Đất trồng khoẻ mạnh là yếu tố then chốt để nuôi sống thế giới

English: Healthy soil is the real key to feeding the world

Một trong những bí ẩn hiện đại lớn nhất về nông nghiệp cho rằng, nông nghiệp hữu cơ vốn dĩ có tính bền vững. Điều này là khả dĩ, nhưng chưa đủ. Nhìn lại lịch sử, sự xói mòn đất từ các cánh đồng không có hoá chất là một phần nguyên nhân dẫn đến cái kết của Đế chế La Mã và các xã hội cổ đại khác trên thế giới . Những ý kiến khác lại cho rằng, tiềm năng khôi phục đất xấu để nuôi sống thế giới cần sử dụng ít hơn nguyên liệu hóa học nông nghiệp.

Khi tôi bắt đầu một chuyến du khảo 6 tháng tới những cánh đồng khắp nơi trên thế giới để nghiên cứu thêm thông tin cho cuốn sách của mình “Growing a Revolution: Bringing Our Soil Back to Life,” (Tạm dịch: Trồng một cuộc cách mạng Mang lại sự sống cho đất) những người nông dân tiến bộ mà tôi gặp đã cho thấy, có những phương pháp canh tác tái tạo có thể khôi phục đất nông nghiệp toàn cầu. Ở cả nước phát triển cũng như đang phát triển, những người nông dân này nhanh chóng cải tạo độ phì của đất bị suy thoái, chính điều này đã cho phép họ duy trì sản lượng cao bằng cách sử dụng ít lượng phân bón cũng như thuốc trừ sâu hơn.

Từ trải nghiệm của họ, cũng như kết quả từ những gì được chứng kiến trên những cánh đồng phía Bắc và Nam Dakota, Ohio, Pennsylvania, Ghana và Costa Rica đã cho tôi một chứng cứ thôi thúc: chìa khóa để duy trì một nền nông nghiệp năng suất cao nằm ở việc tái tạo đất đai màu mỡ và khỏe mạnh. Chuyến đi này cũng khiến tôi đặt ra nghi vấn về 3 trụ cột của sự thông thái vốn có về nông nghiệp công nghiệp hóa có sử dụng hóa chất ngày nay: rằng phải chăng nó có thể nuôi sống thế giới, là cách hiệu quả hơn để sản xuất thức ăn, và nó có thực là nguồn nuôi sống cho tương lai hay không

1: Liệu chăng nông nghiệp quy mô lớn đang nuôi sống thế giới ngày nay?

Theo báo cáo gần đây của tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc – FAO, lương thực thực phẩm được sản xuất từ các nông trang chiếm ¾ sản lượng lương thực toàn cầu. Những thống kê của tổ chức này cũng chỉ ra rằng, gần ¾ diện tích các nông trại trên thế giới có quy mô nhỏ hơn một hecta, hoặc chỉ bằng diện tích của một khoảnh đất trong thành phố.

1% là tỉ lệ số nông dân Mĩ ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, trên thế giới, hầu hết mọi người làm nông nghiệp phục vụ mục đích nuôi sống bản thân và gia đình của họ. Vậy nên, trong khi thông thường công nghiệp hoá nông nghiệp nuôi sống các nước phát triển – thì phần lớn nông dân trên thế giới vẫn lao động trong những nông trại gia đình. Một báo cáo của Nhóm Công tác Môi trường năm 2016 đã chỉ ra, gần 90% sản lượng xuất khẩu nông nghiệp của Mĩ được đưa sang các nhóm nước phát triển, nơi có tỉ lệ người đói ít hơn.

Có một điều tất yếu là, nông nghiệp trên thế giới cần phải được thương mại hóa, nếu mỗi chúng ta không muốn chỉ có thể sống và lao động trên mảnh đất của mình. Tuy nhiên ta cũng cần đặt ra một câu hỏi, rằng liệu các nông trại lớn quy mô công nghiệp có thực sự là điều tốt nhất, duy nhất, cho tương lai?

