Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường ? – 4 kỳ

  • Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường?
  • Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường – Kỳ 2: Cạnh tranh để ‘giải thoát’ nông dân
  • Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? – Kỳ 3: Không thể cứ bắt người tiêu dùng chịu thiệt
  • Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? – Kỳ 4: Hãy coi nhập đường từ Lào như một phép thử

***

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường?

09/03/2015 09:28

TNCó thể nói mía đường là ngành được bảo hộ lớn nhất và dài nhất. Mục tiêu của chính sách này nhằm có lợi cho người sản xuất, người tiêu dùng, doanh nghiệp và lợi ích quốc gia. Nhưng tính tới thời điểm này, hầu hết các mục tiêu ấy đều thất bại.

Người nông dân trồng mía đang thuộc nhóm nghèo khó nhất - Ảnh: Công Hân
Người nông dân trồng mía đang thuộc nhóm nghèo khó nhất – Ảnh: Công Hân

Đặc biệt, quyền lợi của người nông dân trồng mía – đối tượng mà Hiệp hội Mía đường VN luôn đưa ra làm tấm “lá chắn” cho các yêu sách của mình nhiều năm qua – vẫn khốn khó và bấp bênh nhất.

Nông dân trồng mía khổ nhất

Giá mía thấp, giá đường cao, đó là nghịch lý tồn tại hàng thập niên qua tại VN. Nghịch lý này dẫn đến hậu quả là cuộc sống của hàng vạn người dân trồng mía luôn bấp bênh và khốn khó trong khi người dân, doanh nghiệp chế biến thực phẩm lại phải mua đường với giá cao.

Chuyện không cho nhập đường tôi nói thẳng, đó chỉ là ý kiến của một nhóm độc quyền nào đó mà thôi. Bảo hộ người trồng mía là không có, mà nói đúng ra chính sách đang bảo hộ những người tham gia vào ngành mía đường

TS Dương Văn Ni (Trường ĐH Cần Thơ)

Người trồng mía ở hầu hết các tỉnh ĐBSCL cũng rơi vào tình trạng tương tự do giá thu mua mía giảm mạnh. Chẳng nói đâu xa, chỉ cách đây hơn 1 tháng tại Gia Lai, nơi được coi như “vựa mía” của cả nước, hàng ngàn hộ dân đã phải chấp nhận cay đắng, bán mía… lấy đường từ nhà máy đường Bình Định vì nhà máy lấy lý do không có tiền trả. Điều đáng nói là sau đó, chính nhà máy này lại mua lại đường đã trả cho nông dân với giá thấp. Trước đó, nhà máy cũng thường xuyên chậm trễ, chây ì trả tiền mua mía cho nông dân khiến họ phải kéo tới trụ sở đòi nợ.

TS Dương Văn Ni (Trường ĐH Cần Thơ) khẳng định, nông dân trồng mía thuộc về nhóm khổ nhất. Mang tiếng là ngành được bảo hộ cao nhất, dài nhất nhưng bản thân cây mía lại không hề được hưởng chính sách này. Đơn cử, cây lúa đến mùa thu hoạch, giá thấp còn được nhà nước mua tạm trữ nhưng cây mía thì không, dù giá giảm đến bao nhiêu. Cây lúa đến lúc thu hoạch nếu giá chưa cao người nông dân có thể trữ vài tháng nhưng mía không thu hoạch ngay là trổ cờ, chỗ thì nước lũ về, nơi thì phải trả đất cho chủ… nên không thể chần chừ. Đây chính là lý do mía luôn rơi vào tình trạng bị ép giá và người trồng mía không thể thoát được tình trạng thua lỗ, nghèo khổ.

Nghịch lý là trong khi giá mía thấp thì giá đường trên thị trường lại rất cao. Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú, giá đường của VN luôn cao gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi giá đường thế giới. Cụ thể hơn, một chuyên gia trong ngành đường tính toán, nguyên liệu trong giá thành đường tại VN vào khoảng 12.000 đồng/kg, đứng ở hàng cao nhất thế giới, trong khi Thái Lan là 8.000 đồng/kg, mức trung bình của thế giới khoảng 10.000 đồng/kg. Giá bán lẻ trên thị trường còn cao hơn, người dùng trong nước luôn phải mua đường với giá đắt hơn từ 3.000 – 5.000 đồng/kg. Với mức tiêu thụ năm 2014 khoảng 1,3 triệu tấn đường, người tiêu dùng nội địa bỗng dưng phải trả thêm cho khoản chênh lệch giá này lên tới hơn 5.000 tỉ đồng. Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, nước giải khát có sử dụng nguyên liệu đường cũng kêu trời khi giá mua đường trong nước cao hơn nhiều so với giá nhập khẩu, dẫn đến giá thành sản phẩm của họ khó cạnh tranh với đối thủ ngoại ngay tại sân nhà.

