Mô hình phát triển phụ thuộc vào xuất khẩu – nguyên liệu cho kinh tế Châu Á đi lên – đang đi đến hồi kết

English: The export-dependent development model that fueled Asia’s economic rise is nearing its end
Đông Á cần một công thức tăng trưởng mới

Mô hình phát triển phụ thuộc vào xuất khẩu thúc mà đã từng là nguyên liệu cho nền kinh tế Châu Á đi lên đang đi đến hồi kết.
Female laborers work at a cloth factory in Huaibei city, Anhui province, east China on Jan. 19.
Các nữ công nhân làm việc tại một xưởng dệt ở thành phố Huaibei, tỉnh Anhui, phía Đông Trung Quốc vào ngày 19/1. Ảnh: © ZHENGYI XIE/CPRESSPHOTO/ZUMA PRESS

JOHN LEE
15/2/2016 1:11 p.m. ET
Mô hình kinh tế Đông Á đang sắp hết đà phát triển. Số liệu thống kê dân số và sự tăng trưởng chậm lại của thương mại thế giới sẽ buộc các nước đang phát triển ở Châu Á phải dựa vào nhu cầu nội địa nhiều hơn thay vì các chính sách hướng ngoại làm giầu cho các nước láng giềng. Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng chậm hơn và bất bình đẳng khu vực trở nên sâu sắc hơn.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ 2, Nhật Bản đã phát triển một cách nhanh chóng nhờ ưu tiên cho sản xuất để xuất khẩu, sản xuất các sản phẩm tiêu dùng dành cho khách hàng ở các nền kinh tế phát triển một cách nhanh hơn, rẻ hơn và đáng tin cậy hơn. Các chính sách của chính phủ khuyến khích tỉ lệ tiết kiệm cao và chuyển nguồn vốn này đến các nhà xuất khẩu. Trong một hiện tượng gọi là “những con ngỗng bay”, Hàn Quốc, Đài Loan và Malaysia nối tiếp thành công của Nhật Bản bằng cách sử dụng những chính sách tương tự và gia nhập vào chuỗi cung ứng mà các công ty Nhật Bản đi tiên phong.

Ngày nay, tính hiệu quả của mô hình phụ thuộc xuất khẩu của phát triển và tăng trưởng nhanh chóng dường như đang sắp kết thúc. Những thứ đã từng hoạt động tốt trong quá khứ không còn mang lại hiệu quả đối với những quốc gia nghèo và đông dân cư như Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam và Myanmar nữa. Điều này đặt ra nghi vấn đối với giả thuyết nền tảng cho cái gọi là “Thế kỷ Châu Á.”
Những kỳ vọng rằng các nền kinh tế Châu Á phụ thuộc xuất khẩu có thể bù đắp thời kỳ đình trệ của các nước công nghiệp đã phát triển là đã quá lạc quan. Các nền kinh tế trong khu vực sở hữu những tỉ lệ tăng trưởng nhanh nhất thế giới trong hai thập niên. Đông Á bây giờ chiếm hơn một phần ba tổng thương mại sản xuất toàn cầu, so với chỉ 10% trong năm 1970.

Tuy nhiên tăng trưởng dễ đạt được hơn trong nửa sau của thế kỷ trước. Vào những năm 1980, tổng dân số của các cường quốc xuất khẩu gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Malaysia vượt quá 150 triệu. Dân số của các thị trường tiêu dùng ở Bắc Mỹ và Châu Âu là hơn 400 triệu. Phương trình này giờ đã đảo ngược. Có một triệu người tiêu dùng tại các nền kinh tế phát triển so với hai triệu người sống ở các nước đang phát triển trên khắp Đông Á.

Thương mại toàn cầu dường như cũng chững lại sau hai thập kỷ phát triển tăng vọt. Tỉ lệ xuất khẩu hàng hoá trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu đạt đỉnh 27% trong năm 2008, tăng lên từ 15% vào đầu những năm 1990. Con số này giờ giảm xuống còn 22%.

Xuất khẩu giảm ở tất cả các nền kinh tế Đông Á trong năm vừa qua, ngoại trừ Việt Nam. Trong khi xuất khẩu của Việt Nam gia tăng 5%, xuất khẩu của Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Đài Loan sụt giảm từ 5-17%.

Miếng bánh thương mại toàn cầu không còn tăng lên và còn có thể co lại. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên bởi vì tăng trưởng tiêu dùng tại Mỹ và khu vực Châu Âu đang tăng ở tỉ lệ thực tế èo uột 2%, bằng một nửa so với tỉ lệ trung bình trước đây kể từ năm 1950. Những tỉ lệ lãi suất thấp kỷ lục trên khắp thế giới đã gây ra sự đầu tư quá mức và năng suất dư thừa hơn là gia tăng tiêu dùng. Các hộ gia đình ở Mỹ và Châu Âu đang bán tài sản để giảm nợ hơn là vay thêm tiền để mua hàng hoá từ Châu Á.

