Trung Á: Cuộc đọ sức của rồng và gấu – 2 phần

Phần 1: Những đối tác “mắt khép hờ”
Phần 2: Đầu tư và thâu tóm

***

Phần 1: Những đối tác “mắt khép hờ”

DUY VĂN 16.03.2017, 10:43

TTCT – Chuyến thăm ba nước Trung Á của Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa khép lại tuần trước đã đặt vùng đất chiến lược về địa chính trị này vào sự chú ý mới: nơi giao cắt và chồng lấn ảnh hưởng của ba thế lực siêu cường đang lăm le phân chia lại thế giới.

Phần 1: Những đối tác “mắt khép hờ”


Trung Á được cả Nga và Trung Quốc coi là vùng lợi ích cốt lõi -The Economist

Vùng đất rộng lớn, giàu tài nguyên và có ý nghĩa cốt tử về mặt quân sự này vốn được coi là khu vực ảnh hưởng truyền thống lâu đời của Nga, nhưng Trung Quốc đang nổi lên mạnh mẽ ở đây nhờ sức mạnh kinh tế và đại dự án “Một con đường – một vành đai”, trong đó Trung Á đóng vai trò cốt tử.

Với Mỹ, quan hệ của họ ở khu vực cũng cực kỳ quan trọng khi mà siêu cường số 1 thế giới đã đổ không biết bao nhiêu tiền của vào các cuộc chiến ở những vùng tiếp giáp: Iraq, Afghanistan, và giờ là Syria.

Thừa kế di sản Xô viết, các nước cộng hòa cũ của Liên Xô ở Trung Á – Kazakhstan, Kyrgystan, Uzbekistan, Turkmenistan và Tajikistan – từng được xem là “sân sau” của Nga, nhưng nhiều dấu hiệu ở giai đoạn chuyển giao thế kỷ cho thấy Matxcơva đang bị qua mặt.

Nhà báo Simon Denyer chỉ ra trên tờ The Washington Post cuối năm 2015: “Giữa thảo nguyên Trung Á mênh mông, không người, chậm chạp nhưng chắc chắn mọc lên đường cao tốc bốn làn xe. Những xe hơi thời Liên Xô, xe tải và xe buýt già cỗi chạy ngang qua những chiếc xe ủi đất hiện đại màu vàng, cần cẩu và khoan đang làm đường dưới sự điều khiển của các công ty Trung Quốc một ngày không xa sẽ nối Đông Á với Tây Âu…

Dải nhựa đường này, chạy qua những cánh đồng khoai tây, những đồi trọc xám và những đàn gia súc chăn thả – là biểu tượng sự vươn tay của Trung Quốc về phía tây, vào Trung Á. Người Trung Quốc đang dần thâu tóm khu vực này từ người Nga”.

Hợp tác và cạnh tranh 
kinh tế

Nếu Ukraine là “sân trước” của nước Nga, thì Trung Á chính là “sân sau”, gắn với Nga bởi những giềng mối lịch sử, kinh tế, chính trị lâu đời.

Hiện nay, Uzbekistan vẫn còn là nước nông nghiệp, trong khi đó Turkmenistan và Kazakhstan phát triển nhờ vào nguồn khí đốt và dầu hỏa. Một mình Kazakhstan đóng góp đến 2/3 GDP của khu vực. Hai nước còn lại là Kyrgyzstan và Tajikistan thì lệ thuộc vào nguồn tiền do kiều dân của họ ở các nước gửi về, lần lượt chiếm 35% và 50% GDP.

Sau khi Liên Xô sụp đổ, Matxcơva đã nỗ lực củng cố ảnh hưởng ở đây qua các sáng kiến hội nhập chính trị, an ninh như Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG, thành lập năm 1991), Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể (CSTO, 1992), và kinh tế như Liên minh thuế quan (TS, 2007) và Cộng đồng kinh tế Á – Âu (1996).

Đặc biệt, Matxcơva quan tâm tới việc duy trì kiểm soát xuất khẩu năng lượng và các tài nguyên thiên nhiên của Trung Á để đảm bảo vị thế nước Nga ở đó: Nga vẫn sở hữu mạng lưới đường ống khí đốt từ thời Liên Xô trong khu vực.