Không thể lấy người trồng mía là “con tin”

Người nông dân, người tiêu dùng thiệt thòi nhưng thất bại lớn nhất của chính sách bảo hộ là một ngành mía đường lạc hậu, năng suất thấp, giống kém… VN hiện đứng trong nhóm 10 nước có diện tích trồng mía lớn nhất thế giới, nhưng trong nhóm 10 nước đó, năng suất mía của chúng ta chỉ cao hơn Pakistan và Indonesia, đạt 64,7 tấn/ha, còn thấp hơn nhiều nước như Mỹ (75,41 tấn/ha), Brazil (74,3 tấn/ha), Thái Lan (74,23 tấn/ha)… Năng suất đường của VN niên vụ 2013 – 2014 chỉ đạt 5,47 tấn/ha trong khi của Philippines là 5,77 tấn/ha; Trung Quốc 7,62 tấn/ha; Thái Lan 8,07 tấn/ha; Úc 11,8 tấn/ha…

Nói về vấn đề này, TS Dương Văn Ni không giấu nổi sự ngao ngán khi thốt lên: “Ở VN trồng 1 ha mía tốn 100 ngày công, trong khi tại Thái Lan 5 ha chỉ cần 1 – 2 công nhân. Đó là hậu quả của chính sách bảo hộ”. Chuyện ngăn cản nhập đường để “bảo vệ người trồng mía”, theo TS Ni, người trồng mía cũng ăn đường, cũng phải mua đường với giá cao. Vậy thì bảo hộ ai? Rõ ràng là bảo hộ quyền lợi của những người tham gia “câu chuyện mía đường” chứ nông dân không được lợi gì. “Chuyện không cho nhập đường tôi nói thẳng, đó chỉ là ý kiến của một nhóm độc quyền nào đó mà thôi. Bảo hộ người trồng mía là không có, mà nói đúng ra chính sách đang bảo hộ những người tham gia vào ngành mía đường”, TS Ni nói.

Trước câu hỏi có nên cho nhập đường lúc này hay không, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh nói thẳng phải cho nhập khẩu để ngành mía đường trong nước có sức ép đổi mới. Trong trường hợp họ vẫn chây ì, vẫn thụ động thì cũng cần thiết phải có một cuộc đào thải. Sẽ có những doanh nghiệp mạnh mua lại những doanh nghiệp yếu kém để đầu tư bài bản. Ngành mía đường khi ấy sẽ được tái cơ cấu lại theo hướng tốt hơn chứ không phải cho nhập đường là doanh nghiệp chết, người nông dân trồng mía thất nghiệp như Hiệp hội Mía đường VN vẫn thường đưa ra để gây áp lực lâu nay. “Ngành mía đường trong nước cho đến lúc này đã rất bất lợi so với các nước trong khu vực. Liệu từ nay cho đến khi chúng ta phải thực hiện cam kết với Cộng đồng chung ASEAN, họ có thể nâng cao được năng lực cạnh tranh hay không? Tôi khẳng định là bất khả thi. Vì vậy, nên từng bước tháo bảo hộ ra, hãy cho nhập đường để tạo sức ép đổi mới”, ông Doanh nói.

Phản đối mạnh mẽ việc kéo dài bảo hộ, “nước đến chân” mà vẫn trông chờ vào chính sách bảo hộ của Hiệp hội Mía đường VN, một chuyên gia kinh tế cho rằng hiệp hội cũng như các doanh nghiệp mía đường đang lấy người trồng mía là “con tin” cho các yêu sách của mình. “Không chỉ hết lần này tới lần khác phản đối việc nhập khẩu đường của Hoàng Anh Gia Lai từ Lào vào VN, lâu nay các công ty đường trong nước luôn mong và tìm mọi cách để nhà nước hạn chế nhập khẩu đường vì chỉ có như vậy họ mới bán được giá cao, hưởng lợi lớn. Thậm chí, không ít thời điểm, họ còn kiến nghị giãn, hoãn nhập đường theo hạn ngạch mà VN cam kết để bảo vệ quyền lợi của mình. Đã đến lúc nói không với các yêu sách này”, vị này nói.

Bảo hộ thì không thể phát triển

TS Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, cũng nói thẳng nghịch lý và các tồn tại của ngành mía đường là do chính sách bảo hộ. Vì bảo hộ nên các doanh nghiệp ngành này mới thụ động. Vì vậy, phải từng bước cho nhập đường để tạo sức ép, buộc doanh nghiệp phải thay đổi để cạnh tranh. “Bảo hộ sẽ không bao giờ phát triển được, đó là một thực tế không cần phải bàn cãi”, TS Lịch kết luận.

Trách nhiệm của Hiệp hội mía đường ở đâu ?

Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, để tình trạng yếu kém của ngành mía đường hiện nay có trách nhiệm rất lớn của hiệp hội. “Tôi có cảm giác là Hiệp hội Mía đường VN vẫn luôn kê cao gối ngủ. Họ yên tâm rằng cứ đưa người nông dân trồng mía là đảm bảo cho yêu sách của mình. Hãy hỏi thẳng họ về trách nhiệm khi để thực trạng ngành mía đường như hiện nay sau bao nhiêu năm bảo hộ”, ông Doanh bức xúc.

