CÁC MÔ HÌNH ĐIỀU TIẾT TRONG NGÀNH ĐIỆN: Ai làm gì và vì sao?

English: Regulatory Models in the Power Sector

Các mô hình điều tiết là sự tổ chức các hoạt động cần thiết khác nhau để cung cấp điện cho người tiêu dùng cuối cùng. Theo truyền thống, bốn hoạt động chính được xác định là: sản xuất (phát điện), truyền tải, phân phối và cung cấp. Tuy nhiên, nhiều hoạt động khác có thể được nhấn mạnh và phát triển mọt cách độc lập, chẳng hạn khi vận hành hệ thống (độc lập với truyền tải) hoặc đo đạc (độc lập với phân phối).

Mô hình điều tiết là gì?

Việc xác định mức độ phù hợp của việc phân tách mạng lưới độc quyền của các công ty thực hiện các hoạt động cạnh tranh có tầm quan trọng lớn khi thảo luận về các mô hình quản lý.

Trọng tâm của việc định nghĩa về mô hình điều tiết là việc phân công trách nhiệm (ai người đưa ra các quyết định chính?) Và các thủ tục liên quan (các quyết định chính được thực hiện ra sao?).

Trong số nhiều quyết định liên quan, chúng tôi nêu bật hai trong số đó: mở rộng công suất (như đầu tư dài hạn) và xác định giá điện cho người dùng cuối cùng (biểu giá  điện hoặc mức tiêu thụ).

Chúng tôi tập trung vào hai quyết định đó, bởi đó là những quyết định xác định cấu trúc tổng thể của mô hình điều tiết của hệ thống điện lực . Nhưng có nhiều vấn đề liên quan khác, đặc biệt là thách thức mới trong quy định về điện lực phải được tích hợp hợp lý từ các nguồn năng lượng phân tán. Về vấn đề đó, chẳng hạn, để cho phép cạnh tranh lành mạnh ở “chặng cuối cùng”, điều cấp bách là phải quyết định xem ai sẽ xử lý lượng dữ liệu khổng lồ sẽ đến từ các đồng hồ đo tiên tiến và việc này sẽ được thực hiện như thế nào. [ 1] Các mô hình điều tiết là một ví dụ về chủ đề được thảo luận sâu hơn trong Khóa đào tạo hàng năm của FSR về Quy định cho các công ty tiện ích Năng lượng.

Ra quyết định mở rộng công suất:từ lập kế hoạch dài hạn tập trung cho đến tiếp cận toàn hoàn dựa trên cơ chế thị trường

Kinh doanh điện là một ngành cần vốn rất khổng lồ. Do đó, các quyết định quan trọng điều chỉnh hiệu quả của ngành là những quyết định xác định sự kết hợp các nguồn lực trong tương lai. Bất kỳ mô hình ra quyết định mở rộng công suất nào cũng nhất thiết phải ở giữa hai thái cực:

  1. Một phía, các quyết định đầu tư là tập trung (độc quyền) ở trong một tổ chức hoặc công ty sở hữu nhà nước (ví dụ: đơn vị lập kế hoạch năng lượng của Bộ Năng lượng hoặc một công ty tiện ích) hoặc tổ chức của nhà nước (nhà điều hành hệ thống) và các khoản đầu tư được phát triển bởi một cơ sở tích hợp theo chiều dọc.
  • Phía bên kia, đầu tư hay không là kết quả của các quyết định hoàn toàn tự do từ các công ty tham gia thị trường. Sau đó các công ty phát triển nghiên cứu thị trường của mình và quyết định tự đầu tư vào những nguồn lực mà họ mong đợi để tối đa hóa lợi nhuận trong tương lai.

Ở giữa hai thái cực này, có một khoảng rộng không rõ rệt của các mô hình

Một bước đi để rời xa cách tiếp cận hoàn toàn tập trung gọi là mô hình Người mua duy nhất – Single Buyer. [2] Một đơn vị duy nhất được chỉ định mua điện từ các nhà phát điện độc lập cạnh tranh với nhau để đạt được các thỏa thuận mua bán điện dài hạn. Người mua duy nhất thường cũng chịu trách nhiệm đảm bảo về nguồn cung bằng cách điều động tất cả điện (tài sản) tạo ra trong thời gian thực tế ở chi phí tối thiểu nhất có thể.

