Những đứa trẻ bị tước quyền học tập – 2 kỳ

PHÓNG SỰ

() – Số 104 ĐĂNG KHOA – QUANG ĐẠI – 7:1 AM, 11/05/2015

Minh họa của ĐAN

Vì chạy theo thành tích phân luồng (định hướng học sinh vào các trường nghề), nên sau khi tốt nghiệp THCS, ở Nghệ An có những học sinh học lực trung bình trở xuống, sức vóc còm cõi, chưa có ý thức, định hướng nghề nghiệp cho tương lai đã bị đẩy vào trường nghề hoặc… vào đời.

Ở đó, các em học chữ chẳng ra chữ, nghề chẳng ra nghề nên đâm chán rồi bỏ chỉ thời gian ngắn sau đó. Nhiều phụ huynh bức xúc tố cáo với phóng viên Báo Lao Động: Con em họ bị tước quyền học tập. Hệ lụy nữa là hàng chục trường tư thục ở

Nghệ An đang lâm cảnh thiếu học sinh, hàng trăm giáo viên “ăn không ngồi rồi”…

KỲ 1: Những ngôi trường sắp chết

Thời hoàng kim, hệ thống các trường THPT dân lập (trường tư) ở Nghệ An là chiếc phao cứu hàng trăm sinh viên sư phạm ra trường thất nghiệp… Có thời điểm không tuyển được giáo viên, trường tư mời cả đội ngũ giảng viên đại học, cao đẳng tham gia thỉnh giảng – điều chưa có tiền lệ. Nhưng nay, thầy H chấp nhận đi dạy với mức lương chưa tới 500.000 đồng/tháng, cô T, cô Th chỉ đến trường vào ngày nhận lương đóng tiền duy trì bảo hiểm… Và, hàng trăm giáo viên của các trường tư rơi vào cảnh “đi không biết nơi đến”, mà ở lại thì không có cơ hội được đứng trên bục giảng…

Bên bờ vực phá sản

Suốt buổi nói chuyện với chúng tôi hôm ấy, ông Dương Xuân Ngọc – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi (TP.Vinh), môi không nở lấy nụ cười. Bây giờ đã là giữa tháng 5, học sinh chuẩn bị sang cấp thì cũng là lúc ông vắt óc suy tính phương án lôi kéo các em về trường mình. Ba năm qua, cách trường tổ chức “tiếp thị” dường như không mang lại hiệu quả. “Trước đây, chúng tôi chỉ lo chuyện dạy các cháu sao cho tốt, không phải suy tính chuyện đầu vào. Còn bây giờ, nhiệm vụ sống hoặc chết là tuyển cho bằng được học sinh vào học, nếu không sẽ phải đóng cửa”, ông Ngọc nói. Trường thành lập năm 1995, có những năm học, quy mô lên đến 27 lớp, trên 1.300 học sinh. Thế rồi trong 5 năm qua, lượng học sinh đăng ký vào trường quay đầu lao dốc. Phòng học lần lượt khóa cửa từng năm. Thiếu hơi người, bàn ghế bụi bẩn phủ kín, hoang tàn, và nay là nơi cho chuột, gián làm tổ. “Đến năm học này, ở cả ba khối lớp của trường tôi chỉ có vẻn vẹn 5 lớp với 175 học sinh, dự báo sắp tới đây tình hình sẽ còn bi đát hơn nữa”, ông Ngọc giọng đầy lo lắng.

Từ chỗ giáo viên bảy tám mươi người, theo chiều thuận đầu vào từng năm, và dù rất đau đớn, ông Ngọc vẫn phải làm cái việc mà ông không hề mong muốn đó là “vận động anh chị em tìm chỗ để đi”. Hàng chục con người lẳng lặng rời trường, người may mắn được tuyển vào trường công, người chuyển nghề, lại cũng có người chấp nhận bám trụ với trường cho đến hôm nay. “Trường tôi bây giờ có 37 giáo viên, dạy 175 học sinh. Chiếu theo tỉ lệ chuẩn thì trường tôi có 20 người thừa. Trong tình cảnh này, anh chị em buộc phải san sẻ miếng cơm cho nhau dù nó đã rất ít ỏi”, ông Ngọc buồn rầu nói.

