Thuỷ điện ở Việt Nam: Đầy tràn đến vỡ tung

 English – Hydropower in Vietnam Full to bursting

Các dự án thuỷ điện có thể sẽ là nguyên nhân khó khăn cho dân nghèo nông thôn


Bạn hay thù của  nông dân?

Một khoảng khắc Dao A Phau đang ngồi trong ngôi nhà bên bờ sông ở Ho, một làng miền núi không xa biên giới Việt Nam – Trung Quốc; ngay sau đó anh chìm dưới một mét nước. Trận lụt lớn xảy ra do sự cố vỡ đường ống kim loại khổng lồ vốn được dùng để dẫn nước từ hồ chứa cao hơn xuống một nhà máy phát điện ở trong làng. Sau sự cố năm 2010, anh Phau đã được di dời đến khu vực cao hơn và công ty Việt Nam làm dự án thuỷ điện trên đã bồi thường cho anh 3000 đô la Mỹ. Tuy nhiên, đất đai cằn cỗi hơn, và anh không còn có thể trồng đủ lúa để bán. Thu nhập của anh giảm đi 300 đô la Mỹ mỗi năm.

Thuỷ điện nở rộ ở Việt Nam trong một thập niên qua và hiện nay tạo ra hơn một phần ba sản lượng điện toàn quốc. Trong năm 2013, Quốc hội báo cáo rằng có 268 dự án thuỷ điện đang hoạt động, và thêm 205 dự án khác chuẩn bị phát điện trước năm 2017. Các nhà máy này giúp đáp ứng nhu cầu quốc gia về năng lượng mà chính quyền dự báo sẽ tăng lên gấp ba trong giai đoạn từ 2010 đến 2020. Các nguồn năng lượng khác ít hứa hẹn hơn, ít nhất là trong ngắn hạn. Ví dụ như kế hoạch xây vài nhà máy hạt nhân trước 2030 đang đẩy lùi lại tiến độ. Còn nguồn dự trữ than của Việt Nam, chủ yếu nằm ở phía bắc, không dễ tiếp cận.

Tuy nhiên cơn sốt thuỷ điện cũng có cái giá của nó. Các dòng sông và các cánh rừng già bị tàn phá, và hàng chục nghìn người dân, chủ yếu thuộc các dân tộc thiểu số, phải di chuyển nơi ở. Nhiều người được tái định cư ở những vùng đất nghèo. Những người ở lại luôn có nguy cơ bị lũ nhanh gây ra bởi công nghệ đập nước thiếu sót và hoạt động giám sát không đầy đủ. Trung tâm Phát triển và Sáng Tạo Xanh – GreenID, một tổ chức Phi Chính Phủ hoạt động môi trường ở Hà Nội, cho biết việc xây dựng các đập kém chất lượng đã trở thành điều bình thường ở đây và những công ty thuỷ điện lờ đi câu hỏi liệu các dự án của họ có gây ra động đất hay không?

Một số cải tổ sắp được triển khai. Thuế quốc gia đối với sản xuất điện, được đưa ra vào năm 2010, yêu cầu các công ty thuỷ điện thanh toán cho nông dân để bảo vệ rừng trong khu vực tập trung nước. Trong những tháng gần đây, chính phủ đã bỏ hay thu hẹp quy hoạch các đập tương lai trong khi tiến hành dự thảo các quy định nhằm thắt chặt việc giám sát các đập đang tồn tại. Vu Xuan Nguyet Hong ở bộ kế hoạch cho biết các nhà quản lý bây giờ nhạy cảm hơn rất nhiều đối với các tác động môi trường và xã hội của thuỷ điện so với chỉ một năm trước. Và chiến dịch của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhằm cổ phần hoá từng phần hơn 400 doanh nghiệp nhà nước trước cuối năm 2015 có thể giúp thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài và kiến thức chuyên môn cực kỳ cần thiết trong lĩnh vực năng lượng.

Tuy nhiên, những người theo chủ trương cải cách như chị Hong phải đối mặt với một cuộc chiến đầy khó khăn. Kế hoạch cổ phần hoá của Thủ tướng Dũng triển khai quá chậm. Trong khi đó, ngành năng lượng lại bị trói buộc bởi chính sách trợ giá điện và nhiên liệu của chính phủ dành cho người tiêu dùng. Nhiều công ty thuỷ điện thuộc sở hữu hay có liên kết với Tổng công ty điện lực Việt Nam (EVN), công ty độc quyền nhà nước chuyên lỗ. Bởi vì thuỷ điện là nguồn điện rẻ nhất của Việt Nam, EVN phản đối việc đầu tư vào những giải pháp như đánh giá an toàn đập nước mà có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính của công ty.

Một vấn đề khi nhà quản lý dành sự quan tâm cho các dự án thuỷ điện là họ đặt công suất sản xuất điện lên trên nhu cầu quản lý nước vì lợi ích và an toàn của người dân địa phương. Các công ty làm thuỷ điện muốn giữ hồ trữ nước trên núi đầy nhất có thể để sản xuất điện ở mức cao nhất mà dòng sông cho phép. Tuy nhiên sự tập trung hạn hẹp đó có thể ngăn cản nông dân làm thuỷ lợi vào mùa khô. Đến mùa hè và mùa thu, khi mưa nhiều, nước lũ chảy như thác qua đập nước mà không có hoặc có rất ít cảnh báo. Khi đập vỡ vào tháng tám ở tỉnh miền nam trung bộ Gia Lai, một dân làng nói với báo Thanh Niên rằng tiếng ồn và sự sợ hãi khiến vụ việc giống như một trận ném bom trong chiến tranh.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s