Tại Hoa Kỳ, Cơ quan quản lý Thung lũng Tennessee là một ví dụ về Người mua duy nhất, cơ quan này mua điện và bán điện cho các khách hàng doanh nghiệp lớn và các công ty phân phối (DISCO). Tuy nhiên, cấu trúc thị trường điện của Hoa Kỳ không thể được coi là tuân theo một cách tiếp cận duy nhất. Do quyền lực tự quyết của lập pháp tiểu bang, có rất nhiều mô hình điều tiết ngành điện ở Mỹ. Mô hình Người mua duy nhất phổ biến ở nhiều nước Châu Phi và Châu Á và thường được sử dụng trong bối cảnh đó để thúc đẩy đầu tư vào sản xuất điện bằng nguồn vốn tư nhân, bất cứ khi nào cần. [3] Có nhiều biến thể trong việc triển khai chính xác mô hình Người mua duy nhất. Tại châu Âu, khi Gói năng lượng được lần đầu tiên giới thiệu năm 1996, mô hình Người mua duy nhất được hình dung như một giai đoạn chuyển tiếp có thể từ hội nhập dọc sang cạnh tranh bán buôn. Chỉ thị của EU 1996/92 cho phép Người mua duy nhất xử lý tập trung việc mua điện như một cách thay thế cho thị trường bán buôn ở đó quyền tiếp cận của bên thứ ba cho tất cả lượng điện phát vào mạng lưới truyền tải và phân phối.

Nằm ở giữa mô hình Người mua Duy nhất và mô hình tiếp cận hoàn toàn dựa trên cơ chế thị trường, có rất nhiều mô hình khác nhau hiện đang được triển khai. Về nguyên tắc, các mô hình này dựa vào sáng kiến ​​từ phía tư nhân để đưa ra quyết định đầu tư. Tuy nhiên, trên thực tế, các cơ chế hỗ trợ đầu tư khác nhau được thông qua, dưới hình thức đấu giá điện tái tạo hoặc cơ chế đãi ngộ. [4] Thông qua các cơ chế này, người làm chính sách không chỉ cung cấp các khoản đầu tư mới với các phương tiện để nhận thêm nguồn thu (ngoài thu nhập mà các nguồn lực có thể tạo ra trên thị trường năng lượng ngắn hạn), mà còn xác định lượng điện tiếp nhận mà họ cho là đủ cho hệ thống trong tương lai, hoặc xa hơn nữa, số lượng mà họ cho là cần thiết cho mỗi công nghệ.

Ra quyết định về giá điện cho người tiêu dùng cuối cùng: từ mức giá cố định cho đến tự do lựa chọn

Một quyết định điều tiết quan trọng khác cần được thực hiện là làm thế nào để đạt được mức giá mà người sử dụng điện cuối cùng phải trả cho dịch vụ mà họ nhận được, đặc biệt là cho phần điện họ tiêu thụ. Một lần nữa, chúng ta có thể đánh dấu hai thái cực tiếp cận:

1. Một phía, cơ quan quản lý đánh giá chi phí năng lượng và thiết kế phương pháp tính biểu giá để phân bổ điện cho tất cả người dùng kết nối với lưới. Một cách tưởng nhất là phương pháp phải qua được chi phí cận biên ở mỗi thời điểm cho từng người dùng cuối cùng. Trên thực tế, ở nhiều quốc gia và vùng, biểu giá năng lượng (điện, xăng dầu, khí) không là gì khác ngoài việc ước tính chi phí về năng lượng trung bình hàng năm hoặc hàng tháng.

