Hàng loạt vi phạm: Việt Nam tiếp tục nhập gỗ lậu từ Campuchia

English: Serial offender Vietnam’s continued imports of illegal Cambodia timber

GIỚI THIỆU

Việt Nam, có lịch sử lâu dài cho hành vi trộm gỗ từ nước láng giềng Lào và Campuchia, gần đây đã khởi động một hiệp định thương mại gỗ tự do với Liên Minh Châu Âu EU. Điều này có nghĩa là Việt Nam sẽ phải thực thi pháp luật để giải quyết việc nhập khẩu gỗ được khai thác hoặc buôn bán trái phép, để đổi lấy quyền xuất khẩu gỗ sang EU theo quy định của Quy chế Gỗ bởi Liên Minh Châu ÂU (EUTR).

Với việc ký kết và phê chuẩn chính thức hiệp định này dự kiến được thực hiện vào năm 2018, Cơ quan điều tra Môi trường EIA đã đến khu vực này vào mùa khô năm 2017-2018 để điều tra việc buôn bán gỗ trái phép ở Campuchia đã chấm dứt hay chưa.

Cơ quan điều tra EIA đã xác định 3 khu vực chính ở Campuchia nơi mà hoạt động khai thác gỗ trái phép đang được tiến hành một cách mạnh mẽ: Vườn quốc gia Virachey ở tỉnh Rattankakiri, các khu rừng quanh đập Seasan Hạ 2 tại tỉnh Stung Treng, và Khu Bảo tồn Động vật Hoang dã Phnom Prich ở tỉnh Mondulkiri.

EIA đã đi theo gỗ bị chặt từ những địa điểm kể trên đến nơi gỗ được vận chuyển vào Việt Nam, thông qua cửa khẩu chính thức tại Hoa Lư, tỉnh Bình Phước và Lệ Thanh, tỉnh Gia Lai và nơi số gỗ này được xuất lậu khỏi Campuchia và vào Việt nam qua đường tiểu ngạch gần Hoa Lư và Lệ Thanh.

Việt Nam vẫn tiếp tục chuỗi hành vi buôn bán gỗ bất hợp pháp, với khối lượng lớn gỗ vẫn chảy qua biên giới Campuchia mà không hề bị cản trở.

Tất cả gỗ được xuất khẩu từ Campuchia đến Việt Nam là gỗ lậu.

Con đường buôn gỗ lậu được thực hiện theo hai cách – khai thác hoặc xuất khẩu trái phép đến Việt Nam

Các trường hợp được nghiên cứu năm 2018

1.     Vườn quốc gia Virachey

Các công ty Việt Nam, liên kết với quan chức và người tham nhũng trong quân đội ở cả hai nước để khai thác gỗ trái phép ở Vườn quốc gia Virachey vào mùa khô 2016-2017.

Vào năm 2018, EIA lại phát hiện hành vi trộm cắp gỗ quy mô lớn, chủ yếu tập trung tại Khu bảo tồn cộng đồng O’Kampha và rừng cộng đồng Phnom Panha Khlaing, trực tiếp về phía tây của O’Tabok. Điều tra viên đã ghi nhận 31 địa điểm khai thác gỗ trái phép và ba trại khai thác gỗ tại Việt Nam ở góc đông bắc vườn quốc gia.

Các cuộc phỏng vấn với Cảnh sát biên giới Campuchia, công nhân khai thác gỗ Việt Nam, và người dân địa phương đã tiết lộ cách thức mà công ty Yin Tin của Việt Nam thỏa thuận với Đơn vị biên phòng số 203 của Campuchia để xây dựng đường nối khu vực này với khu khai thác gỗ.

Công nhân Việt Nam đã đến khu vực này vào tháng 10 năm 2017 cùng với máy xúc đất để làm đường nối biên giới Việt Nam với vườn quốc gia này. Họ sẽ mang theo cưa máy để khai thác gỗ ngay sau đó.