Tất cả điều này có nghĩa rằng cái gọi là hạ giá tiền tệ cạnh tranh ở Châu Á không mang lại tác dụng cho khu vực này ngay cả khi việc đó có thể đem đến lợi ích ngắn hạn cho các nhà xuất khẩu. Bởi vì sản xuất ở Đông Á hiện nay là một mạng lưới hội nhập rộng lớn, việc giảm các chi phí xuất khẩu của một nước thông qua hạ giá tiền tệ sẽ chỉ làm giảm mức giá mà tất cả các nhà xuất khẩu Châu Á nhận được. Đồng tiền với giá trị thấp hơn cũng sẽ khiến hàng hoá nhập khẩu từ các nền kinh tế phát triển trở nên đắt đỏ hơn, gây tổn thương cho các hộ tiêu dùng trong nước.
Hơn nữa, việc hạ thấp giá trị đồng tiền sẽ chỉ khuyến khích một lượng lớn vốn rời khỏi Châu Á, ngoại trừ những nơi an toàn đã có từ trước như Nhật Bản. Đây là vấn đề hiện tại của Trung Quốc. Qui mô dòng vốn ra buộc ngân hàng trung ương của nước này sử dụng hàng trăm tỉ đô la dữ trự ngoại hối để bình ổn đồng nhân dân tệ.

Trong khi đó, cường quốc thương mại Trung Quốc đã chiếm một thị phần lớn trong phân khúc thương mại trung gian giá thành rẻ, kỹ thuật thấp trong nội bộ Châu Á. Cùng thời điểm, quốc gia này gia tăng thị phần trong phân khúc thương mại chi phí cao và có giá trị gia tăng cao.

Điều này có nghĩa là Trung Quốc hiện đang cạnh tranh với các nhà xuất khẩu từ các quốc gia thu nhập thấp như Indonesia và Philippin, cũng như với các công ty của Malaysia, Singapore, Nhận bản và Hàn Quốc. Thương mại nội Á sẽ trở nên cạnh tranh hơn theo thời gian bởi vì các nền kinh tế trong khu vực thi hành các chính sách nhằm giành được thị phần lớn hơn trong thị trường trung gian hoặc tiến hành quá trình thương mại bằng chi phí của các nước láng giềng.

Nếu Châu Á muốn tăng trưởng thịnh vượng hơn, châu lục này cần chuyển đổi nền kinh tế của mình từ vị trí của người sản xuất để trở thành người tiêu dùng cuối cùng. Châu lục này cần tạo ra các thị trường riêng của mình hơn là chỉ đơn thuần sản xuất hàng hoá với chi phí rẻ cho các nền kinh tế phát triển.

Để làm được điều này, sẽ cần những chính sách tân tiến xoá bỏ tư tưởng cũ kéo dài nhiều thập niên vốn ưu ái cho khu vực doanh nghiệp hơn là cho các hộ gia đình. Thay vào đó, các chính phủ sẽ cần khuyến khích tiêu dùng và dỡ bỏ trợ cấp cho đầu tư.

Trung Quốc là ví dụ tiêu biểu cho sự thất bại của mô hình cũ. Trong thập niên vừa qua, tăng trưởng kinh tế được thúc đẩy nhờ nguồn vốn gia tăng 11 lần từ 3 nghìn tỷ đến 34 nghìn tỷ đô la Mỹ. Các nguồn lực đổ vào hoạt động đầu tư và sản xuất cố định bao gồm dành cho xuất khẩu mà không quan tâm nhiều đến tỉ lệ lợi nhuận trên vốn hay nhu cầu thực tế. Vấn đề nợ xấu mới nổi có thể đòi hỏi phải điều chỉnh lại gần như toàn bộ lượng ngoại hối và dự trữ khác mà Trung Quốc nắm giữ.

Trong lúc đó, việc xây dựng các thể chế cần thiết cho bất kỳ quốc gia nào nhằm thoát khỏi cái gọi là bẫy thu nhập trung bình ít được quan tâm và chú trọng. Ba ví dụ của các thể chế này là: nguyên tắc quản lý bằng luật pháp , bảo vệ tài sản và quyền sở hữu trí tuệ, và giải thể một cách sáng tạo đối với các doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ. Nhiều khả năng khó đoán vẫn còn kéo dài về việc liệu Trung Quốc sẽ có bao giờ đạt được mức thu nhập cao như những nước láng giềng như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan.

Ngay cả khi các nước Châu Á đang phát triển nhận ra nhu cầu cần có một mô hình mới, họ dường như cũng không thể lặp lại những tỉ lệ tăng trưởng thần kỳ như những người tiền nhiệm. Điều này có nghĩa là trong vòng hai thập kỷ tới, các quốc gia Châu Á đông dân như Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam sẽ đối mặt với thách thức dân số già trước khi họ đạt được trạng thái quốc gia phát triển. Nếu Thế kỷ Châu Á cho rằng các nền kinh tế trong khu vực có thể trỗi dậy đồng nhất thì điều này cũng có thể gặp khó khăn.

Lee là thành viên cao cấp của Viện Hudson tại Washington, D.C., và là phó giáo sư tại trường Đại học Quốc gia Úc.

One thought on “Mô hình phát triển phụ thuộc vào xuất khẩu – nguyên liệu cho kinh tế Châu Á đi lên – đang đi đến hồi kết

  1. Hôm nay mình đọc lại bài này, đọc tới cụm từ này thì mắc cười quá – “giải thể một cách sáng tạo đối với các doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ”.

    Lúc đó mình đang nghĩ tới các DNNN đang làm ăn thua lỗ của VN – có cách giải thể nào sáng tạo với các DNNN này không nhỉ? 🙂

    Cám ơn Hạnh và team dịch nhiều. Bài dịch rất hay.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s