Với Trung Quốc, vùng Trung Á giàu tài nguyên và có tính chiến lược về địa chính trị – khu đệm, ở ngã ba Á, Âu và Trung Đông, đang ngày càng trở nên quan trọng. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Tajikistan, Kazakhstan, Turmenistan và Kyrgystan.

Với riêng Kyrgystan, từ năm 2013, Bắc Kinh đã nâng quan hệ kinh tế lên mức chiến lược. Tốc độ phát triển kinh tế của Trung Quốc hiện giờ khiến nguồn dự trữ dầu mỏ, than, khí đốt ở Trung Á không chỉ là vấn đề nguồn lực, mà còn là vấn đề chiến lược quốc gia.

Về dầu mỏ, Kazakhstan có trữ lượng gần 40 tỉ thùng, Turkmenistan và Uzbekistan 6 tỉ thùng. Về khí đốt, Kazakhstan có trữ lượng tới gần 2.500 tỉ m3, Turkmenistan gần 8.000 tỉ m3 (chiếm 1/3 trữ lượng thế giới).

Không muốn phụ thuộc vào chỉ một nguồn cung năng lượng nhiều rủi ro qua hướng biển từ Cận Đông và châu Phi, kho năng lượng Trung Á là hướng đi chiến lược với Trung Quốc. Đường ống dẫn dầu Trung Quốc – Kazakhstan (hoàn tất năm 2009 và đã đạt công suất 20 triệu tấn vào năm 2014) thực sự khiến ảnh hưởng từ Nga suy giảm nhiều.

Thực ra, kinh tế Nga đến nay vẫn còn quan trọng với các nước Trung Á, đặc biệt là nguồn tiền từ người lao động Trung Á làm việc ở Nga gửi về nước. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của Trung Quốc đang tạo cơ hội cho các quốc gia Trung Á đa dạng hóa những quan hệ kinh tế của họ.

Chân không an ninh

Từ năm 1999, Mỹ đã có ý xây dựng khu vực Trung Á thành “Con đường tơ lụa mới”, “một khu vực kinh tế năng động và kết nối, bao gồm Afghanistan và những nước vùng Trung và Nam Á”.

Sự hiện diện của quân đội Mỹ vào năm 2001 ở Afghanistan và sau đó ở Kyrgyzstan khẳng định ý định Hoa Kỳ đóng một vai trò quan trọng ở khu vực.

Nhưng đến năm 2014, thực hiện lời hứa chấm dứt chiến tranh ở Iraq và Afghanistan, cựu tổng thống Barack Obama tuyên bố đã tới lúc nước Mỹ “lật sang một trang mới” với cuộc chiến tranh bắt đầu từ năm 2001 và cam kết đưa toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi Afghanistan trước cuối năm 2016.

Tuy nhiên, sự hồi sinh của Taliban khiến lời hứa không thể thực hiện. Cuối cùng, tới cuối nhiệm kỳ tổng thống, ông Obama vẫn để lại hơn 8.000 quân Mỹ ở Afghanistan, bàn giao lại vấn đề quân đội Mỹ ở đây cho người kế nhiệm Donald Trump, vốn tuyên bố không ủng hộ hoạt động “bảo kê” của NATO trên thế giới.

Dưới thời Obama, Mỹ cũng đã rút khỏi căn cứ quân sự Manas ở Kyrgyzstan, nhường ảnh hưởng lại cho Nga, thực hiện chính sách “xoay trục châu Á” – dịch chuyển về phía Đông Á.

Các động thái của Mỹ đã tạo ra chân không an ninh ở vùng Trung – Nam Á, đi kèm là những bất ổn tiềm ẩn. Không ít nhóm Taliban nguy hiểm nhất là những tay súng xuất thân từ Trung Á, có nhiều kinh nghiệm chiến đấu và sở hữu các mạng lưới rộng khắp ở Afghanistan.

Chính quyền các nước Trung Á đã bày tỏ quan ngại trước nguy cơ các tay súng Taliban đó trở lại nơi họ xuất thân để bắt đầu một làn sóng thánh chiến mới.