Nhằm che đậy hoạt động khai thác này khỏi những con mắt tò mò, kiếm lâm và các thành viên thuộc lực lượng vũ trang Campuchia đã chặn đường và ngăn không cho người lạ vào rừng trong quá trình khai thác và vận chuyển, trong khi một khối lượng lớn gỗ được nhập lậu vào Việt Nam thông qua rừng cao su của Đội Cao Su Thanh Niên ở tỉnh Kon Tum – một trang trại thuộc sở hữu của Doanh nghiệp nhà nước Việt Nam

 

2.     Đập hạ Sesan 2

Công ty Ang&Associates Lawyer đã liên tục bị cáo buộc rằng công ty này đã thực hiện dọn dẹp [để xây dựng hồ chứa thủy điện] vượt quá ranh giới khu vực theo thỏa thuận nhượng quyền đất ở hồ chứa đập thủy điện khi việc khai thác gỗ bắt đầu vào tháng 4/2013. Hiện nay khi đập chứa đã gần như đầy, công ty này xác nhận rằng việc khai thác gỗ chỉ diễn ra trong lòng hồ chứa nơi có ít nước hơn.

Điều tra viên của EIA đã đến khu vực Đập Hạ Sesan vào khoảng 9/2017 – 3/2018, và xác định rất nhiều khu vực khai thác nằm ngoài ranh giới đập chứa và theo dõi các khu vực khai thác trái phép đến khu tổ hợp cưa xẻ ở bên bờ hồ chứa, cách biên giới 3km về phía bắc.

Dự án đập Hạ Sesan 2 đã trở thành tụ điểm khai thác gỗ trái phép và Chính phủ Campuchia biết rất rõ điều này. Dưới một năm sau khi việc khai thác gỗ bắt đầu, Bộ Nông nhiệp nước này đã yêu cầu dừng các hành vi ‘phá rừng vô chính phủ’ ở khu vực hồ chứa.

Tuy nhiên, việc khai thác gỗ trái phép vẫn đang diễn ra, cây cối vẫn bị đốn hạ ở các khu rừng lân cận và được rửa sạch ở khu vực đập.

EIA đã đi theo xe tải gỗ từ tổ hợp cưa xẻ Đập Seasn Hạ 2 theo hai đường riêng biệt đến Việt Nam. Một số xe chở gỗ di chuyển đến Việt Nam theo hướng cửa khẩu Oyadao/Lệ Thanh, trong khi số khác đi theo hướng Nam tiến vào cửa khẩu Trapaing Sre/Hoa Lư. Ở cả hai cửa khẩu này, EIA quan sát thấy xe chở gỗ tránh cửa khẩu chính thức, thay vào đó di chuyển bằng đường tiểu ngạch gần cửa khẩu, nơi mà số gỗ này được ‘hợp thức hóa’ tại thị trường Việt Nam thông qua các đơn vị hải quan Việt Nam.

3.     Khu bảo tồn động vật hoang dã Phnom Prich

Khai thác gỗ ở khu bảo tồn động vật hoang dã Phnom Prich là hoàn toàn trái phép; tuy nhiên vào năm 2011 và 2012, chính phủ Campuchia đã trao quyền khai thác gỗ cho doanh nghiệp trên 60,287 ha đất nhượng quyền kinh tế (ELC) nằm trong khu vực được bảo vệ. Gần như ngay từ thời gian đầu, các khu vực nhượng quyền kinh tế đã được sử dụng để rửa gỗ được khai thác trái phép bên ngoài khu vực này.

Các điều trai của EIA từ 9/2017 – 3/2018 đã phát hiện hoạt động khai thác gỗ trái phép ở quy mô chưa từng có tại khu bảo tồn động vật hoang dã, kèm với tham nhũng trên diện rộng liên quan tới ám chỉ yếu tố khác nhau trong chính phủ Campuchia.

Điều tra viên của EIA đã ghi nhận một ‘con đường hối lộ’ thông qua Khu bảo tồn động vật hoang xã Phnom Prich. Dọc theo con đường này, nhiều bên khác nhau nhận hối lộ, bao gồm kiểm lâm, cảnh sát, quân nhân, và cả thông tấn địa phương. Xe tải đi theo con đường này phải trải qua 4 trạm kiểm lâm, và trên 20 điểm kiểm soát do quân nhân và quân đội vận hành, tất cả đều chịu trách nhiệm ngăn chặn việc khai thác gỗ trái phép.

Số gỗ được chuyển đến thị trường Việt Nam, với phầm lớn được vận chuyển theo hướng tiểu ngạch gần với vửa khẩu Trapaing Sre/Hoa Lư và kết với với các tổ hợp khu bãi của công ty, để tránh phải trả thuế ở đầu Campuchia.