Nguyên Khanh

***

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường – Kỳ 2: Cạnh tranh để ‘giải thoát’ nông dân

04:48 AM – 10/03/2015 TN
Theo Hiệp hội Mía đường VN, cho nhập khẩu đường lúc này sẽ gây thiệt hại kinh tế và người trồng mía, nhưng các chuyên gia kinh tế khẳng định mở cửa cho đường ngoại vào giúp tạo sự cạnh tranh là giải pháp hiệu quả nhất để giải quyết các tồn tại của ngành mía đường VN.
Thu hoạch mía đường ở ĐBSCL

Thu hoạch mía đường ở ĐBSCL – Ảnh: Công Hân

TS Nguyễn Văn Ngãi, Trưởng khoa Kinh tế – Trường đại học Nông Lâm TP.HCM, cho rằng tới thời điểm này còn tranh cãi việc cho nhập hay không cho nhập đường là quá chậm trễ. Việc này lẽ ra phải thực hiện cách đây nhiều năm thì mới tạo sức ép, mới có đủ thời gian cho ngành mía đường trong nước thay đổi.

Cứu người trồng mía

Chuyên gia kinh tế Bùi Trinh đặt vấn đề: “Bảo hộ bao lâu nay thì người nông dân trồng mía vẫn khổ, vẫn nghèo; người tiêu dùng vẫn thiệt. Vậy tại sao phải duy trì chính sách này? Tại sao họ chỉ chăm chăm tìm cách ngăn cản đường ngoại? Phải chăng đây là sự bắt tay nhau giữa hiệp hội và các nhà sản xuất mía đường để bảo vệ quyền lợi của họ?”. Với quan điểm như vậy, chuyên gia Bùi Trinh cho rằng nên nhập đường và chắc chắn không có người trồng mía nào “chết”. “Cho nhập đường, tạo ra sự cạnh tranh chính là cứu người trồng mía. Sẽ có 2 trường hợp xảy ra. Một là các nhà sản xuất đường trong nước phải nâng cấp mình lên, đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nghiên cứu giống tốt, chia sẻ quyền lợi với nông dân để họ không bỏ cây mía. Trường hợp ngược lại nếu DN không cạnh tranh nổi thì sẽ có DN khác mua lại, đầu tư lại. Thậm chí ngay cả khi không xảy ra 2 trường hợp trên thì hãy để người trồng mía chuyển sang trồng cây khác. Trồng mía là cực nhất rồi”, ông Bùi Trinh thẳng thắn nêu quan điểm.

Lợi nhuận vào “túi” DN đường

Chính sách bảo hộ là để hiệp hội, các doanh nghiệp (DN) và cơ quan có thẩm quyền trong ngành mía đường có thời gian đầu tư kỹ thuật, đưa công nghệ vào sản xuất, nghiên cứu giống tốt, tạo vùng nguyên liệu rộng lớn, liên kết với nông dân… Để khi mở cửa, ngành mía đường trong nước sẽ đủ sức cạnh tranh với đường ngoại. Nhưng thay vì như vậy, các DN đường trong nước lại tận dụng tối đa chính sách bảo hộ để thu lợi cho mình.

Đây là một thực tế không thể chối bỏ. Bao năm qua, trong khi người trồng mía nghèo hoàn nghèo, người tiêu dùng và các DN chế biến thực phẩm phải mua đường với giá cao thì các DN sản xuất đường vẫn lãi lớn. Báo cáo tài chính của 6 công ty mía đường niêm yết trên thị trường chứng khoán cho thấy, bất chấp khó khăn của khủng hoảng kinh tế, bất chấp những than phiền “đến hẹn lại lên” của ngành này, năm nào họ cũng thu vào hàng chục, thậm chí hơn 100 tỉ đồng lợi nhuận.

Cụ thể, thống kê lợi nhuận trước thuế 3 năm liên tục từ 2012 – 2014 của CTCP đường Biên Hòa là 62,58 tỉ đồng, 50,27 tỉ đồng và 102,7 tỉ đồng; CTCP mía đường Lam Sơn là 40,3 tỉ đồng; 52,17 tỉ đồng và 61,94 tỉ đồng. CTCP đường Ninh Hòa là 88,7 tỉ đồng; 115 tỉ đồng và 139 tỉ đồng… Tại một cuộc họp giữa Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp – Phát triển nông thôn (NN-PTNT) cùng đại diện các công ty đường năm 2012, Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Diệp Kỉnh Tần khi đó nói thẳng với các DN đường: “Các anh cứ than vãn, nhưng tôi biết năm 2009 trung bình mỗi công ty đường thu lãi khoảng 50 tỉ đồng”.