Cùng lo ngại trước chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và bạo lực, Nga và Trung Quốc đang nỗ lực lấp đầy khoảng chân không an ninh. Hai cường quốc này – trong khi tay bắt mặt mừng mỗi khi có dịp – trên thực tế vẫn cạnh tranh quyết liệt để chiếm vai trò người bảo đảm an ninh của khu vực.

Đối trọng với ảnh hưởng chính trị và an ninh vẫn lớn hơn từ Nga, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) đã được thành lập năm 2001, theo sáng kiến của Bắc Kinh.

Từ nhiệm vụ ban đầu là giải quyết những vấn đề biên giới giữa Trung Quốc với các nước Trung Á, chống ma túy, khủng bố và ly khai, đến năm 2003, SCO bắt đầu mở rộng sang hỗ trợ và tăng cường hợp tác kinh tế giữa các nước thành viên, một kế hoạch thực chất là nhằm ngăn chặn các công ty dầu lửa Mỹ và phương Tây xâm nhập vào Trung Á.

Hiện nay SCO chiếm 25% dân số thế giới, tổng diện tích các nước thành viên chiếm khoảng 60% lãnh thổ của hai châu lục Á, Âu.

Nhưng cơ chế đa phương có thể không đủ khả năng giải quyết sự kình địch. Trong khi Trung Quốc nỗ lực thúc đẩy hội nhập kinh tế hơn nữa trong khuôn khổ SCO, Nga có xu hướng không ủng hộ các đàm phán đa phương không bảo đảm vị thế hàng đầu của họ.

Trong một thời gian dài, Nga đã phong tỏa nỗ lực của Trung Quốc thành lập Ngân hàng Hợp tác phát triển hạ tầng trong khuôn khổ SCO, kết quả là Bắc Kinh buộc phải đi vòng và tháng 6-2015 đã thành lập Ngân hàng Phát triển hạ tầng châu Á với vốn đầu tư 100 tỉ USD.

Một lĩnh vực hợp tác – cạnh tranh điển hình nữa là việc buôn bán vũ khí. Trong khi bán hàng nghìn đơn vị vũ khí cho Trung Quốc, Nga cũng bán lượng vũ khí tương đương cho Ấn Độ và vẫn ngăn cản Trung Quốc tiếp cận các vũ khí tân tiến hơn của họ.

Đồng sàng dị mộng

Trong một bài viết về tam giác quan hệ Mỹ – Nga – Trung, The Washington Post cho rằng tuy Nga và Trung Quốc là đối tác chiến lược gần gũi, nhưng họ không hoàn toàn tin tưởng nhau, kiểu quan hệ “đồng sàng dị mộng” mà theo bài báo này, cả hai lúc ngủ đều mở một mắt! Riêng ở Trung Á, mối quan hệ Trung – Nga còn “vi diệu” hơn, bởi có vẻ cả hai đều coi đó là vùng lợi ích cốt lõi của mình.

Tháng 9-2013, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chọn thủ đô mới của Kazakhstan, Astana, để công bố kế hoạch sau này trở thành nền tảng cho chính sách đối ngoại quyết đoán của Bắc Kinh muốn trở thành một tay chơi lớn trong khu vực:

Một con đường – một vành đai với mục tiêu hồi phục và mở rộng những tuyến đường thương mại của thời Trung Quốc còn là đế quốc số một hành tinh. Đây là dự án đối ngoại lớn nhất của nước Trung Quốc hiện đại.

Nga đã có những động thái đáp trả tương ứng: thành lập Liên minh kinh tế Á – Âu (EAEU, phát triển từ Cộng đồng kinh tế Á – Âu) vào tháng 5-2014 theo khuôn mẫu của EU với Nga, Belarus và Kazakhstan (về sau có thêm Kyrgyzstan).

Hiệp ước có hiệu lực từ ngày 1-1-2015 này hủy bỏ kiểm soát biên giới và hướng tới một đồng tiền chung cho khối. Tuy nhiên, sau khi quan hệ Nga với phương Tây xấu đi vì Ukraine, các lệnh cấm vận càng khiến Nga gặp khó trong việc duy trì ảnh hưởng ở khu vực sân sau này.