THỐNG KÊ HÀNH VI PHẠM TỘI

Rõ ràng mặc dù Việt Nam đã có nhiều tiến bộ đáng kể trong tiến trình thực hiện thỏa thuận FLEGT VPA [các Thảo thuận Hợp tác Tự nguyện thuộc khuôn khổ Chương trình lâm luật thực thi, Quản trị, và Thương mại Lâm sản], Việt Nam vẫn đang nhận một khối lượng gỗ lớn được nhập khẩu bất hợp pháp từ Campuchia.

Dữ liệu thương mại đáng tin cậy do EIA phân tích cho thấy 1 178,119 m3 gỗ và gỗ xẻ trị giá $75,800,641 đã được nhập khẩu vào Việt Nam từ Campuchia trong mùa khai thác 2017 – 2018.

Tuy nhiên, có vài lý do để tin rằng số gỗ được vận chuyển qua biên giới có thể cao hơn nhiều so với dữ liệu do các công ty nhập khẩu của Việt Nam khai báo, hoặc từ số liệu thống kê thương mại chính thức của Hải Quan Việt Nam:

GỖ LẬU TRÁNH BỊ KIỂM TRA

Rất nhiều công ty thương mại Việt Nam đang cung cấp gỗ từ Campuchia tại thị trường Việt Nam thông qua các trang mạng xã hội và các phương tiện tiếp thị khác. Khi các điều tra viên của EIA liên hệ với các đơn vị này với tư cách là người mua hàng, rất nhiều công ty đưa ra hai giá khác nhau với cùng một loại gỗ, một là với chứng nhận vận chuyển và thuế từ hải quan Việt Nam, một là không có, có nghĩa là những khối gỗ này chưa được Hải quan Việt Nam thông qua, và không được ghi nhận trong số liệu thống kê của Việt Nam.

GỖ LẬU CẤT GIỮ TRONG KHO NGOẠI QUAN

 EIA quan sát nhiều mét khối gỗ được xẻ ra từ gỗ được khai thác từ Campuchia được lưu trữ trong kho ngoại quan nằm trên lãnh thổ Việt Nam, đặc biệt là ở Hoa Lư, tỉnh Bình Phước. Điều này cho thấy một khối lượng lớn gỗ từ Campuchia được nhập khẩu trong những tháng gần đây chưa được chính thức ghi nhận ở hải quan Việt Nam, hoặc được ghi nhận vào số liệu thống kê thương mại.

GỖ LẬU TRONG QUÁ TRÌNH VẬN CHUYỂN

Gỗ được xếp loại ‘trong quá trình vận chuyển’ có thể không được ghi nhận vào thông số nhập khẩu chính thức ở Việt nam, hoặc coi như chưa được nhập khẩu vào Việt nam. Lượng gỗ này nằm ngoài hệ thống Bảo đảm Tính hợp pháp do Việt Nam đề xuất

GỖ LẬU KHÔNG ĐƯỢC KHAI BÁO

Hải quan Việt Nam cho phép sai số khối lượng khi khai báo là 10%. Vào năm 2017, điều tra viên của EIA được thông báo từ các công ty nhập khẩu của Việt Nam ở Gia Lai rằng tất các các đơn vị nhập khẩu đo lường chính xác khối lượng gỗ của họ thông qua một quy trình tiêu chuẩn trước khi nộp tờ khai nhập khẩu làm giảm khối lượng thực tế 10%.

CHỨNG CỨ TỪ THỰC ĐỊA

Trong khi điều tra khai thác và buôn bán gỗ lậu ở Campuchia và biên giới Việt Nam – Campuchia từ 10/2017 – 3/2018, EIA đã có nhiều quan sát và thu thập rất nhiều lời khai từ nhân chứng địa phương, quản lý trại khai thác gỗ và quân nhân về khối lượng gỗ được vận chuyển tới Việt Nàm từ ba điểm nóng khai thác được ghi nhận ở trên.

Tổng hợp lại, ước tính hiện trường của EIA cho thấy trong mùa khô 2017 – 2018 gần đây, nếu chạy hết công suất cho cả mùa, ba điểm khai thác gỗ lậu ở Campuchia sẽ có vận chuyển 1.15 triệu mét khối gỗ tới Việt Nam. Khối lượng này cao gấp 6.5 lần khối lượng kê khai nhập khẩu của Việt Nam trong cùng kỳ, và gấp 2.6 lần khối lượng trong báo cáo chính thức của Hải quan Việt Nam cả năm 2017.