Năm 2009 VN mới có 38 công ty đường với sản lượng bình quân của mỗi nhà máy khoảng 25.000 tấn nên số lãi trung bình 50 tỉ đồng cho mỗi DN không phải là con số nhỏ. Liên tục các năm sau đó, năm nào DN đường cũng thắng lớn. Đây là lý do hiệp hội và các DN ngành này luôn tìm đủ mọi cách để bảo vệ chính sách bảo hộ. Theo TS Nguyễn Văn Ngãi, còn bảo hộ thì ngành mía đường sẽ không bao giờ chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh. Vì vậy, hãy để đường của các nước nhập vào thị trường nội địa.

“Khi đường từ Thái Lan, từ Lào và các nước khác được nhập vào với giá thấp hơn, giá đường trong nước buộc phải hạ xuống. Để cạnh tranh, các DN đường hiện nay hoặc đầu tư công nghệ, giống, giảm chi phí để tồn tại. Hoặc phá sản. “Đó là giải pháp hiệu quả nhất, chứ kêu gọi suông sẽ không hiệu quả đâu”, TS Ngãi nói.

Am hiểu và gắn bó với người nông dân, GS Võ Tòng Xuân khẳng định, cho nhập khẩu đường ngay bây giờ là hướng đi đúng. Nếu không làm như thế, các DN mía đường trong nước sẽ tiếp tục ỷ lại vào chính sách bảo hộ và năng lực cạnh tranh sẽ là con số không. “Đường của Thái Lan chở tới biên giới nước ta chỉ 8.000 đồng/kg nhưng đường của VN từ nhà máy ra đã lên tới 12.400 đồng/kg. 1 tấn mía ở Thái Lan chỉ có 30 USD, của Hoàng Anh Gia Lai ở Lào chỉ từ 25 – 30 USD/tấn nhưng ở VN từ 45 – 55 USD/tấn. Nếu ta tiếp tục bảo hộ thì sự yếu kém này tiếp tục duy trì. Vậy làm sao cạnh tranh được khi thực hiện cam kết mở cửa?”, GS Võ Tòng Xuân đặt vấn đề.

Bắt tay để hưởng lợi?

Đề nghị không nêu tên, một chuyên gia nông nghiệp nói, ông đã chứng kiến cảnh đường lậu tràn vào VN ở Tây Ninh, đã chứng kiến ở biên giới Lao Bảo cả những người phụ nữ cũng lao vào việc vận chuyển đường lậu vào thị trường nội địa để kiếm lời. Đây là hậu quả của việc chênh lệch giá đường giữa VN và các nước xung quanh. Vì vậy, phải nhanh chóng cho nhập đường để tạo thị trường cạnh tranh. Còn bảo hộ là còn bảo kê cho đường lậu, còn duy trì sự trì trệ. Chỉ có tự do hóa thương mại thì mới trượt tiêu được vấn nạn này.

“Có rất nhiều việc mà hiệp hội và các DN đường trong nước cần phải làm nhưng bao năm nay, tôi chỉ thấy họ tìm mọi cách đuổi đường ngoại. Nhưng đuổi sao nổi. Chúng ta đã ký các hiệp định song phương, đa phương… chúng ta phải thực hiện các cam kết với tự do hóa thương mại. Tôi cho rằng phải cho nhập nhiều hơn để đường trong nước giảm giá, có lợi cho người tiêu dùng, có lợi cho các DN chế biến, có lợi cho quốc gia”, vị chuyên gia trên phân tích.

Quyết liệt hơn, GS Võ Tòng Xuân cho rằng tư duy “nhập đường là DN nội chết” là tư duy lạc hậu và tư duy này sẽ không thể sống nổi trong thời buổi hội nhập hiện nay. “Nhập đường là một sự cảnh tỉnh với ngành mía đường trong nước để thay đổi tư duy. Đây đâu phải thời bao cấp mà đòi bảo hộ mãi. Phải cho nhập ngay”, ông nhấn mạnh.

Tự đứng dậy thì sẽ biết đi

TS Nguyễn Viết Ngãi phân tích: “Một đứa trẻ nếu cứ bế ẵm hoài sẽ chậm, thậm chí không biết đi. Hãy thả nó ra, nó có thể ngã nhưng sẽ tự đứng dậy và sẽ biết đi. Hãy xóa dần chính sách bảo hộ với mía đường. Hiệp hội Mía đường VN luôn đặt vấn đề vì người trồng mía nhưng bảo hộ bao lâu nay thì họ vẫn nghèo, vẫn khổ đấy thôi”. TS Ngãi nhận xét nếu không đủ năng lực cạnh tranh thì hãy để người khác làm, nông dân trồng mía không hiệu quả thì chuyển sang trồng cây khác chứ không thể hy sinh quyền lợi của người tiêu dùng mãi được. “Tôi nói thật, giảm giá đường sẽ khiến toàn thể nông dân có lợi chứ không ai chết đâu”, TS Ngãi nói.

Cùng quan điểm, GS Võ Tòng Xuân cho rằng: “Tiếp tục bảo hộ là tiếp tục quên lãng việc áp dụng khoa học kỹ thuật, đào tạo con người và ngành mía đường của ta tiếp tục thua các nước bên cạnh”.