2: Phải chăng những nông trang lớn là giải pháp hiệu quả hơn

Nhiều quá trình công nghiệp tỉ trọng lớn đã chỉ ra rằng hiệu suất trên diện rộng làm giảm đơn vị đầu vào tính theo sản lượng. Bạn càng tạo ra nhiều sản phẩm thì mỗi sản phẩm sẽ càng hiệu quả hơn. Nhưng với nông nghiệp thì không phải vậy. Năm 1989, Hội đồng Nghiên cứu quốc gia đã đưa ra kết luận “Các hệ thống nông trại thay thế được quản lý tốt gần như cần sử dụng lượng thuốc trừ sâu, phân bón, thuốc kháng sinh tổng hợp trên một đơn vị sản phẩm ít hơn các nông trại thông thường”.
Cho dù trên các nông trang lớn, việc cơ khí hóa giúp làm giảm giá cả cũng như sức lao động một cách hiệu quả đi chăng nữa, thì dường như các nông trại lớn hơn vẫn sẽ không tạo ra nhiều lương thực hơn. Theo một báo cáo điều tra nông nghiệp năm 1992, những nông trại nhỏ, đa dạng các nông sản, thường sản xuất lương thực hiệu quả hơn gấp hai lần trên cùng một diện tích đất.

Ngân hàng Thế giới cũng đã tán đồng nhận định rằng: những nông trại nhỏ chính là con đường để đẩy mạnh đầu ra nông nghiệp ở những nước đang phát triển, nơi mà an ninh lương thực vẫn đang là một vấn đề cấp bách. Các nông trại lớn có lợi thế hơn về sản lượng ở các vụ mùa chuyên canh – ví dụ chỉ trồng ngô hoặc lúa mì – trong khi đó, những nông trại quy mô nhỏ với cây trồng đa dạng lại sản xuất nhiều và đa dạng loại lương thực, thực phẩm hơn trên cùng diện tích đất.

3: Nông nghiệp theo cách phổ biến là cần thiết để nuôi sống thế giới?

Có lẽ chúng ta đã từng nghe những người ủng hộ nông nghiệp theo cách phổ biến nói rằng canh tác hữu cơ chính là giải pháp cho vấn đề giải quyết nạn đói toàn cầu. Bởi vì, nó về bản chất cần ít diện tích đất canh tác hơn. Theo phân tích tổng hợp năm 2015 từ 115 nghiên cứu đã cho thấy rằng, sản lượng hữu cơ trung bình thấp hơn 20% so với cây trồng thông thường, các nghiên cứu trước đó cũng có phát hiện tương tự .

Nhưng nghiên cứu đã tiến một bước xa hơn, so sánh những vụ mùa trên các nông trại truyền thống với các nông trại hữu cơ, nơi có những vụ mùa được trồng và những vụ luân canh, nhờ đó giúp đất khỏe hơn. Kĩ thuật này cũng giúp thu hẹp sự thiếu hụt sản lượng xuống dưới 10%.

Các tác giả đã kết luận rằng khoảng cách thực tế có thể nhỏ hơn rất nhiều, khi họ tìm ra rằng “Bằng chứng có thành kiến cho thấy trong các nghiên cứu có sử dụng dữ liệu ngoại suy có sản lượng cao hơn thông thường”. Nói cách khác, tuyên bố  chủ yếu rằng nông nghiệp hữu cơ không thể nuôi sống thế giới chỉ bằng các phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp canh tác chuyên biệt và loại trang trại.
Cũng một vấn đề đáng lưu tâm khác – khoảng một phần tư của tất cả thực phẩm được sản xuất trên toàn thế giới không bao giờ được tiêu thụ. Mỗi năm Hoa Kỳ lãng phí khoảng 133 tỷ cân Anh lương thực (133 pound  là khoảng 60 tỉ kg), đủ để nuôi sống gần 50 triệu người Mỹ mà đói ăn thường xuyên. Vì vậy, thậm chí nói về giá trị,  khoảng cách giữa nông nghiệp phổ biến và nông nghiệp hữu cơ  là nhỏ hơn lượng thức ăn mà chúng ta lãng phí mỗi ngày.

Cải tạo đất

Các biện pháp canh tác phổ biến làm suy thoái sự lành mạnh và suy yếu khả năng của con người để tiếp tục cung cấp thức ăn cho tất cả mọi người trong thời gian dài. Các phương pháp tái tạo như các phương pháp sử dụng trong các nông trại trồng trọt cũng như chăn nuôi mà tôi đến tham khảo đã cho thấy: chúng ta hoàn toàn có thể cải thiện độ màu mỡ của đất ở cả các trang trại lớn ở Mỹ và các trang trại nhỏ tự cấp ở vùng nhiệt đới.