Nhà phân tích A. Gabuyev thuộc Trung tâm Carnegie Moskva nói thay lời kết: “Nga sẽ đảm bảo an ninh và Trung Quốc cung cấp tín dụng”. ■

Chuyến thăm của Putin

Ông Putin thăm ba nước Trung Á Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan vào đầu tháng 3, với các nghị trình trọng tâm:

Về an ninh: Nga sẽ tăng cường các nỗ lực bảo vệ biên giới Tajikistan – Afghanistan, bao gồm việc sử dụng một căn cứ quân sự của Nga ở Tajikistan. Theo một hiệp ước sẽ hết hạn vào năm 2042, căn cứ quân sự này cũng là nơi đồn trú nhiều quân Nga nhất ở nước ngoài.

“Điều này quan trọng vì Tajikistan có đường biên giới 1.300km với Afghanistan, nơi sẽ xuất hiện nhiều nguy cơ khủng bố nhất” – Stanislav Pritchin, chuyên gia ở Trung tâm nghiên cứu Trung Á và Caucasus thuộc Viện Nghiên cứu phương Đông của Nga, bình luận.

Về kinh tế: Ở Duschanbe, ông Putin hối thúc xây dựng quan hệ kinh tế gần gũi hơn giữa Tajikistan và Nga và nói Matxcơva quan tâm tới việc tăng nhập khẩu các sản phẩm nông nghiệp từ nước này.

Ở Bishkek, ông Putin tuyên bố Nga có kế hoạch đầu tư 100 tỉ rúp (1,7 tỉ USD) vào mạng lưới phân phối khí đốt của Kyrgyzstan và giúp nước này giảm gánh nặng nợ công. Ông cũng bày tỏ mong muốn Tajikistan sẽ gia nhập EAEU và loại bỏ một số hạn chế về lao động với người Tajikistan làm việc ở Nga.

***

TRUNG Á: CUỘC ĐỌ SỨC CỦA RỒNG VÀ GẤU

Phần 2: Đầu tư và thâu tóm

DUY VĂN 22.03.2017, 11:10

TTCT – Trả lời phỏng vấn về cách tiếp cận của Trung Quốc với các láng giềng Trung Á, nhà khoa học chính trị Trung Quốc Wang Ming nói trên tờ Luận Chứng Và Sự Kiện: “Can thiệp quân sự (của Trung Quốc vào Trung Á) là chuyện hoang đường.

Phần 2: Đầu tư và thâu tóm


Từ trái qua: Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và cố tổng thống Uzbekistan Islam Karimov -Samoa Observer

Hiện giờ, Trung Quốc xâm chiếm các nước này đơn giản hơn nhờ đồng tiền”. “Chiếm đóng bằng đôla” là cụm từ mà nhà khoa học này sử dụng để nói về thực tế quan hệ của Bắc Kinh với các nước Trung Á hiện nay. Việc “chiếm đóng” ấy đang diễn ra thế nào?

Kinh tế, nợ và lãnh thổ

Có thể nói bức tranh đầu tư chung của Trung Quốc vào khu vực Trung Á là đầu tư vào hạ tầng giao thông cho kế hoạch “Vành đai kinh tế – Con đường tơ lụa”.

Tại Kazakhstan, Trung Quốc đầu tư phát triển giao thông để nối Bắc Kinh với các thị trường châu Âu đi qua nước này. Dịch vụ đường sắt chở hàng nối thủ đô Almaty với cảng Liên Vân thuộc tỉnh Giang Tô, bên bờ Thái Bình Dương.

Lưu thông container từ Trung Quốc tới châu Âu qua Kazakhstan năm 2015 đã tăng gấp đôi. Đặc khu cửa khẩu Khorgos (Hoắc Nhĩ Quả Tư) đã thu hút 3,1 tỉ USD đầu tư từ khi đi vào hoạt động tháng 4-2012.