Nguyên Khanh

***

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? – Kỳ 3: Không thể cứ bắt người tiêu dùng chịu thiệt

08:19 AM – 11/03/2015 TN

Để xây dựng và bảo vệ ngành mía đường trong nước, hàng chục năm qua người tiêu dùng cũng như các doanh nghiệp chế biến thực phẩm đã phải chấp nhận mua đường với giá đắt hơn nhiều so với đường nhập.

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường ? - Kỳ 3: Không thể cứ bắt người tiêu dùng chịu thiệt
Người tiêu dùng vẫn phải mua đường với giá cao – Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Nhưng không thể tiếp tục bắt người tiêu dùng và cả nền kinh tế phải “hy sinh” cho các doanh nghiệp (DN) đường yếu kém.

Doanh nghiệp chế biến thực phẩm “sợ” giá đường

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? - Kỳ 3: Không thể cứ bắt người tiêu dùng chịu thiệt - ảnh 2    “Ngành mía đường không đủ nội lực để đứng vững nhưng lúc nào cũng kêu ca, yêu sách. Thực tế cho thấy, chỗ nào thị trường chưa gõ cửa thì chỗ đó có vấn đề. Ngành đường có rất nhiều việc phải làm và nếu thực sự tâm huyết, thật sự muốn làm, họ sẽ làm được. Nhưng bảo hộ đã tạo cho họ thói quen dựa dẫm. Nếu có tâm lý không bao giờ chết được thì sẽ không bao giờ phát triển được”.

Một chuyên gia nông nghiệp

“Cứ mở cửa sòng phẳng thì tốt cho DN. Chúng tôi tìm kiếm được nguồn nguyên liệu giá tốt nhất thì sẽ làm ra sản phẩm có giá thành rẻ nhất. Còn phải xin xỏ quota nhập đường, chỉ được 5% nguyên liệu giá rẻ, 95% nguyên liệu giá cao thì năng lực cạnh tranh của DN tất nhiên sẽ kém hơn”.

Ông Trần Bảo Minh (Tổng giám đốc Công ty CP sữa quốc tế IDP)Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? - Kỳ 3: Không thể cứ bắt người tiêu dùng chịu thiệt - ảnh 3

Theo quy định khi tham gia WTO, hằng năm VN phải nhập khẩu lượng đường khoảng 80.000 tấn/năm. Một chuyên gia kinh tế tính toán, giá đường nhập khẩu từ Thái Lan trong hạn ngạch (vẫn phải nộp thuế với đường thô là 20% và đường trắng là 40%) thấp hơn giá bán sỉ đường nội địa khoảng 10 – 15%. Vì thế, DN thực phẩm nào nhận được hạn ngạch (quota) sẽ mua được đường rẻ hơn với giá trong nước, chi phí sản xuất thấp hơn và nhờ đó lợi thế cạnh tranh tốt hơn.

Riêng với các công ty đường nếu có quota, chỉ cần nhập vào bán bằng giá trên thị trường nội địa là có thể nhẹ nhàng đút túi khoản chênh lệch giá 10 – 15% như nói trên. Đó là lý do theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú trong một bài phỏng vấn mới đây, thường cuối năm mới được phân bổ hạn ngạch nhưng các DN đường đều nhập khẩu hết. Có thể thấy rõ nghịch lý, chênh lệch giá đường mang lại lợi nhuận cho các DN ngành này nhưng lại khiến các DN có sử dụng đường làm nguyên liệu như sữa, bánh kẹo, nước giải khát… mệt mỏi vì tăng chi phí.

Ông Trần Bảo Minh, Tổng giám đốc Công ty CP sữa quốc tế IDP, người có thâm niên gắn bó với ngành sử dụng đường làm nguyên liệu đầu vào thừa nhận, các DN như công ty ông vẫn phải mua đường nội với giá cao. Nếu có được quota nhập đường thì giá giảm đáng kể. Vì vậy, công ty ông nói riêng và các DN sử dụng nguyên liệu đường nói chung nhiều năm qua vẫn luôn muốn được cấp quota nhập đường. Bởi chỉ cần chênh lệch vài trăm đồng/kg thì với các DN sử dụng vài trăm tấn/năm, chi phí không hề rẻ. Còn đương nhiên, khi phải mua đường nội với giá cao, DN cũng sẽ “bổ” vào giá thành và cuối cùng người tiêu dùng vẫn là đối tượng phải gánh.

Theo đại diện Công ty Vinamilk, cùng chất lượng thì giá đường nội luôn cao hơn giá đường nhập từ 4.000 – 5.000 đồng/kg. Đây là mức chênh lệch rất cao, làm tăng chi phí đầu vào, tăng giá thành sản phẩm và giảm năng lực cạnh tranh của DN. Vì vậy, DN này mong muốn tháo bỏ chính sách bảo hộ ngành đường, mở cửa cho đường ngoại để kéo giá xuống. Như vậy sẽ giúp DN có điều kiện để tính toán lại giá thành sản phẩm cạnh tranh hơn.