Hậu quả đối với Thỏa Thuận Đối tác tự nguyện VPA

Kế hoạch hành động FLEGT [Chương trình Lâm luật Thực thi, Quản trị và Thương mại Lâm sản] của Liên Minh Châu Âu bao gồm các Thỏa Thuận Đối tác tự nguyện (VPAs) là công cụ cốt lõi trong việc giải quyết nạn khai thác và buôn bán gỗ lậu. VPAs là hiệp định song phương giữa EU và các nước sản xuất gỗ có hiệu lực pháp lý khi được phê chuẩn.

Trọng tâm của cải cách pháp lý và quản lý của hiệp định VPA là Hệ Thống Đảm bảo Tính Hợp pháp (TLAS) của gỗ, được thiết kế để xác minh tính hợp pháp của gỗ. Trong khuôn khổ VPA của Việt Nam, một cải cách quan trong đối với Việt nam đó là việc đưa ra điều khoản bắt buốc các công ty nhập khẩu của Việt Nam tiến hành thẩm định để tránh việc nhập khẩu gỗ được khai thác và buôn bán bất hợp pháp.

Khi đã hoàn toàn có hiệu lực, TLAS của Việt Nam sẽ cấp giấy pháp FLEGT để xuất khẩu sang EU, và chỉ có gỗ có giấy phép mới được xuất khẩu sang EU từ Việt nam. Gỗ được cấp chứng nhận FLEGT được coi là đạt yêu cầu của EUTR, là khu pháp lý hàng đầu của EU nhằm chống nạn khai thác gỗ lậu. Luật này nhằm đảm bảo không có gỗ có khả năng thuộc dạng khai thác trái phép có thể thâm nhập vào thị trường Châu Âu. Các nhà khai thác ở Châu Âu đưa gỗ được cấp phép FLEGT vào thị trường không bắt buộc phải tiến hành bất kỳ thẩm định này để đảm bảo gỗ họ của là từ nguồn hợp pháp.

Hoạt động của TLAS ở Việt Nam phụ thuộc vào khả năng nước này chứng minh được gỗ bất hợp pháp không còn thâm nhập vào nền kinh tế. Một sự thất bại có hệ thống để tôn trọng luật pháp của các nước láng giềng, và

ĐỀ XUẤT

ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM

–        Công bố rộng rãi rằng chính phủ sẽ ngay lập tực ngăn chặn gỗ lậu được nhập khẩu từ Campuchia

–        Chia sẻ một cách minh bạch và chính thức với viên chức chính phủ Campuchia hồ sơ hải quan của Việt Nam về nhập khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ từ Campuchia đề cho phép

–        Công bố rộng rãi báo cáo về tiến trình phát triển dự luật mới nhằm giải quyết nạn nhập khẩu gỗ trái phép, theo điều khoản quy định trong nội dung chính và phụ lục của VPA được soạn thảo vào tháng 5/2017

–        Đảm bảo điều luật giải quyết nạn nhập khẩu gỗ lậu như đã cam kết trong nội dung thỏa thuận VPA bao gồm các điều khoản được soạn thảo rõ ràng nhằm cấm nhập khẩu gỗ lậu, và điều khoản liên quan đến việc thẩm định gỗ phải mạnh mẽ

–        Yêu cầu các công ty được liệt kê trong Phụ lục 1 và 2 nộp toàn văn báo cáo, như Xếp hạng số 2 (rủi ro cao) trong Hệ thống xếp hạng các tổ chức OCS) như được mô tả ở bảng 2 của Phục lục 5 trong thỏa thuận VPA (Hệ thống đảm bảo tính hợp pháp của Gỗ ở Việt Nam, hoặc VNTLAS)

–        Điều tra và truy tố các hành vi thông đồng và tham nhũng giữa công chức Việt nam và thương lái gỗ tham gia vào hoặc thúc đẩy hoạt động khai thác gỗ lậu ở Campuchia và hợp pháp hóa việc vận chuyển gỗ lậu vào Việt Nam, và công bố rộng rãi những vụ án đó.

–        Đảm bảo Cục Kiểm Lâm và cán bộ Hải quan liên quan đến hành vi khai thác và buôn bán gỗ lậu từ Campuchia vào Việt Nam hiện nay không thể thực hiện nhiệm vụ được đề cập trong phần trung tâm của mục 6.3.7 ‘’Nhập khẩu gỗ (Điểm kiểm soát quan trọng 1g)’’ trong VNTLAS của Việt Nam, như đã quy định chi tiết trong Phụ lục 5 ở VPA

Đối với Ủy Ban Châu Âu

–        Tiếp tục làm việc với Việt Nam thông qua quá trình VPA nhằm đảm bảo nước này triển khai hệ thông TLAS một cách mạnh mẽ và chuẩn với mục tiêu, cùng với các đề xuất đổi với Việt Nam ở mục trên

–        Đảm bảo các trường hợp EUTA hiện nay tập trung vào chuỗi cung ứng ở Việt Nam bị truy tố, bao gồm các trường hợp do EIA đề xuất ở Italy

–        Từ chối cấp giấy phép FLEGT cho các công ty xuất khẩu của Việt Nam tới Châu Âu cho đến khi Việt Nam chứng minh rõ ràng rằng gỗ được khai thác và/hoặc nhập khẩu trái phép không được nhập vào nước này nữa, bất kể điểm đến có là thị trường EU hay không

Đối với chính phủ Campuchia

–        Trao đổi với Việt Nam đóng đường biên giới đối với việc giao dịch gỗ, và yêu cầu Việt Nam ngừng chấp nhận gỗ từ Campuchia, và chia sẻ báo cáo nhập khẩu, tên đơn vị xuất khẩu, từ năm 2016 – 2018

–        Hướng dẫn tất cả các trạm biên phòng thực thi lệnh cấm xuất khẩu gỗ

–        Thu hồi tất cả đất Nhượng quyền Kinh tế thuộc địa bàn được bảo vệ, bao gồm khu Bảo tồn Động vật Hoang dã Phnom Prich

–        Cấm vĩnh viễn tất cả các địa bàn nhượng quyền khai thác gỗ thuộc địa bàn Đập Sesan Hạ 2

–        Điều tra hành vi tham nhũng kết hợp với Đồn biên phòng số 203, Tướng quân đội của tỉnh Rattanakiri Kim Rasmey, và Thống đống tỉnh Rattanakiri Thang Savon

Tải toàn văn báo cáo bao gồm kết quả chi tiết cuộc điều tra của chúng tôi. TẠI ĐÂY. Báo cáo bao gồm tài liệu tham khảo và phụ lục các tổ chức có khả năng liên quan tới việc giao dịch trái phép này

Chúng tôi xin cảm ơn

Báo cáo này được viết và hiệu đính bởi Tổ chức Điều tra Môi trường (EIA) tại UK. Báo cáo này được thực hiện dưới sự tài trợ của UKaid và Cơ quan Hợp tác Phát triển Na Uy (NORAD). Nội dung của báo cáo này hoàn tòa do EIA chịu trách nhiệm

EIA thể hiện sự biết ơn đối với những cá nhân đã tham gia vào việc phát triển báo cáo này, và những người ẩn danh vì lý do đảm bảo an toàn

Cơ quan điều tra môi trường EIA

Chúng tôi điều tra và thực hiện vận động chống lại các hành vi tội phạm và lạm dụng môi trường

Các điều tra của chúng tôi đã làm sáng tỏ hành vi tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến động vật hoang dã, với trọng tâm vào voi và hổ, và tội phạm rừng như khai thác gỗ lậu và gây suy thoái rừng do trồng cây công nghiệp như dầu cọ. Chúng tôi hoạt động nhằm bảo vệ hệ sinh thái biển toàn cầu bằng cách giải quyết các mối đe dọa do ô nhiễm nhựa, đánh bắt và khai thác thương mại cá voi; và các loại cá heo. Cuối cùng, chúng tôi giúp giảm tác động của biến đổi khí hậu bằng cách vận động để loại bỏ khí dùng trong tủ lạnh có khả năng gâp hiệu ứng nhà kính, phơi bày các hoạt động thương mại bất hợp pháp có liên quan và giúp tăng hiệu quả sử dụng năng lượng trong lĩnh vực làm lạnh.

>> Bài liên quan 

Quan chức tham nhũng Việt Nam kiếm tiền từ gỗ buôn lậu ở Campuchia

Watchdog says Vietnamese officials bribed by log smugglers

Advertisements

One thought on “Hàng loạt vi phạm: Việt Nam tiếp tục nhập gỗ lậu từ Campuchia

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s