Những ngôi trường bề thế như Nguyễn Huệ, Bắc Quỳnh Lưu, VTC… cũng đã qua thời kỳ hoàng kim và đang đứng bên bờ vực phá sản bởi lý do duy nhất là không tuyển được học sinh vào học. Ông Trần Hoàng Hà – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ – nói: “Chỉ biết bấu víu vào tương lai khi các con số thống kê lượng học sinh tốt nghiệp THCS sẽ tăng, sẽ khởi sắc trở lại vào năm 2020. Còn lúc này, ngôi trường từng có gần 1.000 học sinh theo học chỉ còn vẻn vẹn 150 học sinh, phân thành 4 lớp học. Nguồn thu từ học phí không đủ trả lương theo hệ số, giáo viên của trường chấp nhận dạy với mức từ 35 – 65 nghìn đồng mỗi tiết…”. Sau nhiều thời gian “thâm nhập” thực tế, ông Hà cho cải tạo dãy phòng học bỏ không, xin phép thành lập thêm cơ sở giáo dục mầm non. Ngay năm học đầu tiên, trường tuyển được 4 lớp và xem ra cách làm này đang có hiệu quả.

Ở Trường THPT Cù Chính Lan (huyện Quỳnh Lưu), chúng tôi không tin nổi khi tình cờ được xem bảng lương của giáo viên, với mức chỉ sáu con số mỗi tháng. Họ chỉ được nhận lương những tháng học sinh đến lớp, còn 3 tháng hè, lương cũng “nghỉ” theo. Đã thế, nội bộ trường lục đục nên giáo viên chưa được trả lương mấy tháng qua. Cù Chính Lan còn là cái tên đã “nổi danh” vì trong dịp Tết Nguyên đán công bố tặng quà cho giáo viên với mức… 0 đồng. Bế tắc đến cùng cực là những gì đang hiển hiện trên gương mặt của những giáo viên ở ngôi trường này. “Đêm nằm gác tay lên trán, đầu óc tôi quay cuồng, bế tắc. Những lúc quẫn trí, tôi tính bỏ thầy theo thợ, nhưng nghĩ thương lũ học trò nên cố ở lại trường chờ đợi mà không biết có điều kỳ diệu nào đến không”, ông Đặng Ngọc Liễn – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Cù Chính Lan – nói.

 Trường THPT Nguyễn Huệ, (TP. Vinh) cải tạo những phòng học bỏ không mở lớp học mầm non.

 

 Ông Dương Xuân Ngọc – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi. Ảnh: Q.Đ

Nuôi heo, gà, vịt để có tiền đóng bảo hiểm

Trường THPT Bắc Quỳnh Lưu (huyện Quỳnh Lưu) đội ngũ 50 con người, trong số họ có tới hơn chục người đang đi dạy với mức lương chưa tới 1 triệu đồng mỗi tháng. Họ chờ đợi rồi đây trường sẽ được chuyển sang công lập. “Sở dĩ anh em còn bám trụ lại là vì trường đang trong giai đoạn xin chuyển thành trường công lập. Nếu không được chuyển, trường sẽ đóng cửa và nhiều anh em sẽ ra đi”, thầy H – giáo viên dạy vật lý ở trường – buồn bã. Ngoài giờ lên lớp ít ỏi, vợ chồng thầy H, làm thêm đủ nghề để có tiền trang trải cuộc sống, nuôi hai đứa con ăn học. “Mấy năm nay, vợ chồng tôi đi học thêm nghề may, nghề vàng mã vừa đỡ buồn chán chân tay, có thêm thu nhập chứ lương cả hai vợ chồng cộng lại chỉ 3 triệu đồng thì làm sao mà đủ sống được trong thời buổi bây giờ”.

Khi đồng lương không còn đủ sống, giáo viên trường tư phải làm đủ mọi nghề. “Không chỉ có tôi mà nhiều đồng nghiệp phải cũng xoay xở đủ kiểu, người thì nuôi tôm, nuôi heo, nuôi vịt, người bỏ làm ở trường về bán quán càphê. Một số anh em dạy môn toán, lý, Anh văn còn dạy thêm được đôi buổi. Đã có lúc tôi từ bỏ và bắt đầu lại, nhưng một người ở tuổi 45 đi làm công nhân chắc hẳn còn bị chê huống hồ là công việc khác tử tế hơn” – thầy Đ, giáo viên dạy môn sinh học – chua chát.

Chúng tôi hỏi: “Trong hoàn cảnh như vậy, chất lượng chuyên môn, chất lượng giảng dạy ra sao?”. Thầy H- Phó Hiệu trưởng một trường tư xin được giấu tên, không trả lời, mà “chất vấn” lại: “Trong tình cảnh như thế, theo anh thì chất lượng chuyên môn của giáo viên sẽ ra sao?”. Thầy H thẳng thắn: “Nhiều anh chị em có tâm lý chán nản, buông xuôi, làm việc theo kiểu cầm cự. Điều này cũng nên thông cảm cho anh em. Với thu nhập thê thảm như thế, làm sao có thể đòi hỏi giáo viên chuyên tâm trau dồi nghiệp vụ. Mặt khác học sinh các trường ngoài công lập cũng rất yếu, giáo viên càng thiếu động lực vươn lên. Có một số giáo viên đang cùn mòn chuyên môn”.