Thực tế trong những năm qua, đặc biệt là những năm kinh tế khó khăn vì khủng hoảng, không ít công ty đã kiến nghị, phản đối và xin được cấp quota nhập đường để giảm chi phí, tạo cơ sở giảm giá thành, kích thích sức mua, tháo tồn kho như kêu gọi của cơ quan quản lý.

Như vậy có thể thấy, việc bảo hộ ngành đường không chỉ khiến người tiêu dùng nội địa phải mua đường với giá cao mà họ còn phải gánh cả phần chi phí tăng thêm do giá đường cao ở nhiều loại thực phẩm khác. Không nói nhiều, luật gia Phạm Thị Việt Thu, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM, khẳng định người tiêu dùng chỉ muốn và cần được mua đường nói riêng cũng như các hàng hóa khác nói chung với giá rẻ. Đó là nguyện vọng chính đáng của họ.

Sự trì trệ đáng sợ

Tỏ rõ sự ngao ngán, TS Hoàng Thọ Xuân, nguyên Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Thương mại) nói đã ngót 2 thập niên được nhà nước dành cho nhiều sự bao bọc, ưu ái nhưng ngành đường trong nước không tận dụng được khoảng thời gian này để lớn mạnh. Mục tiêu của chính sách bảo hộ là phải hài hòa lợi ích của người tiêu dùng, người nông dân và DN. Trong đó, lợi ích người tiêu dùng là cái chung mà toàn xã hội phải có trách nhiệm. Nhưng với ngành mía đường, lợi ích người tiêu dùng không được quan tâm, lợi ích của người nông dân trồng mía được sử dụng như một “bảo bối” cho những đòi hỏi, yêu sách. Chỉ có lợi ích của DN chế biến đường là được tập trung.

“Kinh nghiệm cho thấy, với bất kỳ nông sản nào cũng cần cả một quá trình. Có thể mùa này bù mùa kia, vụ này lời, vụ kia lỗ chứ không phải năm nào cũng thắng vì nông nghiệp còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan như thời tiết, khí hậu… Nhưng kết quả chung là phải đi lên, phải phát triển. Ngành đường cũng vậy, hiệp hội, DN phải cùng nông dân, dìu dắt họ, chia sẻ lợi ích với họ để cùng đi lên. Nhưng đã 2 thập niên mà không giải quyết được thì đó là một sự trì trệ. Theo tôi là có tội với lịch sử” – TS Hoàng Thọ Xuân bức xúc.

TS Xuân cũng cho rằng dù đã quá muộn nhưng vẫn không thể không làm. Trước mắt, hãy cho nhập đường để tạo sức ép. Đây là xu thế chung, VN cũng phải thuận theo cái chung. Không thể tiếp tục o bế vì như vậy, chỉ có hại cho chính các DN đường trong nước mà thôi.

Một chuyên gia nông nghiệp cho rằng: “Nếu ta gọi đó là sự hy sinh thì hy sinh là để có được một ngành công nghiệp mía đường lớn mạnh, hiện đại; là những người nông dân trồng mía được chia sẻ quyền lợi trong chuỗi giá trị của ngành công nghiệp đường chứ không phải hy sinh để đổi lại một ngành công nghiệp mía đường ọp ẹp, ốm yếu như hiện nay. Hãy nhanh chóng chấm dứt việc để người tiêu dùng cả nước, DN phải chịu thiệt thòi mua đường nội đắt đỏ trong khi đường ngoại giá rẻ ở ngay bên cạnh”.

Tổng giám đốc một DN sản xuất bánh kẹo tại TP.HCM cũng thẳng thắn, các DN đường yếu kém thì hãy đóng cửa chứ đừng tìm mọi cách xài hết “quota bảo hộ” để kiếm lợi. Với lượng đường sử dụng mỗi năm rất lớn, theo vị này, nếu đường rẻ hơn, sản phẩm của ông sẽ cạnh tranh tốt hơn với bánh kẹo ngoại đang tràn ngập thị trường nội địa. “Đường cũng là sản phẩm thiết yếu nên phải chấm dứt tình trạng đắt đỏ vô lý này càng nhanh càng tốt” – vị tổng giám đốc này yêu cầu.

Nguyên Khanh

***

Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường? – Kỳ 4: Hãy coi nhập đường từ Lào như một phép thử

05:24 AM – 12/03/2015 TN
Phản ứng của Hiệp hội Mía đường VN trước việc nhập khẩu 50.000 tấn đường của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai từ Lào theo cam kết giữa 2 chính phủ và bài viết mổ xẻ toàn diện ngành đường của Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú đã chính thức khơi nguồn tranh luận mở cửa cạnh tranh hay tiếp tục bảo hộ ngành này.
Không nên tiếp tục bắt người tiêu dùng phải mua đường giá cao

Không nên tiếp tục bắt người tiêu dùng phải mua đường giá cao – Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Theo lãnh đạo Hiệp hội Mía đường VN, ngành đường không xin Chính phủ tăng cường các chính sách bảo hộ mà chỉ yêu cầu các cơ quan chức năng của VN thực hiện đúng lộ trình các hiệp định thương mại đã ký kết. Xung quanh vấn đề này, Báo Thanh Niên đã có cuộc trao đổi với TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế VN.