Tại Uzbekistan, tháng 6-2016 Chủ tịch Tập Cận Bình và tổng thống Islam Karimov (qua đời tháng 9-2016) đã khai trương dự án đường hầm xe lửa dài 19,2km trị giá 455 triệu USD, nối thung lũng đông đúc Ferghana với phần còn lại của đất nước Uzbekistan.

Đây là một phần của tuyến đường dài 124km Angren-Pap ở đông Uzbekistan, mà cuối cùng sẽ được nối vào mạng lưới đường sắt xuyên Kyrgyzstan vào Trung Quốc.

Tuyến đường sắt Angren-Pap được xây dựng với mục đích rõ ràng giúp Uzbekistan chấm dứt lệ thuộc vào hệ thống đường sắt thời Xô viết qua Tajikistan, nước láng giềng đang “cơm không lành, canh không ngọt” với Tashkent.

Tại Tajikistan, Trung Quốc hiện đang là chủ tín dụng lớn nhất: 40% các khoản vay của Tajikistan là từ Trung Quốc. Bắc Kinh tài trợ lớn cho các dự án đường sá và thủy điện ở đây. Hơn 100.000 công nhân Trung Quốc đã được đưa vào nước này (tổng dân số Tajikistan hiện khoảng 8 triệu người).

Trong lĩnh vực nông nghiệp, theo Tân Hoa xã, các công ty Trung Quốc cam kết đầu tư 1,9 tỉ USD vào ngành chế biến thực phẩm Kazakhstan và rất tích cực thuê lại các khu đất màu mỡ ở Tajikistan và Kazakhstan. Các chuyên gia dự báo không lâu nữa, sản phẩm nông nghiệp do các công ty Trung Quốc sản xuất sẽ vượt sản lượng của chính dân địa phương!

Về công nghiệp, tại Kazakhstan, Trung Quốc kiểm soát tới 30% khối lượng khai thác dầu; còn ở Kyrgyzstan, Trung Quốc đã thuê mỏ sắt Zetim-Too với thời hạn 50 năm.

Turkmenistan, với nền kinh tế dựa vào xuất khẩu tài nguyên, đã bán khí đốt nhiều nhất sang Trung Quốc, giá trị 8,65 tỉ USD vào năm 2014 (thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của nước này là Thổ Nhĩ Kỳ chỉ 567 triệu USD).

Nhà phân tích năng lượng John Roberts nhận xét: “Turkmenistan đang ngày càng lệ thuộc Trung Quốc và khó thấy được những nguồn thu nhập nào khác ngoài xuất khẩu khí đốt sang Trung Quốc, cũng như các khoản vay hậu hĩ từ Bắc Kinh để đổi lấy nguồn khí đốt trong tương lai”.

Ở Uzbekistan, xuất khẩu khí thiên nhiên sang Trung Quốc nhiều tới mức bản thân một số hộ gia đình của nước này thiếu khí đốt trong mùa đông lạnh, theo lời nhà phân tích chính trị Uzbekistan Anvar Nazirov trên Eurasianet.org.

Đi sau các ngành khai thác tài nguyên, đầu tư hạ tầng, chế tạo và nông nghiệp là lĩnh vực dịch vụ. Ở các thủ đô Trung Á, những nhà hàng Trung Quốc mọc lên như nấm sau mưa. Việc thanh toán bằng nhân dân tệ giờ đã phổ biến ngang với đôla Mỹ hay đồng rúp Nga.

“Mạnh vì gạo, bạo vì tiền”, Trung Quốc cũng đã kịp điều chỉnh biên giới với các nước Trung Á.

Tác giả Georgi Zotov viết năm 2015 trên tờ Luận Chứng Và Sự Kiện của Nga rằng sau khi Liên Xô tan rã, Bắc Kinh tuyên bố cần điều chỉnh biên giới với các cựu “Cộng hòa Xô viết” Trung Á, bao gồm việc “thu lại” 407km2 lãnh thổ Kazakhstan tại Almatinsk, còn Kyrgyzstan “tự nguyện” chuyển giao cho Trung Quốc (trong các năm 1996-1999) 1.160km2 trên dãy Thiên Sơn.