2. Phía kia, hoàn toàn theo cơ chế thị trường bán lẻ tự do, không có quy định về giá điện và năng lượng. Người dùng cuối cùng cần phải đi xung quanh một còng để chọn nhà cung cấp điện cho mình. Điều này được trông đợi là sẽ cung cấp các sản phẩm khác nhau, ví dụ như một hợp đồng hoàn toàn dựa vào giá thị trường biến động hoặc một hợp đồng có giá mua bán được cố định trong một khoảng thời gian (ví dụ: một năm). Về nguyên tắc, những người dùng lớn có thể bỏ qua nhu cầu cần một nhà phân phối bán lẻ mà có thể thương lượng trực tiếp với một máy phát điện.

Trong trường hợp này, cũng có một khoảng rộng đa dạng và không rõ ràng ở giữa hai thái cực này.

Các loại hình tiêu thụ hoặc người tiêu dùng khác nhau có thể được đối xử không giống nhau. Ở nhiều nơi, thị trường bán lẻ không phải là lựa chọn của người tiêu dùng nhỏ (như hộ gia đình), đối tượng vẫn phải tuân theo giá tiêu dung theo quy định, trong khi ở thái cực kia, đối tượng tiêu dùng lớn (ví dụ các ngành công nghiệp) thường có bắt buộc phải thương lượng trong thị trường bán lẻ. [5 ] Trong một số trường hợp, quy định cho phép người tiêu dùng (hoặc một số) chọn tham gia cam kết với nhà bán lẻ hoặc duy trì theo giá quy định.

Ở châu Âu, sau khi Gói năng lượng thứ hai có hiệu lực, tất cả người tiêu dung điện được tự do lựa chọn nhà bán lẻ điện của mình với nhiều hơn số đối thủ cạnh tranh. Gói Năng lượng Thứ ba, tiền thân của Gói Năng lượng Sạch, đã làm tăng thêm tính minh bạch của thị trường điện bán lẻ. Ở một số Quốc gia châu Âu, khách hàng được tự do lựa chọn nhà bán lẻ từ rất lâu trước đó, chẳng hạn từ năm 1999 ở Vương Quốc Anh. Báo cáo của cơ quan hợp tác châu Âu về các quy định năng lượng cho thấy rằng ở hầu hết các quốc gia, nhiều nhà bán lẻ đang tích cực hoạt động và việc thay đổi nhà bán lẻ hoặc loại sản phẩm là một cách đã được thiết lập tốt để người dùng điện tham gia và hưởng lợi từ tự do hóa thị trường năng lượng. Tại Hoa Kỳ, các nhà lập pháp tiểu bang quyết định có đưa ra cạnh tranh bán lẻ toàn bộ hay không. Ở một số bang, có sự cạnh tranh bán lẻ toàn bộ, chẳng hạn như ở Texas và California, nhưng ở đại đa số các bang thì không.

Bài liên quan:

>> Tự do hoá thị trường điện Châu Âu: nửa ly nước đầy

>> Giá điện bán lẻ: Đã đến lúc bóc tách

Tham khảo

[1] For more information regarding the debate around data interoperability, see for example: V. Reif, L. Meeus, 2020. Getting our act together on the EU interoperability acts. FSR Policy Brief 2020/30.

[2] See for example the book from Sally Hunt and Graham Shuttleworth, Competition and Choice in Electricity, John Wiley & Sons, 1996.

[3] More information about the African context can be found in Eberhard, A (2019). Revisiting Reforms in the Power Sector in Africa. A report prepared for the African Development Bank and the Association of Power Utilities of Africa.

[4] For more information about renewable auctions, see for example Maurer, L., Barroso, L. A., 2011. Electricity auctions: an overview of efficient practices. A World Bank study. Washington, DC: World Bank. For more information about capacity remuneration mechanisms see for example C. Batlle, P. Rodilla, 2010. A critical assessment of the different approaches aimed to secure electricity generation supply. Energy Policy. vol. 38, no. 11, pp. 7169-7179.

[5] Not all academics and practitioners are convinced of the merits of abolishing regulated rates. One of the key arguments is that retailing costs are small so that reducing them by competition would be of little benefit to customers and that in practice these costs and hence prices are likely to increase because of higher marketing costs and market power. See for example Littlechild, S. L., 2000. Why we need electricity retailers: A reply to Joskow on wholesale spot price pass-through. Judge Institute for Management Studies, University of Cambridge, Working Paper 21/2000.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s