Để tìm nguyên nhân các trường tư ở Nghệ An không tuyển được học sinh vào học ngoài lý do giảm “cơ học” lượng học sinh cấp hai trong những năm qua, nguyên nhân khác được các hiệu trưởng tố cáo là “phân luồng” học sinh theo kiểu “ép buộc” ở bậc THCS khiến học sinh không có cơ hội đến trường nữa. “Mấy năm trước, vào mùa tuyển sinh, rất nhiều phụ huynh đến xin cho con vào học, nhưng vì các em không tham gia thi tuyển sinh lớp 10 nên chúng tôi bó tay. Dù đã được giải thích, nhưng phụ huynh họ cứ ngồi mãi ngoài cổng trường, hy vọng con sẽ được trường cho vào học. Anh em thương lắm, nhưng bất lực”, cô Nguyễn Thị Vân – Hiệu trưởng THPT Nguyễn Thức Tự (Nghi Lộc) trăn trở.

Từ những ngôi trường tư, hàng chục nghìn học sinh được nuôi dưỡng trưởng thành. Nhiều người trong số họ trở về, không cầm được nước mắt khi chứng kiến cảnh trường cũ phòng ốc vắng lặng, buồn tênh. Những người thầy ở lại với nỗi lo cơm áo, tương lai mờ mịt. Phải chăng những ngôi trường tư ở Nghệ An đã hoàn thành sứ mệnh và đến lúc phải đóng cửa?

Không có cơ chế đặc thù hỗ trợ các trường ngoài công lập

Ông Thái Huy Vinh – Phó Giám đốc Sở GDĐT Nghệ An cho biết, hoàn cảnh các trường THPT ngoài công lập hiện rất khó khăn do số HS giảm. “Hiện Sở GDĐT chỉ có một số ưu tiên như cộng điểm thi tuyển viên chức cho giáo viên trường ngoài công lập, ưu tiên cho giáo viên ngoài công lập trong kỳ thi giáo viên giỏi và trong duyệt kế hoạch phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh hằng năm có dành một lượng học sinh để nuôi sống các trường vượt qua hoàn cảnh khó khăn; xem xét chuyển một số trường sang loại hình công lập. Còn chính sách, cơ chế đặc thù để hỗ trợ thì không có. Bây giờ chỉ còn cách chờ khi số học sinh tăng lên thì các trường ngoài công lập sẽ khởi sắc trở lại”, ông Vinh nói.

 

*****

Chữ không, nghề chẳng có

() – Số 105 ĐĂNG KHOA – QUANG ĐẠI – 11:0 AM, 12/05/2015

Vợ chồng ông Nguyễn Thanh Q (Quỳnh Bá, Quỳnh Lưu) bức xúc: “Nhiều lần đề nghị cho con được thi lên cấp 3, nhưng không được chấp nhận”.

Một trong những “thủ phạm” khiến lượng học sinh vào lớp 10 ở Nghệ An sụt giảm trong các năm qua là chính sách định hướng học sinh vào các trường nghề (phân luồng) ngay sau khi các em tốt nghiệp THCS. Nói là định hướng, nhưng thực chất là các em bị “bắt” phải đi học nghề. Chưa thể thống kê hết có bao nhiêu học sinh đã và đang rơi vào tình cảnh “chữ không, nghề cũng chẳng có” cùng với một tương lai mịt mờ…

Những ước mơ bị dập tắt

Cuối lớp 9, Nguyễn Phan Thùy N (17 tuổi, phường Hà Huy Tập, TP.Vinh) học lực chỉ đạt mức trung bình, em có nguyện vọng học lên lớp 10 rồi sẽ thi vào Trường ĐH Mầm non. Thế nhưng mơ ước của em đã bị dập tắt khi lọt vào danh sách “phân luồng” của nhà trường. “Hoàn cảnh khó khăn, hai vợ chồng tôi phải đi làm xa, các con gửi cho mẹ chồng đã già yếu, nên không có điều kiện kèm cặp cháu. Cuối năm N học lớp 9, cô hiệu trưởng, cô chủ nhiệm mời tôi lên bảo rằng cháu học hơi kém và nằm vào diện phân luồng. Tôi thì muốn cháu học cấp 3, nên nói rằng nhờ cô có cách gì giúp, cô nói, không có cách nào khác”, bà Phan Thị M – mẹ N, nói. Bà M không hiểu biết quy định của ngành giáo dục nên buộc lòng phải đồng ý. Toàn bộ hồ sơ, học bạ, bằng tốt nghiệp của N được nhà trường “chuyển thẳng” sang cho một trường trung cấp nghề trên địa bàn thành phố.

