trẻ. Trong một nghiên cứu tại Đại học Northeastern, những người tham gia đã tham dự một khóa học thiền định kéo dài tám tuần. Khi họ đã phải đối mặt với lựa chọn phải nhường chiếc ghế của mình cho một người khác, và họ hành xử bao dung hơn nhóm khác. Và khi một trường trung học trong khu phố nghèo lân cận ở San Francisco bắt đầu đưa ra các khóa thiền định hai lần mỗi ngày, thì việc đình chỉ học giảm đến 79 phần trăm.

Khám phá thế giới tự nhiên và viễn tưởng. Dacher Keltner, giáo sư tâm lý học tại Đại học California, Berkeley đã nhận thấy rằng, hòa mình với thiên nhiên cùng những “cảm giác choáng ngợp” cũng có tác dụng làm tăng sự thấu cảm ở trẻ. Bạn cũng có thể xây dựng tình yêu thương ở trẻ bằng việc để chúng trải nghiệm một thế giới giả định, qua việc đọc sách. Bởi câu chuyện từ những nhân vật trẻ đọc được sẽ giúp chúng biết đặt mình vào vị trí của người khác để suy nghĩ và hiểu hơn.

Là người hướng dẫn, không phải người áp đặt.  Cha mẹ nên là người thầy dạy cho trẻ cách tư duy logic về hậu quả có thể xảy ra từ những hành động của chúng. Keltner lưu ý rằng nếu chỉ đơn giản nói với trẻ đâu là điều đúng, sai – hoặc phản ứng lại hành vi của con với những cảm xúc mạnh hay hình phạt bạo lực  -sẽ có nguy cơ tạo ra những đứa trẻít biết san sẻ nỗi đau với người khác. Bằng cách khuyến khích trẻ nhìn nhận và thảo luận, cha mẹ có thể giúp trẻ học cách tích cực lắng nghe và trân trọng những cách nhìn khác nhau.

Đóng góp cho cộng đồng. Khuyến khích trẻ gắn với những công việc thiện nguyện giúp chúng có tư duy mở về thế giới, dạy chúng biết ơn, xây dựng nhận thức cũng như nhạy cảm hơn. Để trẻ hoạt động trong những môi trường khác nhau, gặp những tình huống không như mong đợi cũng là cách giúp tăng khả năng thấu cảm với nhưng người cảm thấy bị bỏ ngoài cuộc. Khi các gia đình và trường học ưu tiên cho loại hình dịch vụ học tập này, trẻ sẽ biết sống vị tha hơn.

Nói về tầm quan trọng của sự đa dạng. Hãy dạy trẻ rằng, cuộc sống của chúng ta sẽ trở nên một bức tranh đa màu sắc, khi mảnh ghép cho bức tranh ấy là những người bạn quanh ta đến từ nhiều dân tộc, quốc gia khác nhau, sống trong những điều kiện kinh tế khác nhau, cũng như đặc điểm cơ thể khác nhau. Nhắc trẻ rằng, mỗi người là một cá thể và sẽ không nhân đạo nếu gắn họ vào một cái tên nhóm người nào đó.  Khi trẻ tự biết nhận thức và chấp nhận chính mình, như vậy chúng sẽ ít phán xét và bị ảnh hưởng bởi định kiến hơn. Khuyến khích trẻ tự khám phá bằng việc chia sẻ thường xuyên những chuyến du ngoạn và giúp trẻ hiểu rằng, mỗi người đều có những câu chuyện, hoàn cảnh riêng của mình.

Vận động. Nghiên cứu của Đại học Michigan thực hiện trên những đứa trẻ độ tuổi trung học đã cho thấy, những trẻ tích cực hoạt động thể chất, hoạt động trong đội thể thao thường thể hiện tốt kĩ năng lãnh đạo và dễ cảm thông. Luyện tập thể thao cũng có tác dụng giúp trẻ bình tĩnh hơn.

Dạy trẻ nghệ thuật sửa lỗi. Là con người thì đều mắc lỗi. Đặc biệt con trẻ đang trong quá trình học và khám phá thế giới, theo đó chúng có thể phát triển sự ích kỷ. Ta khuyến khích trẻ ứng xử một cách nhân ái có đạo đức, nhưng nên nhận biết được khi nỗ lực bỏ ra là chưa đủ. Cha mẹ cũng nên giải thích để trẻ hiểu được sức mạnh kì diệu của lời xin lỗi, ngay cả khi chúng không cố tình mắc lỗi.

Quay lại với trường hợp của Beth, cuối cùng, Beth đã đồng ý cho Jenna đối mặt với những đứa trẻ thường bắt nạt em. Beth đã không cho người lớn can thiệp vào chuyện này, và bản năng của em đã đúng. Cách tiếp cận mạnh mẽ, đầy tự tin của Jenna đã giúp ngăn được những phiền toái. Beth cảm thấy được an ủi vô cùng khi có người ủng hộ mình. Cô chia sẻ, hành động hiếm có và hào phóng của Jenna đã tiếp thêm động lực cho cô trong việc can đảm lên tiếng tự bảo vệ mình và những người xung quanh.

Nếu sự vô cảm giống như sóng thần, rửa trôi và xói mòn hình ảnh trong một đứa trẻ, thì sự tử tế giống như một phân tử nước từ từ vượt ra ngoài. Những giọt đầu tiên có thể it hiệu quả, nhưng với sự kiên trì, sức mạnh của nó có thể biến thành làn sóng, đủ mạnh để vượt mọi khó khăn và thay đổi cuộc sống.

Tác giả Phyllis L. Fagell là một cố vấn tâm lý được cấp phép tại Tập đoàn Chrysalis và một nhà tư vấn tại trường Bethesda.

Bài liên quan: 

>>Bạn có đang nuôi dạy những đứa trẻ hướng thiện? Nhà tâm lý học Đại học Harvard đưa ra 5 phương pháp để nuôi dạy trẻ em tốt bụng

>>  Những đứa trẻ cho rằng (được dạy rằng) người khác có xu hướng thù ghét mình – bản thân trẻ sẽ có xu hướng hung hăng

Advertisements

One thought on “Nuôi dưỡng tính tốt bụng và sự thấu cảm ở trẻ em

  1. Cảm ơn Ánh Quyên dịch bài này

    Thực sự điểm số 1″Çha mẹ là hình mẫu của con cái.” là quan trọng nhất, những thứ sau là phụ. Vấn đề ở đây: làm thế nào cha mẹ là hình mẫu tốt cho con cái?

    Ngoài phạm vi bài viết này nhưng một điểm quan trọng nữa cần đặt ra: Làm thế nào để giúp những đứa trẻ hay đi bắt nạt các bạn khác? Những đứa trẻ có hành vi bạo lực, hay bắt nạt người khác thường có bố mẹ hay gia đình có nhiều vấn đề khủng hoảng.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s