Tôi không còn được chứng kiến những cuộc tranh biện về tương lai của ngành nông nghiệp nữa chỉ đơn giản và nông nghiệp phổ biến hay hữu cơ. Theo tôi, chúng ta đã tối giản quá mức sự phức tạp của đất trồng và chưa tận dụng hiệu quả kỹ năng khôn khéo của người nông dân. Tôi thấy rằng , việc áp dụng các phương pháp canh tác no-till (trồng trọt không cày xới đất) nhằm nâng cao sức khoẻ của đất là chìa khóa vàng cho nền nông nghiệp ổn định và bền vững. Những người nông dân tôi đến thăm đã sớm ngộ ra điều này, thích nghi các phương pháp ấy, bao gồm việc cắt tỉa và tổ chức xen canh phức tạp, kết hợp với điều kiện đất đai, môi trường và kinh tế xã hội cụ thể.

Dù vẫn sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu hay đã chuyển hoàn toàn sang phương pháp hữu cơ thì tất cả những trang trại áp dụng chuyển đổi sang phương pháp canh tác này đều thấy rằng, phương pháp này là hoàn toàn phù hợp và hiệu quả hơn các phương pháp truyền thống khác, sau một thời gian thử nghiệm.  Một thông điệp khác, đơn giản và rõ ràng rằng: Nông dân phục hồi đất của họ, sử dụng ít nguyên liệu đầu vào để sản xuất, từ đó năng suất cao hơn, lợi nhuận đem lại cũng cao hơn.

Không quan trọng cách mỗi người nhìn nhận nó thế nào, chúng ta vẫn có thể chắc chắn rằng nền nông nghiệp sẽ chứng kiến một cuộc cách mạng nữa. Nông nghiệp ngày nay vẫn hành ở trên cucar sự sự dồi dào và dầu mỏ giá rẻ và sản xuất phân bón – tuy nhiên chúng ta đều biết rằng dầu mỏ không phải một nguồn vô tận.  Dường như đã có đủ người trên hành tinh này, hành tinh mà mỗi chúng ta đều có ít hơn một năm cung cấp thức ăn cho dân số toàn cầu vào bất kì thời điểm nào – đây cũng là một thực tế giản dị nhưng ý nghĩa lớn cho cả cộng đồng.

Vậy thì chúng ta cần phải làm gì để đẩy nhanh việc áp dụng nhiều hơn nữa nền nông nghiệp có sức dẻo dai? Xây dựng các mô hình thử nghiệm các trang trại cũng có thể một ý tưởng, song song với đó là việc thực hiện nghiên cứu trên quy mô hệ thống để có thể đánh giá điều gì là tốt nhất, qua đó áp dụng từ các phương pháp canh tác cụ thể đến những nguyên tắc chung cho cho các bối cảnh khác nhau.

Chúng ta cũng cần phải xây dựng lại chính sách hỗ trợ nông nghiệp của mình, theo đó, không khuyến khích các biện pháp phổ biến làm suy giảm độ màu mỡ của đất; hỗ trợ và trao thưởng những người nông dân có những thực tiễn cải táo.

Một khi chúng ta nhìn thấy thông qua những bí ấn về nông nghiệp hiện đại, những thực hànhvề việc tái tạo đất khỏe đã trở thành lăng kính để đánh giá các chiến lược cho việc cung cấp lương thực lâu dài cho chúng ta. Tại sao tôi rất tự tin những phương pháp cải tạo này có thể chứng minh cả về sản lượng và kinh tế? Vì những người nông dân tôi gặp đã cho tôi những sự kiểm chứng.

Tác giả David R. Montgomery

Giáo sư về Khoa học Trái đất và Không gian, University of Washington

Tuyên bố

David R. Montgomery không làm việc, tư vấn hay sở hữu cổ phần hay nhận tài trợ từ bất cức công ty hay tổ chức nào mà có thể có lợi từ bài báo này, và tuyên bố không có tổ chức liên quan ngoài mục đích nghiên cứu.

Dịch bởi Ánh Quyên – Đại Học Hà Nội

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s