Đã gần một năm qua, bà H.T vẫn đinh ninh rằng con trai mình không đậu tốt nghiệp THCS nên mới bị phân luồng. “Tôi có biết gì đâu, cuối năm nhà trường kêu lên nói con chị không thể đậu tốt nghiệp, tốt nhất cho cháu phân luồng, vừa học nghề vừa học văn hóa. Tôi nghĩ con không đậu tốt nghiệp thì biết đi đâu được nữa, nên đồng ý cho nó đi học trường trung cấp nghề”. Khi chúng tôi cho biết theo quy định, muốn vào học trường trung cấp nghề thì bắt buộc học sinh phải có bằng tốt nghiệp THCS, và con chị chắc chắn đã được công nhận tốt nghiệp, bà H.T mới ngớ người ra: “Thế sau này, cháu nó có được trở lại học cấp 3 không?”. Nghe chúng tôi trả lời không thể, bà H.T thở dài thườn thượt: “Các chú nói rứa, chị buồn…”.

Phụ huynh ở các huyện Nghi Lộc, Quỳnh Lưu bức xúc con em họ học xong lớp 9 bị ép “phân luồng” không được thi lên lớp 10 nên lâm cảnh dở dang, thất học. Ông Nguyễn Xuân Bình, xóm 7, xã Quỳnh Hồng (Quỳnh Lưu), có con gái Nguyễn Thị Thiện (SN 1999) bức xúc: “Con tôi cuối năm lớp 9 cô chủ nhiệm bắt phân luồng, không cho thi lên cấp 3, tôi xin mãi không được. Cháu lên học trường nghề được mấy bữa, chán quá rồi bỏ về, khóc suốt ngày. Tôi xót con quá nên gửi tạm học “chui” tại một trường THPT, năm sau sẽ cho thi lại để học cấp 3”.

Ông Nguyễn Thanh Q, ở xã Quỳnh Bá thuật lại một cách chi tiết và rành rọt việc đứa con trai mình bị trường ép buộc đi học nghề: “Nhà trường thông báo là con không được thi lên cấp 3, tôi đã nhiều lần đề nghị cho cháu được thi nhưng đều không được chấp nhận. Cô chủ nhiệm cũng nói đến chuyện nếu cháu tham gia thi thì sẽ ảnh hưởng đến thành tích, thứ hạng gì đó của trường. Nó đi học nghề được đâu một tuần, về kể với mẹ là học với các ông 40 – 50 tuổi, giờ ra chơi toàn bắt đi mua rượu về uống. Nó thì đào đâu ra tiền, nên bỏ học. Tôi xin cho con vào học trường tư thục, thầy cô bảo đến lớp 12 sẽ không được dự thi tốt nghiệp, vì Sở Giáo dục không cho nên con tôi bỏ học đi làm thuê rồi”.

  Em Nguyễn Phan Thùy N.

Chiếc “bánh vẽ” phân luồng

Ở huyện Nghi Lộc, trong số 379 HS tốt nghiệp THCS năm 2014 không thi lên THPT chỉ có khoảng 90 em vào học trường trung cấp nghề của huyện, còn lại khoảng gần 300 em “đi đâu, về đâu” thì không ai nắm được. Em Nguyễn Phan Thùy N, khi được hỏi về việc học ở trường nghề đã kể một mạch: “Các bạn bỏ học nhiều, năm mới vào có 180 bạn, nay còn 120; bạn còn ở lại thì lúc học lúc không, ngồi trong lớp toàn phá không học. Bọn cháu học năm thứ hai rồi nhưng mới học nghề may được ba tháng, chưa làm cúc áo được, hỏi thì nhà trường bảo chưa thuê được thầy. Phải học cả ngày, buổi sáng học văn hóa, chiều học nghề nên bọn cháu rất mệt. Cháu chỉ mong tốt nghiệp xong, có cái bằng bổ túc rồi sẽ thi vào Trường ĐH Mầm non như chị gái”. Đã gần 12h trưa, P.N vẫn chưa đi học về. Bà H.T thành thật: “Tan trường ra là em nó đi thẳng đến quán game online, có khi chiều tối mới về, chị không quản lý được”. Bà H hồn nhiên kể tiếp: “Thằng con về kể đến lớp toàn ngủ. Tôi gắt, nó trả lời tỉnh queo rằng cả lớp ngủ, con cũng ngủ theo”.