Tajikistan “nhường” lại 1.358km2 cùng sông Markansu và một phần đất ở Murgabsk. Cổng thông tin Eurasianet.org viết: “Hậu quả tiềm tàng của việc Tajikistan phụ thuộc ngày càng nhiều vào Trung Quốc rõ ràng hơn ở năm 2011, khi Dushanbe đồng ý bàn giao 1% lãnh thổ cho Bắc Kinh đổi lấy việc xóa một số khoản nợ… Trung Quốc cho thấy họ đã bỏ tiền vào đúng nơi cần”.

Bên cạnh các khoản đầu tư ồ ạt, Trung Quốc còn mở rộng “quyền lực mềm” ở Trung Á. Tại Uzbekistan, Bắc Kinh đã mở chi nhánh địa phương đầu tiên của Viện Khổng Tử tại Trung Á.

Viện này cung cấp học bổng cho sinh viên Uzbekistan sang du học Trung Quốc. Sinh viên tốt nghiệp các đại học Trung Quốc có xu hướng làm việc cho chính các công ty Trung Quốc.

Kerim Emirabev, doanh nhân ở Astana (Kazakhstan) chuyên làm ăn với Trung Quốc, so sánh trên tờ Luận Chứng Và Sự Kiện rằng mối quan hệ của Bắc Kinh với các thủ đô Trung Á hiện nay giống như tình bạn giữa… rồng và chuột.

Ông nói: “Chuột hiểu rằng dẫu nó có giao tiếp với rồng lịch sự đến đâu thì kết cục của nó cũng chỉ có một: rơi vào miệng rồng. Nhưng chúng chẳng có thể trốn đi đâu cả. Người Trung Quốc cảm thấy Trung Á như nhà của họ bằng cách khéo léo sử dụng sự yếu kém của chính quyền địa phương và mức độ tham nhũng trầm trọng.

Các công ty Trung Quốc như mạng nhện bao phủ Kyrgyzstan, Kazakhstan và Tajikistan, biến chúng tôi thành nơi tiêu thụ hàng hóa của họ, mua đứt các khoáng sản và điều chỉnh biên giới có lợi cho họ. Nhưng như vậy cũng còn ít.

Họ còn nói thẳng vào mặt chúng tôi: Trung Quốc cần lối ra biển Caspian. Và khi nợ của chúng tôi vay Trung Quốc lên tới mức khủng hoảng, chúng tôi không biết phải trả bằng gì. Đó là lúc có thể sẽ lại phải nhân nhượng thêm những vùng đất mới, để những nông dân Trung Quốc mới sang định cư…”.

Tìm thế cân bằng

Từ “vùng ảnh hưởng” của Nga thoát ra, tìm thế độc lập trong điều kiện kinh tế chưa phát triển mạnh là bài toán khó cho các nước cộng hòa Trung Á. Uzbekistan là nước thể hiện rõ nhất nỗ lực cân bằng các đối trọng này.

Bị kẹp giữa hai cường quốc, lúc còn sống, tổng thống Karimov đã luôn cẩn thận trong từng cử chỉ ngoại giao khi giao thiệp với Nga và Trung Quốc. Gần như mỗi năm, ông có mặt tại Matxcơva ngày 9-5 dự lễ kỷ niệm kết thúc Thế chiến thứ hai, rồi ngay sau đó lại lật đật đến Bắc Kinh tham gia một sự kiện với ý nghĩa… giống hệt.

Sử gia Uzbekistan Maxim Matnazarov cho biết thêm truyền thông Uzbekistan – khi nhắc tới sự kiện này – không dùng cụm từ “Chiến tranh vệ quốc vĩ đại” như cách người Nga gọi, mà chỉ là “Thế chiến thứ hai”.

Sự lựa chọn ngôn từ đó có thể ngụ ý rằng “về mặt tư tưởng, cuộc diễu binh của Trung Quốc khớp hơn với quan điểm của Uzbekistan về cuộc chiến”, theo lời Matnazarov.

