Xây dựng trung tâm khởi nghiệp (startup) ở Việt Nam ra sao? Không phải bằng cách tạo một startup

ENGLISH: How to Build a Start-up Hub in Vietnam? Not by Building One

(Ảnh) Thành phố Hồ Chí Minh buổi đêm. Sự năng động của thành phố này khiến nơi đây trở thành điểm đến của nhiều dự án khởi nghiệp tại Việt Nam, và kỳ vọng là của nhiều dự án nữa trong tương lai. Nguồn ảnh: Công cộng .

Để thúc đẩy Việt Nam leo lên bảng xếp hạng những nền kinh tế hàng đầu thế giới, Hà Nội quyết tâm biến đất nước này thành một “quốc gia khởi nghiệp” trước năm 2020. Chính phủ lên kế hoạch triển khai các biện pháp tài chính và quản lý để khuyến khích một triệu doanh nghiệp, bao gồm 5000 dự án khởi nghiệp (start-up) tiến hành hoạt động kinh doanh trong vòng 4 năm.

Những kế hoạch này vừa gây ra động lực vừa gây ra quan ngại. Một mặt, điều này cho thấy quyết tâm của Hà Nội trong việc thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân – một bước đi có thể giúp đẩy mạnh hơn nữa nền kinh tế đang tăng trưởng của Việt Nam và cũng đồng thời giúp duy trì vị thế kinh tế của quốc gia này trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương.

Mặt khác, điều này cũng phản ánh những mối bận tâm cố hữu về số lượng, khung thời gian, cũng như phản ánh sự phụ thuộc vào tư duy kinh tế bao cấp mà giới lãnh đạo cộng sản vẫn chưa thoát khỏi sau nhiều thập niên hiện đại hoá nền kinh tế. Tư duy này cần phải được loại bỏ nếu Hà Nội muốn thành công trong việc theo đuổi nền kinh tế khởi nghiệp kiểu Mỹ. Thành công của Việt Nam trong việc thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp tự duy trì không chỉ phụ thuộc vào việc đạt định mức, mà còn phụ thuộc vào việc tạo ra các quy định tốt hơn và điều kiện chính trị thuận lợi hơn cho việc thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân.

Mặc dù có quy mô rộng khắp cả nước, các trung tâm sáng kiến “quốc gia khởi nghiệp” của Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh đã quay về tập trung tại nơi diễn ra bức tranh khởi nghiệp sống động tại thành phố này. Theo số liệu thống kê chính thức, ước tính Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng từ 1000 đến 2000 dự án khởi nghiệp. Số liệu này mặc dù còn khiêm tốn, nhưng đã có những bằng chứng rõ rằng cho thấy xu hướng phát triển của các dự án khởi nghiệp trong tương lai. Số lượng lớn các doanh nhân công nghệ trẻ  tăng lên trong thời gian gần đây, nhu cầu ngày càng tăng đối với không gian làm việc chung (co-working space) (không gian làm việc được sử dụng cùng lúc bởi nhiều nhóm chuyên gia khác nhau để cho phép trao đổi í tưởng), và tính phổ biến của các sự kiện khởi nghiệp trong cộng đồng dân số trẻ của thành phố cho thấy sức hấp dẫn đầy tiềm năng của thành phố này để trở thành một nơi nuôi dưỡng các dự án khởi nghiệp.

Các nhà đầu tư nước ngoài đang đến nhiều hơn, như có thể thấy thông qua cuộc đối thoại của tổng thống Barack Obama với các doanh nhân trẻ của thành phố trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 5 của ông và thông qua các khoản đầu tư mới đây do các quỹ hạt giống đầu tư mạo hiểm lớn thực hiện.

Tuy nhiên, giấc mơ này dường như khó trở thành hiện thực trong bối cảnh Việt Nam duy trì các quy định quản lý kinh tế hiện tại. Những nỗ lực cải tổ khu vực kinh tế công trong ba thập niên vừa qua không tương xứng với những gì được thực hiện ở khu vực tư nhân. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam chịu bất lợi trong môi trường pháp lý không thuận lợi và thiếu vốn. Sự quan liêu vượt quá sức chịu đựng và tham nhũng khắp nơi dẫn đến tình trạng thiếu vốn đầu tư nước ngoài, xua đuổi các nhà đầu tư tài chính nước ngoài và các nhà đầu tư từ quỹ mạo hiểm – thần hộ vệ của bất kỳ dự án khởi nghiệp nào.

Tình hình còn trở nên xấu hơn khi hầu hết các nhà đầu tư nội địa hoạt động tốt, ví dụ như Vietcombank hay gã dầu khí khổng lồ PetroVietnam, lại thuộc sở hữu nhà nước và có xu hướng tránh xa các dự án khởi nghiệp để hướng đến các sự án có quy mô lớn hơn và các công ty có bề dầy danh tiếng hơn. Thêm vào đó, điều 292 trong bộ luật hình sự còn đe doạ các nhà phát triển ứng dụng bằng cách hình sự hoá việc đưa các dịch vụ chưa được cấp phép lên mạng hay thông qua mạng lưới điện thoại. Rất nhiều dự án khởi nghiệp đã chuyển sang Singapore, nơi sở hữu các quy định điều tiết, môi trường chính trị, cơ hội tiếp cận vốn đầu tư nước ngoài và hạ tầng kỹ thuật thuận lợi hơn rất nhiều.