Ông Thái Khắc Tân – Trưởng phòng GDĐT TP.Vinh nghi vấn chất lượng của những trường nghề: “Tôi cũng nghe phản ánh là chất lượng đào tạo của một số trường trung cấp nghề còn non”. Ông Tân cũng cho biết là việc thực hiện phân luồng “rất khó”, vì tâm lý phụ huynh ai cũng muốn con em mình học lên đến đại học. Đồng tình với quan điểm này, cô N.T.V, giáo viên môn văn THPT ở thị trấn Quán Hành (Nghi Lộc) phân tích: “Các em mới học xong lớp 9, cả về thể chất và tâm lý, kỹ năng sống đều chưa đủ độ chín, chưa phù hợp với việc học nghề. Bản thân các em này học lực đã yếu, nay vừa học nghề, vừa học văn hóa thì kết cục là cả hai chẳng đâu vào đâu”. Ông Nguyễn Hữu Trí – Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp kỹ thuật – công nghệ Sara (TP.Vinh) thẳng thắn thừa nhận, chất lượng học văn hóa của các em HS tốt nghiệp THCS tại trường rất “yếu kém”, và để bảo đảm cả học nghề và học văn hóa là “rất khó”. Khóa học 2012 – 2015 ban đầu tuyển sinh 18 em, nay chỉ còn 9 em theo học ngành kế toán. “Một số em bỏ học sang trường khác, một số vào Nam làm công nhân, số khác đi lấy chồng”, ông Trí nói.

Một nghịch lý nữa là cùng đối tượng HS tốt nghiệp THCS, các trường trung cấp nghề dạy văn hóa mỗi nơi một phách. Trong ba trường mà chúng tôi khảo sát, có hai trường HS chỉ được học 4 môn: Văn, toán, lý, hóa; một trường dạy học sinh 7 môn: Văn, toán, lý, hóa, sinh, sử, địa. Và các trường đều khẳng định đào tạo theo đúng quy định?

Lại là “bệnh thành tích”?

Lại phải đặt câu hỏi: “Có chuyện giao chỉ tiêu, áp đặt số lượng học sinh phải phân luồng cho các trường hay không”, lãnh đạo các trường THCS, phòng GDĐT mà chúng tôi tiếp xúc đều khẳng định “Không có”. Tuy nhiên, theo ông Thái Huy Vinh – Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Nghệ An, trước đây, Bộ GDĐT có đề ra chỉ tiêu 30% số HS tốt nghiệp THCS sẽ vào trường nghề, trung cấp chuyên nghiệp. Trong thực tế, đã có trường hợp phụ huynh có con không được thi lên THPT có kiến nghị lên Trưởng phòng GDĐT. Một hiệu trưởng trường THCS trên địa bàn TP.Vinh mặc dù không thừa nhận có sự áp đặt chỉ tiêu phân luồng từ cấp trên, song ông cũng cho biết “khi đã có chủ trương phân luồng từ cấp trên mà mình không triển khai thực hiện thì cũng không được”.

Điều khó hiểu là các hiệu trưởng phủ nhận việc ép buộc học sinh phân luồng, song trong thực tế là có phụ huynh phản ứng quyết liệt nên mới đưa được con ra khỏi danh sách. Và với nhiều ý kiến bất bình từ phụ huynh học sinh như trên, có thể khẳng định, việc một số trường ép buộc, tìm cách không cho học sinh thi lên THPT là có thật. Nguyên nhân từ tiêu chí thi đua, xếp thứ hạng các trường dựa trên điểm thi bình quân của tổng số học sinh dự thi vào THPT. Vì vậy, một số trường đã tìm cách gạt bỏ những học sinh yếu, ngăn cản không cho những em này dự thi tuyển sinh THPT, bất chấp nguyện vọng của các em và hậu quả tương lai các em có thể sẽ bị hủy hoại. “Từ năm học 2013-2014, sở đã bỏ tiêu chí đánh giá thứ hạng các trường dựa trên kết quả thi tuyển sinh THPT, vì như vậy sẽ sinh ra đối phó, ép buộc học sinh. Nếu phát hiện tập thể, cá nhân nào ép buộc học sinh, không cho thi lên THPT, chúng tôi sẽ xử lý nghiêm”, ông Thái Huy Vinh – Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Nghệ An – khẳng định.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: