Kinh tế nông thôn: Thúc đẩy hoạt động phi nông nghiệp (trường hợp ở Bangladesh)

Rural economy: Stimulating non-farm activities

Mặc dù nông nghiệp vẫn là sinh kế chủ đạo ở khu vực nông thôn, ít nhất là tạo việc làm, nhưng vai trò tương đối của nông nghiệp trong việc tạo thu nhập cho người dân ở khu vực nông thôn ngày càng giảm sút. Hiện tượng này được thể hiện rõ ở tỷ trọng [ngày càng giảm] của lĩnh vực nông nghiệp trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Xu hướng này không phải là vấn đề mới do trong quá trình phát triển kinh tế, nguồn lực thường có xu hướng dịch chuyển từ lĩnh vực nông nghiệp sang các lĩnh vực khác. Dữ liệu điều tra cấp hộ gia đình gần đây nhất cho thấy thu nhập từ lĩnh vực phi nông nghiệp đóng góp khoảng 70% vào tổng thu nhập hộ. Một nghiên cứu gần đây của World Bank đã chỉ ra nhiều khía cạnh mới của vấn đề này. Mặc dù nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng để tạo việc làm, lĩnh vực phi nông nghiệp sẽ tiếp tục tạo thêm nhiều việc làm mới và thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ hơn của nền kinh tế phi nông nghiệp nông thôn.

Theo báo cáo của World Bank và kết quả điều tra về lực lượng lao động năm 2010, lao động trong lĩnh vực phi nông nghiệp ở Bangladesh bằng gần 50% tổng số toàn bộ lao động ở khu vực thành thị ở nước này. Lao động ở lĩnh vực phi nông nghiệp tăng nhanh hơn lao động ở thành thị, và 3/4 số hộ ở khu vực nông thôn có thu nhập từ lĩnh vực phi nông nghiệp. Rõ ràng, việc triển khai các các chiến lược tạo môi trường thuận lợi để việc làm chất lượng cao trong lĩnh vực phi nông nghiệp có điều kiện phát triển sẽ giúp việc chuyển đổi kinh tế diễn ra nhanh hơn. Báo cáo này cho rằng chiến lược thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế phi nông nghiệp ở nông thôn nên tập trung vào những đô thị cấp 2 – có thể tạm gọi là ‘’các trung tâm tăng trưởng’’.

 

Bên cạnh nông nghiệp, lĩnh vực phi nông nghiệp cần được định hướng bằng sự liên kết với khu vực thành thị. Sự cần thiết phải phát triển các chiến lược và chính sách tập trung vào những đô thị cấp hai đã được thực tế chứng minh. Ngày càng nhiều việc làm được tạo ra gần những siêu đô thị như Dhaka và Chittagong, nhưng tăng trưởng lại đến từ lĩnh vực phi chính thống và những công việc không ổn định, trong khi tỷ trọng [trong tăng trưởng] của tất cả các loại công việc có năng suất cao hơn lại có xu hướng giảm. Những đô thị có kết nối hạ tầng tốt có tăng trưởng khả quan trong việc tạo việc làm có chất lượng cao (đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh). Những đô thị không được kết nối hạ tầng tốt thiếu tính năng động trong việc tạo việc làm, do đó cần tập trung phát triển cơ sở hạ tầng ở các đô thị này.

 

Một vấn đề nổi cộm đó là những hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn dường như không mở rộng hoặc tăng tính chuyên môn theo thời gian. Nhiều hoạt động phi nông nghiệp vẫn gắn với lĩnh vực nông nghiệp, đồng nhất với quá trình chuyển đổi, thương mại, chế biến thực phẩm .v.v… Nhưng vấn đề ở chỗ những việc này không được nâng cấp. ‘’Sự trì trệ trong các loại hình và chất lượng của hoạt động phi nông nghiệp khá phức tạp, bởi vì những hoạt động này, đặc biệt là các doanh nghiệp phi nông nghiệp đóng tại nông thôn, lại có lợi nhuận cao. Đồng thời, tỷ suất lợi nhuận của các doanh nghiệp này lại không gắn kết với khu vực thành thị. Điều này có thể là do phần lớn các doanh nghiệp này vẫn sản xuất những sản phẩm truyền thống và có chất lượng thấp, thiếu tính cạnh tranh với những sản phẩm được sản xuất hàng loạt có giá rẻ hơn và chất lượng tốt hơn’’. Có một vài hạn chế bắt buộc khiến cho các doanh nghiệp phi nông nghiệp ở nông thôn không phát triển được. Hạn chế quan trọng nhất là thiếu vốn, và thiếu cơ sở hạ tầng.