* Nếu tháo dần chính sách bảo hộ bằng cách cho nhập đường ngay từ bây giờ thì rất có thể ngành mía đường trong nước sẽ gặp nguy. Nhưng nếu ta cứ duy trì thì người tiêu dùng, doanh nghiệp có sử dụng nguyên liệu đường và cả nền kinh tế tiếp tục phải mua đường giá đắt trong khi cũng chỉ khoảng 3 năm nữa chúng ta phải mở cửa hoàn toàn theo cam kết với Cộng đồng kinh tế ASEAN. Vậy theo quan điểm của ông, nên tiếp tục bảo hộ để ngành đường có thêm thời gian củng cố năng lực hay mở cửa để tạo sức ép đổi mới chính ngành này?

– Tôi cho rằng không chỉ riêng ngành đường mà tất cả các ngành đều nên mở cửa càng nhanh càng tốt. Duy trì bảo hộ chỉ khiến cho họ thêm trì trệ và không bao giờ phát triển được. Mà thực tế ngành này được bảo hộ quá lâu rồi nhưng có làm được gì đâu. Nên đến khi có “phép thử” nhập đường của Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) là họ bộc lộ hết mọi điểm yếu. Vậy kéo dài thêm 1, 2 hay 3 năm nữa cũng chẳng để làm gì. Tôi cho rằng cứ để cạnh tranh sòng phẳng, cứ tháo dần bảo hộ, cho nhập đường để tạo sức ép. Như vậy họ sẽ chỉ có 2 con đường, hoặc thay đổi, hoặc “chết”. Nếu “chết” sẽ có người khác làm.

* Theo cam kết thì đến năm 2018, VN phải thực hiện Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), nghĩa là khi đó đường ngoại mới được nhập vào nội địa với thuế suất 0%. Vậy việc nhập khẩu 50.000 tấn đường của HAGL với thuế suất bằng 0% theo cam kết giữa 2 Chính phủ VN – Lào có gì mâu thuẫn với cam kết ATIGA không thưa ông? Liệu chúng ta có phải đợi thêm 3 năm nữa như yêu cầu của hiệp hội đường không?

– Đến lúc này chúng ta đã ký rất nhiều các hiệp định đa phương, song phương và mục đích cao nhất của các hiệp định này là tự do hóa thương mại nên không có gì phải chờ đợi hết. Nếu chúng ta tiếp tục chờ, tôi chắc chắn ngành đường cũng sẽ chẳng có thêm tí năng lực cạnh tranh nào. Hơn nữa chúng ta đều thấy rõ, hậu quả của một ngành mía đường lạc hậu, trì trệ như hiện nay là do chính sách bảo hộ quá lâu. Nó không chỉ khiến cho người tiêu dùng trong nước phải mua đường đắt đỏ mà còn gây thiệt hại cho cả ngành công nghiệp mía đường của VN. Vì thế tôi ủng hộ cứ “thử” với HAGL đi, cứ cho nhập đường của họ đi. Họ cũng là người Việt, chẳng phải là “ông” nào có nguồn gốc ghê gớm gì. Điều kiện sản xuất ở Lào cũng như VN thôi. Vậy tại sao họ làm được mà mình không làm được?

* Vậy theo ông, nếu chúng ta thực sự tâm huyết, thực sự muốn làm vẫn có thể xây dựng được ngành công nghiệp mía đường cạnh tranh chứ không khó khăn đến mức như bức tranh mà ngành đường tạo ra lâu nay?

– Nếu mình thực sự muốn làm, tôi cho rằng sẽ làm được. Tất nhiên, DN yếu quá sẽ khó khăn. Cũng còn nhiều rào cản về chính sách, cơ chế cần Chính phủ tháo gỡ. Tuy nhiên, DN vẫn phải là trọng tâm, phải là chính. Quan trọng hơn, các DN ngành đường phải thay đổi tư duy. VN đã hội nhập lâu rồi. Họ phải chấp nhận cạnh tranh để vươn lên. Trong thế giới hội nhập hiện nay, cạnh tranh là tất yếu, là con đường không thể nào tránh được. Vậy thì hãy chấp nhận điều đó để xây dựng nội lực cho mình chứ đừng bám vào chiếc “phao bảo hộ”. Còn cứ lúc nào cũng kêu gào “Tôi yếu lắm, Chính phủ phải hỗ trợ” thì không bao giờ làm được.