Một ví dụ khác là tuyến đường sắt Angren-Pap. Theo Eurasianet.org, Tashkent đã xoay xở để 1.500 công việc làm của tuyến đường này được chia đều cho hai phía Uzbekistan và Trung Quốc. Ngoài ra, chính quyền Karimov cũng nỗ lực lôi kéo thêm những nhà đầu tư lớn khác, chứ không chỉ từ Nga và Trung Quốc.

Tháng 5-2016, nhà máy chế biến hóa chất lớn nhất Trung Á – sản lượng dự kiến 4,5 tỉ m3 khí tự nhiên mỗi năm – đã khai trương ở mỏ khí Surgil phía tây bắc Uzbekistan. Tổ hợp trị giá 4 tỉ USD này là một liên doanh với các công ty Hàn Quốc.

Sự e ngại Trung Quốc đến từ những va chạm cụ thể của Bắc Kinh với từng địa phương. Chẳng hạn tại thị trấn Kara-Balta ở Kyrgyzstan, người dân địa phương đã biểu tình phản đối tác hại môi trường của Nhà máy lọc dầu Zhongda khi nó còn đang xây dựng năm 2013.

Sau đó khi nhà máy đi vào hoạt động, đến lượt các công dân người Kyrgyzstan biểu tình đòi mức lương ngang với người Trung Quốc. Còn tại Công ty khai thác vàng Altynken mà Trung Quốc đồng sáng lập ở làng Orlovka, tỉnh Chui cũng nổ ra các cuộc đình công yêu cầu nâng lương.

Một vấn đề lớn là các công ty Trung Quốc không tuyển đủ nhân viên địa phương như cam kết. Cơ quan Di trú quốc gia Kyrgyzstan đã quy định mức trần thuê lao động nước ngoài trong bất kỳ công ty Trung Quốc nào cũng chỉ là 20%. Tuy nhiên, việc thực thi cam kết này luôn bị nghi ngờ.

Tâm lý bài Trung còn thể hiện qua góc độ văn hóa. Tháng 12-2014, nhóm thanh niên thuộc phong trào dân tộc chủ nghĩa Kyrk Choro của Kyrgyzstan đã đột kích một quán karaoke.

Những người đàn ông mặc trang phục kalpak truyền thống lôi một nữ tiếp viên khỏi quán, cáo buộc cô hoạt động mại dâm cho khách hàng Trung Quốc, bôi xấu hình ảnh phụ nữ đất nước!

Vấn đề đất đai đặc biệt nhạy cảm ở Kazakhstan. Cuối năm 2015, chính quyền Astana thông qua luật mở rộng thời hạn cho nước ngoài thuê đất từ 10 năm lên đến tối đa 25 năm.

Mặc dù luật nêu rõ tất cả người nước ngoài đều hưởng lợi như nhau từ điều chỉnh này, các cuộc biểu tình rầm rộ trên đường phố phản đối luật mới này rõ ràng nhắm vào công ty Trung Quốc, khiến cuối cùng chính quyền phải tuyên bố ngừng thực thi đạo luật.

Nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc – Kazakhstan giai đoạn tháng 8-2013 đến tháng 1-2015 với tựa đề “Cái nhìn của Kazakhstan về Trung Quốc, người Trung Quốc và sự di cư của Trung Quốc”, do học giả hai nước Aziz Bukhanov và Yu-Wen thực hiện, chỉ rõ: báo chí Kazakhstan có xu hướng “đưa các hình ảnh tiêu cực về Trung Quốc, thể hiện nỗi lo và sự đối kháng”.

Thậm chí chính khách có xu hướng dân tộc nổi tiếng ở Kazakhstan Mukhtar Shakhanov, tại cuộc họp bàn về dự luật cho nước ngoài thuê đất nói trên, cho rằng ở Kazakhstan có 24.000 phụ nữ lấy chồng Trung Quốc và không nên cho những gia đình có “nguồn gốc hỗn hợp” này thuê đất!

Ông Shakhanov có thể hơi quá khích, nhưng không phải là vô lý hoàn toàn khi muốn biết Trung Quốc – đất nước rộng 9,6 triệu km2 và có diện tích lục địa lớn thứ nhì thế giới (chỉ sau Nga) – cần thêm đất đai để làm gì nữa?

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s