 

Do tỷ trọng các doanh nghiệp phi nông nghiệp ở nông thôn hoạt động trong lĩnh vực thương mại đang gia tăng nhanh chóng so với các lĩnh vực khác, đặc biệt là giao thương các sản phẩm nông nghiệp, báo cáo của World Bank cho thấy thị trường đang vận hành rất tốt. Chi phí marketing tương đối nhỏ và hợp lý, chi phí vận chuyển là chi phí biến đổi chính của các doanh nghiệp thương mại. Quan trọng hơn, ‘’điều tra này cho thấy có rất ít bằng chứng về hiện tượng liên kết lũng đoạn thị trường của một vài doanh nghiệp thương mại lớn nhằm bóc lột nông dân, hoặc bất kỳ hành vi cạnh tranh không lành mạnh nào. Báo cáo này cũng bác bỏ một nhận định thông thường khác. Theo đó, thất thoát hậu thu hoạch rất nhỏ (dưới 5%) – nhỏ hơn nhiều so với con số 30-40% thường được trích dẫn’’.

 

Báo cáo này còn cho biết các thị trường được tự do hóa ở Bangladesh đáp ứng tốt yêu cầu cả người sản xuất và người tiêu dùng. Mặc dù các dữ liệu so sánh về các loại hàng hóa có giá trị cao được khảo sát trong báo cáo này còn hạn chế, nhưng đối với gạo, có một nghiên cứu gần đây so sánh Bangladesh, Trung Quốc và Ấn Độ chỉ ra rằng tỷ trọng giá tại ruộng (farm-gate price) đối với giá cuối cùng [giá đến tay người tiêu dùng] ở Bangladesh cao hơn hai nước còn lại.

 

Mặc dù việc tăng cường kết nối thị trường vẫn còn trì trệ như đã tồn tại ở Bangladesh trong nhiều năm liền, báo cáo cho thấy sự cải tiến trong cơ sở hạ tầng thị trường và tài chính là điều kiện cần thiết để Bangladesh phát triển chuỗi cung ứng hiện đại và thậm chí hiệu quả hơn. Nhưng rõ ràng điều này khó có thể xảy ra thông qua tốc độ đổi mới và phát triển hạ tầng trong giai đoạn trước. Việc tăng đầu tư vào đường xá, cơ sở hạ tầng điện và nâng cấp các tiện ích thị trường là cần thiết. Các doanh nghiệp thương mại, đặc biệt các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường sản phẩm có giá trị cao, cần thêm vốn hoạt động và tiếp cận vốn tốt hơn.

 

Cuối cùng, báo cáo này cho biết sự đánh đổi giữa  gạo (lương thực căn bản) và các loại lương thực khác ngoài gạo. Trên thực tế, các cuộc điều tra hộ gia đình lặp lại ở Bangladesh đều cho ra những kết quả tương tự nhau, như sẽ được diễn giải lại ở những phần dưới đây. Các dự đoán cho thấy  tương lai cung ứng của gạo trong tương quan với cầu có vẻ như không còn là mối lo ngại chính, nhưng cung ứng của các nhóm lương thực khác cần phải tăng mạnh mẽ hơn so với giai đoạn trước. Điều này làm nổi lên những câu hỏi quan trọng dành cho những nhà làm chính sách về các ưu tiên chiến lược đối với đầu tư công và các tập trung chính sách. Các triển vọng của tăng trường nông nghiệp, an ninh lương thực và dinh dưỡng liên kết chặt chẽ với nhau. May mắn thay, sự đánh đổi này ở giai đoạn hiện nay dường như ít hơn giai đoạn trước khi mà tự túc về gạo là điều kiện bao quát bắt buộc. Phạm vi để tăng sản lượng gạo là rất lớn, đặc biệt nếu nông dân thành công trong việc xóa nhòa khoảng cách giữa sản lượng giữa hai giống lúa aman [trồng vụ Thu-Đông], và aus [trồng vụ Xuân-Hè]. Với những nỗ lực không ngừng nghỉ trong nghiên cứu nông nghiệp nhằm dịch chuyển đường sản xuất tịnh tiến và xây dựng tính thích ứng trong nông nghiệp đối với khí hậu và các áp lực về lý sinh, việc giải phóng đất đai để thực hiện một vấn đề cần thiết hơn, đó là đa dạng hóa cây trồng là rất khả thi.

Tác giả là cựu giáo sự kinh tế tại trường Đại học Jahangirnagar.

abdul.bayes@brac.net

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s