Một nền kinh tế tập trung vào định mức sẽ không giải quyết được các vấn đề này.

Thứ nhất, bằng cách lan toả những kỳ vọng phi thực tế và tạo ra áp lực không cần thiết phải đạt được định mức, nền kinh tế này khiến các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam xao lãng khỏi những vấn đề kinh tế thực tiễn của quốc gia.

Thứ hai, tư duy quản lý kinh tế cũ củng cố quan niệm nhầm lẫn rằng các dự án khởi nghiệp có thể xuất hiện một cách đơn giản thông qua việc bơm tiền của chính phủ. Các trung tâm khởi nghiệp không được “xây dựng”, mà chúng phát triển một cách tự nhiên. Bằng cách đóng khung vấn đề theo hướng ngược lại, Hà Nội dường như sẽ khiến chính mình thất vọng.

Thứ ba, kiểu kinh tế này tái khẳng định vai trò của nhà nước như một người chơi trên thị trường mà lại có khả năng điều hành trực tiếp nền kinh tế – đây chính xác là những gì Hà Nội cần phải vứt bỏ để sáng kiến “quốc gia khởi nghiệp) có thể thành công.

Hà Nội phải chống lại mong muốn duy trì kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều quan trọng không phải là gia tăng số lượng các dự án khởi nghiệp, mà là chất lượng của môi trường kinh doanh mà các doanh nghiệp tư nhân – bao gồm cả các doanh nghiệp khởi nghiệp. Các quy định thân thiện hơn đối với các dự án khởi nghiệp sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư và các nhà tư bản mạo hiểm hơn. Những quy định như vậy bao gồm tăng cường bảo vệ pháp lý đối với doanh nghiệp tư nhân, chính sách visa rộng rãi hơn cho nhà đầu tư và luật phá sản thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, kinh tế không phải là yếu tố duy nhất trong quá trình Việt Nam theo đuổi trở thành quốc gia khởi nghiệp. Một câu hỏi quan trong hơn là: làm thế nào một lĩnh vực đòi trí tưởng tượng và sức sáng tạo có thể phát triển mạnh mẽ trong nền chính trị vốn mang tiếng là giới hạn tự do tư tưởng (freedom of thought) của Việt Nam?

Đây là chỗ mà Mỹ, đối tác chiến lược mới của Việt Nam, có thể giúp cải thiện Không chỉ là một chính sách thương mại thông thường, Hiệp định đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) là đòn bẩy mạnh nhất của Washington đối với những vấn đề nhân quyền của Việt Nam. Tiến bộ của Việt Nam trong các lĩnh vực tự do tư tưởng và tự do ngôn luận sẽ phần nào phụ thuộc vào việc TPP giúp Hà Nội đạt được các chuẩn mực quốc tế.

Ngoài ra, các sáng kiến giáo dục được tài trợ bởi Mỹ nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học sẽ tiếp tục cung cấp cho Việt Nam nguồn nhân lực cần thiết để chèo lái sự bùng nổ của start-up. Một ví dụ tiêu biểu là dự án Đại học Fulbright Việt Nam đầy mong đợi, có mục tiêu thu hút các nhà nghiên cứu tài năng khắp thế giới và lập ra một đơn vị khoa học máy tính hàng đầu. Mặc dầu rất khó để tái tạo một Stanford hay Carnegie Mellon, thành công trong lĩnh vực giáo dục sẽ tạo ra nền tảng cho thành công cho lĩnh vực start-up.

Sáng kiến “quốc gia khởi nghiệp” của Việt Nam đòi hỏi phải có sự thay đổi trong cách chính phủ tương tác với các loại hình kinh doanh mới cũng như những thay đổi trong văn hoá kinh doanh. Mặc dù vẫn còn những rào cản lớn, nhưng với tiềm năng lớn cho sự thành công của Việt Nam trong lĩnh vực này, bao gồm nguồn nhân tài công nghệ dồi dào, văn hoá doanh nghiệp mạnh mẽ, tỉ lệ biết chữ cao, tỉ lệ kết nối Internet cao, khát vọng là điều cần thiết và là những nỗ lực xứng đáng.

 

 

Advertisements

One thought on “Xây dựng trung tâm khởi nghiệp (startup) ở Việt Nam ra sao? Không phải bằng cách tạo một startup

  1. Cám ơn Hạnh dịch bài này.

    Mình đồng ý với điều này: “Điều quan trọng không phải là gia tăng số lượng các dự án khởi nghiệp, mà là chất lượng của môi trường kinh doanh mà các doanh nghiệp tư nhân – bao gồm cả các doanh nghiệp khởi nghiệp.”

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s