Chủ động bỏ bảo hộ càng sớm càng tốt

Theo lộ trình mà VN cam kết thì đến năm 2018 tháo dỡ toàn bộ bảo hộ đường, nhưng tôi cho rằng bỏ càng sớm càng tốt cho ngành mía đường, cho nền kinh tế. Bởi chỉ có bỏ bảo hộ mới buộc doanh nghiệp (DN) nâng cao năng lực sản xuất, giảm giá thành để cạnh tranh và người dân được hưởng lợi. Trong cam kết là đến năm 2018 mới bỏ bảo hộ, nhưng chúng ta có thể chủ động bỏ sớm cũng không gây ra vấn đề gì.

TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế

Cứ dựa vào bảo hộ, sẽ bị đẩy ra ngoài

Chỉ còn 9 tháng nữa thôi, vào cuối năm 2015, Cộng đồng kinh tế chung ASEAN sẽ chính thức được hình thành. Lúc đó, cả ASEAN là một thị trường đơn nhất, không biên giới và thừa nhận sản xuất của nhau. Nhiều DN VN đã chuẩn bị cho quá trình hội nhập rất sâu này rồi thì không cớ gì để ngành mía đường trông chờ và nhờ cậy vào bảo hộ. Nếu DN cứ dựa vào bảo hộ không sớm thì muộn cũng sẽ bị đẩy ra ngoài trong tiến trình hội nhập. Đường nhập khẩu từ Lào về thực ra cũng là đường của DN VN, có lợi cho người dân, cho nền kinh tế. Tôi cũng băn khoăn vì sao DN ở Lào làm được đường giá rẻ còn DN VN lại không? Đáng lý ra các DN Việt phải nghiên cứu chuyện này để điều chỉnh kinh doanh thay vì đòi bảo hộ.

TS Phạm Văn Chắt, chuyên gia thương mại

Chúng ta đã từng dỡ bảo hộ sớm hơn cam kết

Khi tham gia WTO, một số mặt hàng được VN bảo hộ, trong đó có đường với mục đích bảo vệ nông dân. Nhưng từ đó đến nay lợi ích của nông dân trồng mía là hoàn toàn không có, họ vẫn bấp bênh và chính bản thân ngành mía đường cũng không thể cạnh tranh. Trong khi đó, ngành chế biến thực phẩm có triển vọng sáng sủa hơn nếu giá đường trong nước thấp, còn giá đường cao như bấy lâu nay thì ngành này chẳng có lợi gì. Vậy nên không có lý do nào để kéo dài bảo hộ, và hãy để DN cạnh tranh. Chúng ta cũng không nên ngần ngại gỡ bỏ bảo hộ sớm hơn cam kết, bởi thực tế VN đã từng làm việc này rồi, như cho nhập khẩu thịt lúc lạm phát cao.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

N.T.Tâm (ghi)

Nguyên Khanh (thực hiện)

Advertisements

3 thoughts on “Ai hưởng lợi từ bảo hộ mía đường ? – 4 kỳ

  1. Vấn đề bảo hộ mía đường, mình nói nhiều lần từ trong đầu thập niên 1990x trong VNBiz forum, tức là khoảng 20 năm trước, nhưng chẳng ai biết nghe cả, cho nên sau này mình cũng không buồn nói. Vấn đề rõ ràng như thế mà không hiểu thì thôi, còn nói năng gì được nữa.

    Số lượt thích

  2. Cứ đến tháng 4, tháng 5 là mùa thu hoạch mía hằng năm thì câu chuyện bảo hộ mía đường lại được đem ra bàn lại.

    Năm nay khác với những năm trước, chẳng thấy tin tức gì về mía đường của Hoàng Anh Gia Lai. Đường của HAG ở Lào có được nhập về VN năm nay không? Em đi hai siêu thị lớn ở ĐN là Metro và BigC mà chẳng thấy đường của HAG.

    Em cũng muốn mua đường rẻ. Giá đường cao như vậy thật gây khó cho nông dân, người tiêu dùng và các doanh nghiệp thực phẩm.

    Số lượt thích

  3. Nếu chính sách bảo hộ mía đường không đến người nông dân thì nên xem xét lại để hỗ trợ được người nông dân. Nếu nhằm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp mía đường thì cần xem lại về phương pháp để đạt được hiệu quả: nếu bảo hộ mậu dịch ko đủ sức, động lực để doanh nghiệp VN phát triển thì có thể cần những biện pháp khác, ví dụ như cho vay tài chính để nâng cao công nghệ, hỗ trợ đào tạo về công nghệ, quản lý …

    Cho phép nhập khẩu đường cũng sẽ không giúp được gì cho cả nông dân lẫn doanh nghiệp sản xuất. Và việc doanh nghiệp VN vị “dập chết” trước sự đổ bộ của sản phẩm nhập là điều khá “nhãn tiền”. Biết rằng mở cửa và hội nhập là điều sớm muộn,tuy nhiên mục tiêu là phát triển của người Việt: nông dân Việt, doanh nghiệp Việt, …Nên người làm chính sách cần xác định rõ mục tiêu cụ thể và có phương pháp phù hợp.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: