Cột mốc chủ quyền đặc biệt:
Lai Châu – Cuối trời Tây Bắc: Nóc nhà biên cương
Mai Thanh Hải – 06/02/2023 08:25 GMT+7
TN – Gần 80 năm sau ngày lập nước, Lai Châu vẫn là tỉnh khó khăn, đi lại xa xôi vất vả và có mật độ dân số thấp nhất toàn quốc. Trong 7 tỉnh biên giới phía bắc, Lai Châu có chiều dài đường biên thứ 3, nhưng sự khó khăn trong quản lý, bảo vệ biên giới thì vẫn… đứng đầu cả nước.
Qua một đêm, tôi tới TP.Lai Châu (tỉnh Lai Châu), thêm nửa ngày nữa mới tới huyện lỵ Mường Tè và lên Đồn biên phòng Pa Vệ Sử (đóng ở xã Pa Vệ Sử, H.Mường Tè, Lai Châu), nghỉ qua đêm để sáng hôm sau lên mốc 42 – nóc nhà biên cương, đi lại khó khăn vất vả nhất toàn quốc.
Mốc “3 ngày 2 đêm”
Đại tá Nguyễn Văn Hưng, Chính ủy Bộ đội biên phòng (BĐBP) Lai Châu, bảo: Ở Lai Châu, có 2 cột mốc cao nhất nhì VN là mốc 79 và 42. Mốc 79 tuy cao nhất (2.880,69 m) nhưng đi lại vẫn dễ hơn so với mốc 42 (2.856,5 m); bộ đội đi tuần tra, thường là đi bộ 3 ngày 2 đêm…
Cán bộ, chiến sĩ BĐBP Đồn Pa Vệ Sử tặng lương thực, thực phẩm cho gia đình ông Vàng Và Sừ (người La Hủ) dọc đường lên mốc 42
Ngày đầu tháng 1.2023, tôi đi cùng đội tuần tra của Đồn BP Pa Vệ Sử lên mốc 42. Lực lượng tham gia gần chục người, gồm BĐBP, cán bộ – công an – dân quân xã Pa Vệ Sử, do thượng úy Giang Út làm đội trưởng. Thời gian hành quân là 2 đêm 3 ngày, nên thiếu tá Trịnh Anh Tuấn (phó đồn trưởng) chỉ huy công tác chuẩn bị rất cặn kẽ: ngoài vũ khí, trang thiết bị, còn phải mang theo tăng võng, lều bạt dã chiến (để ngủ đêm trong rừng), thuốc quân y, nồi niêu xoong chảo, lương thực, thực phẩm (để nấu ăn mỗi ngày), dao rựa cuốc xẻng (để phát cây mở đường)…
Liên tục đi bộ từ sáng hôm trước, ngủ lại một đêm trong rừng, trưa hôm sau, khi đôi chân đã cứng ngắc do leo núi, vượt đồi, trèo đèo, lội suối…, chúng tôi mới chạm tay vào mốc quốc giới số 42 nằm trên đỉnh núi cao 2.856,5 m trên dãy Pu Si Lung.
BĐBP Đồn Pa Vệ Sử thực hiện nghi thức chào mốc 42
Sau khi tiến hành kiểm tra cột mốc, dấu hiệu đường biên giới quốc gia, thượng úy Giang Út cử một tổ công tác, theo đường biên lên đỉnh Pu Si Lung gần mốc 42 để kiểm tra thực địa. “Đỉnh Pu Si Lung cao 3.083 m, xếp thứ 2 trong top 10 đỉnh núi cao nhất VN, chỉ sau đỉnh Fansipan (3.143 m), nên mấy năm nay, nhiều khách ở các nơi tìm đến chinh phục”, thượng úy Út cho biết vậy và kể: Do quá cao, địa hình hiểm trở phức tạp, đi lại khó khăn, nên nhiều người phải bỏ cuộc giữa chừng. Năm trước, đã có một nam du khách tử vong khi leo núi, bộ đội và dân quân rất vất vả mới đưa được thi hài xuống núi…
Chiều ngày thứ 3, chúng tôi kết thúc chuyến tuần tra khu vực biên giới mốc 42 và về tới Đồn BP Pa Vệ Sử. Trung tá – đồn trưởng Trần Văn Kiên ra tận cổng đơn vị đón và cho biết: “Tuần tra mốc 42 là vất vả nhất. Các mốc khác, chỉ 1 – 2 ngày. Kiểm tra dọc tuyến thì phải 7 – 10 ngày, có lực lượng, chuyên gùi cõng, tiếp tế dọc đường biên”…
60 năm muối trắng, rau rừng
Tôi về xã Văn Lang, H.Hưng Hà (Thái Bình) tìm gặp thiếu tá Tô Minh Điến (85 tuổi, nguyên Đồn trưởng BP A Pa Chải, H.Mường Tè, Lai Châu – nay là Đồn BP A Pa Chải, H.Mường Nhé, Điện Biên). Nghe tôi nói chuyện vừa lên mốc 42 khó đi nhất nước, ông Điến cười: “Bây giờ còn có đường. Hồi trước chúng tớ từ tỉnh lên, phải phát cây tìm đồn”, và nhớ lại: Ngày 3.3.1959, Công an nhân dân vũ trang (CANDVT, nay là BĐBP) được thành lập, nhưng mãi cuối tháng 4.1959, lực lượng này mới được triển khai ở khu tự trị Thái – Mèo, quản lý cả vùng Tây Bắc (gồm 3 tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu hiện nay).
Bộ đội Đồn CANDVT A Pa Chải, Lai Châu (nay là Đồn BP A Pa Chải, BĐBP Điện Biên) tuần tra bảo vệ biên giới. Đồn trưởng Tô Minh Điến là người ở giữa, đang cầm ống nhòm; hình chụp cuối năm 1979
“Cơ quan chỉ huy lúc ấy đóng tại TT.Thuận Châu, Sơn La (nay là H.Thuận Châu, Sơn La), muốn kiểm tra các đồn ở Mường Tè, phải cưỡi ngựa, đi bộ khoảng 15 – 20 ngày”, ông Điến nhớ lại thời điểm tháng 4.1962, sau 3 năm phục vụ trong lực lượng thanh niên xung phong của tỉnh Thái Bình, ông nhập ngũ vào BĐBP, được đưa huấn luyện tại Lai Châu và điều động về Đồn BP Leng Su Sìn.
Sau gần 4 năm đi vào hoạt động, không thể ôm xuể địa bàn, nên ngày 7.2.1963, Ban Chỉ huy CANDVT khu Tây Bắc thành lập Ban Chỉ huy CANDVT tỉnh Lai Châu (địa bàn Điện Biên và Lai Châu hiện nay). “Hồi mới thành lập, thiếu mọi thứ từ vũ khí trang bị cho đến nhà cửa, ăn uống”, ông Điến nói và trầm ngâm: “Mỗi đơn vị chỉ có vài khẩu K50. Nhà cửa doanh trại, tranh tre nứa lá. Đóng quân nơi xa xôi hẻo lánh, vài năm không có ai đặt chân đến, mùa đông thì sương mây mù mịt, đêm phải đốt lửa sưởi. Hàng tiếp tế theo năm, quý nhất là thuốc sốt rét, muối trắng và dầu hỏa… Thế nhưng cứ được cấp phát là chia sẻ cho bà con nhân dân, đều như nhau”.
Đội tuần tra, Đồn BP Pa Vệ Sử vượt thác, đi làm nhiệm vụ
Ký ức 60 năm của người lính già khiến tôi nhớ lại chuyến tuần tra lên mốc 42 cùng bộ đội Đồn BP Pa Vệ Sử: Ngoài vũ khí trang thiết bị, lương thực thực phẩm oằn vai, anh em vẫn gắng mang theo bao gạo, thùng mì tôm, gói muối trắng để tặng gia đình ông bà Vàng Và Sừ (82 tuổi) đang ở trong căn lán nằm giữa đường lên mốc 42. Thượng úy Giang Út bảo: “Ông bà người La Hủ, sống đơn côi giữa rừng, thiếu thốn đủ thứ, nên mỗi chuyến tuần tra, anh em đều mang thực phẩm tặng. Thân thuộc hơn người nhà, có tình hình gì là ông bà báo ngay và các cụ đi rừng, hái được rau rừng, quả rừng đều để dành, phần cho bộ đội”.
Nghĩa tình quân dân – 60 năm vẫn vẹn nguyên trong mỗi người lính ở nơi khó khăn nhất, nơi cuối trời Tây Bắc, trên nóc nhà biên cương. (còn tiếp)
***
Lai Châu – Cuối trời Tây Bắc: Từ ‘mốc 3 biên’ tới đầu nguồn sông Đà
Mai Thanh Hải – 07/02/2023 07:35 GMT+7
TN – Trước khi chia tách thành 2 tỉnh Lai Châu và Điện Biên (tháng 1.2004), tỉnh Lai Châu cũ là địa phương có đường biên giới dài nhất Việt Nam, giáp với cả 2 nước Lào và Trung Quốc.
Bám trụ cực tây
Tôi lên H.Mường Nhé (Điện Biên), vào bản Sen Thượng tìm gặp cựu binh Lường Văn Thước (92 tuổi), hỏi chuyện biên giới Lai Châu 60 năm về trước.
Ông Thước quê Yên Bái, năm 1951 vào bộ đội và tháng 9.1954, Khu ủy Tây Bắc thành lập Trung đoàn 159 (còn gọi là Trung đoàn Biên phòng Tây Bắc), ông về Tiểu đoàn 957 bảo vệ biên giới Việt – Lào, sau đó là Đồn biên phòng (BP) Leng Su Sìn, H.Mường Tè, Lai Châu (nay là Đồn BP Leng Su Sìn thuộc Bộ đội Biên phòng – BĐBP Điện Biên). Là trinh sát, ông lăn lóc mọi xó rừng bờ suối làm nhiệm vụ tiễu phỉ, và năm 1960 ông cưới bà Pờ Vú Sừ, người Hà Nhì ở bản Leng Su Sìn. Năm 1973, ông ra quân và ở lại Mường Tè.
BĐBP Lai Châu và cán bộ xã Sín Thầu, H.Mường Tè (nay là xã Sín Thầu, H.Mường Nhé, Điện Biên) bàn phương án bảo vệ biên giới, năm 1980
Ông Thước kể: “Trước 1959, mảnh đất Mường Tè như bị bỏ quên, bọn phỉ bên Lào và Trung Quốc liên tục mò sang cướp phá các bản làng. Khi BĐBP Lai Châu thành lập (7.2.1963), chúng tôi lên biên giới đặt đồn trạm, bọn phỉ còn phao tin “người Kinh lên ăn thịt người Hà Nhì”… Mấy năm liền cùng ăn cùng ở, cùng lao động với đồng bào, mới được tin tưởng và hòa đồng. Khi đã thành anh em, thì mọi việc lớn nhỏ đều cùng làm rất nhanh”.
Thiếu tá Tô Minh Điến (85 tuổi, hiện đang ở xã Văn Lang, H.Hưng Hà, Thái Bình) có 26 năm công tác (1962 – 1988) tại BĐBP Lai Châu. Trưởng thành từ binh nhì lên thiếu tá, ông là đồn trưởng đầu tiên của Đồn BP A Pa Chải, Mường Tè, Lai Châu (nay là Đồn BP A Pa Chải, thuộc BĐBP Điện Biên) thời điểm 1978 – 1984 và được đồng bào dân tộc Hà Nhì rất coi trọng, được đặt tên cho trẻ sơ sinh…
BĐBP Lai Châu trên đường làm nhiệm vụ khảo sát biên giới, năm 1977
“Năm 1976 – 1977, không có đồng bào giúp đỡ thì chúng tôi khó hoàn thành nhiệm vụ khảo sát tuyến biên giới Việt – Trung”, ông Điến nhớ lại và kể: Tháng 7.1976, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, tỉnh Lai Châu triển khai khảo sát biên giới Việt – Trung với yêu cầu “tập trung làm rõ những điểm chưa rõ ràng; dự kiến hệ thống mốc giới”… Với các tỉnh có đường biên giới Việt – Trung, việc khảo sát dù vất vả gian khổ thì so với Lai Châu, cũng chỉ như… móng tay. Đất nước thống nhất, nhưng Lai Châu vẫn xa xôi hẻo lánh nhất nước, có những địa bàn vài năm không có người lên, đường sá đi lại chủ yếu đi bộ và bằng ngựa. Khu vực khảo sát toàn nơi rừng xanh núi thẳm. Khi mới nhận nhiệm vụ, có người thắc mắc: “Hai nước hữu nghị bao năm, sao phải khảo sát hoạch định?”, nhưng nghe giải thích mới à lên thán phục trước sự nhìn xa trông rộng, cương quyết phân định và bảo vệ chủ quyền của cấp trên.
Thiếu tá Nguyễn Văn Phấn (bìa trái) chỉ huy đội tuần tra của Đồn BP Ka Lăng kiểm tra mốc 18 (2) đầu nguồn sông Đà
Những sĩ quan trẻ ở Mường Tè
Ở BĐBP Lai Châu bây giờ có rất nhiều sĩ quan trẻ quê ở các vùng miền khác lên làm việc, cống hiến. Tôi lên H.Mường Tè gặp thiếu tá Nguyễn Văn Mai, Phó đồn trưởng BP Thu Lũm (xã Thu Lũm, H.Mường Tè). Thiếu tá Mai năm nay 35 tuổi, quê ở H.Hà Trung, Thanh Hóa, sau khi tốt nghiệp Trường ĐH Trần Quốc Tuấn, vào công tác tại BĐBP An Giang. Thiếu tá Mai cũng đã hoàn thành chương trình thạc sĩ nghệ thuật quân sự tại Trường ĐH Nguyễn Huệ. Cuối năm 2020, thiếu tá Mai được phân công lên BĐBP Lai Châu, công tác ở Đồn BP Thu Lũm, trong khi vợ con vẫn ở tít trong H.Tịnh Biên (An Giang) với ông bà ngoại.
Trong hơn 3 tháng cuối năm 1976, đoàn khảo sát quy hoạch tuyến biên giới Việt – Trung của tỉnh Lai Châu (với 72 cán bộ, chiến sĩ BĐBP Lai Châu làm nòng cốt), đã: tiến hành khảo sát 311 km đường biên giới Việt – Trung; xác định được vị trí và tình trạng của 5 cột mốc thuộc biên giới Việt – Trung tại Lai Châu cùng 3 điểm mà phía Trung Quốc đã lấn chiếm trái phép… Kết quả đợt khảo sát đã xác định được đường biên giới tuyến Việt – Trung của tỉnh rõ ràng, dễ nhận biết, trên cơ sở đó giúp tỉnh có phương hướng xây dựng và bảo vệ biên giới trước mắt cũng như lâu dài…
Cuối năm 1977, thực hiện Chỉ thị 119 của Thủ tướng về việc khảo sát phục vụ đàm phán hoạch định biên giới Việt Nam – Lào, tỉnh Lai Châu đã huy động 224 người (nòng cốt là BĐBP Lai Châu) khảo sát biên giới. Sau gần 3 tháng, đoàn đã tiến hành khảo sát trên 325 km đường biên chạy trên các sống núi, 36 km chạy theo sông suối, nắm được cơ bản địa hình, địa vật, đường biên nhất là một số khu vực không rõ ràng.
Từ đầu năm 1980, Lai Châu đã thành lập Tiểu ban phân giới cắm mốc gồm 9 người và lập 2 đội phân giới cắm mốc, hoạt động trong 3 đợt và đến tháng 8.1984, tỉnh Lai Châu đã cùng với 2 tỉnh Phong Sa Lỳ và Luông Pha Băng (Lào) hoàn thành việc khảo sát hoạch định phân giới và cắm mốc, đã xây dựng xong 25 mốc giới đúng tiêu chuẩn và chất lượng…
(Nguồn: BĐBP Lai Châu và Bộ Tư lệnh BĐBP)
Hay như thiếu tá Nguyễn Văn Phấn là Phó đồn trưởng BP Ka Lăng (H.Mường Tè). Tôi ngồi sau xe máy của thiếu tá Phấn đi suốt đường tuần tra biên giới dọc bờ sông Nậm Là, từ cột mốc số 18 (2) đến mốc 19, nghe kể bao nhiêu chuyện về đầu nguồn sông Đà – nơi Trạm kiểm soát BP Kẻng Mỏ đứng chân cho đến các chuyến xuống với dân, tuần tra cả tuần biên giới.
Hơn 15 km đường đất ven bờ sông biên giới, cứ chốc lát là thiếu tá Phấn dừng xe, dẫn tổ công tác kiểm tra kỹ lưỡng, quan sát cẩn thận từng hòn đá nhô lên, khoảnh đất bồi sau đợt mưa lũ. Chiều ở rừng, bóng tối sầm sập ập xuống, nhưng thiếu tá Phấn vẫn gắng chạy đến cầu La Si, cạnh mốc số 19 kiểm tra thực địa, xong xuôi mới chở tôi về đồn. Thiếu tá Phấn bảo: “Sau một cơn mưa là hiện trạng lại thay đổi, phải nắm bắt kịp thời để báo cáo và có hướng xử lý. Dù chỉ là hòn sỏi, nắm đất, nhưng cũng là cương thổ đất đai mình”.
Thượng úy Giang Út, Đội trưởng trinh sát, Đồn BP Pa Vệ Sử kiểm tra mốc 42
Là người dân tộc Giáy, ở xã Bản Giang, H.Tam Đường (Lai Châu), Giang Út năm nay mới 25 tuổi nhưng đã đeo quân hàm thượng úy, giữ cương vị Đội trưởng đội trinh sát của Đồn BP Pa Vệ Sử (BĐBP Lai Châu), đóng quân ở xã Pa Vệ Sử, H.Mường Tè, Lai Châu.
Giang Út là anh cả trong gia đình, sau có 2 em còn nhỏ, bố mẹ lại chỉ làm nông, nên quyết tâm học. Ba năm THPT, Út học trường nội trú ở huyện, cách nhà khoảng 40 km nên vài tháng mới về thăm nhà. Năm 2016, Út thi đại học, trúng tuyển vào Học viện BP với số điểm cao. Sau 4 năm rèn luyện tại K30 – chuyên ngành trinh sát, Út tốt nghiệp Học viện BP, được phong quân hàm trung úy và nhận công tác tại Đồn BP Pa Vệ Sử, cuối năm 2020.
Do có thành tích xuất sắc trong quản lý – bảo vệ biên giới và phòng chống dịch Covid-19, Giang Út được phong hàm thượng úy trước niên hạn.
(còn tiếp)
***
Lai Châu – Cuối trời Tây Bắc: Giữ đất biên cương
Mai Thanh Hải– 08/02/2023 06:50 GMT+7
TN – Ai lên cửa khẩu Ma Lù Thàng (xã Ma Ly Pho, H.Phong Thổ, Lai Châu) cũng đều dừng trước cổng Đồn biên phòng cửa khẩu Ma Lù Thàng, thắp hương trong khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Nơi đây, bia đá khắc tên 33 cán bộ, chiến sĩ bộ đội biên phòng đã hy sinh khi bảo vệ chủ quyền Tổ quốc…
Bất tử ở Ma Lù Thàng
Ông Lê Đình Thế (64 tuổi, hiện sống ở xã Nhạo Sơn, H.Sông Lô, Vĩnh Phúc) nhớ lại thời điểm tháng 2.1979, khi đó ông là chiến sĩ Đồn biên phòng (BP) Ma Lù Thàng, được giao bảo vệ đầu cầu biên giới: Rạng sáng 17.2.1979, phía Trung Quốc đưa 1 trung đoàn bộ binh có pháo binh và xe tăng yểm trợ, chia thành nhiều mũi đồng loạt tấn công, hòng bao vây tiêu diệt đồn. Sau 14 giờ liên tục chiến đấu, bộ đội Đồn BP Ma Lù Thàng đã đẩy lùi 12 đợt tấn công của lính Trung Quốc, có lúc ta và địch giành giật nhau từng đoạn chiến hào, từng góc nhà. Ngày 1.3.1979, đồn phối hợp cùng đơn vị bạn tập kích quân Trung Quốc lấn chiếm điểm cao 805 (nằm bên trục đường Ma Lù Thàng – Phong Thổ, cách biên giới 10 km), phá tan âm mưu chiếm đóng lâu dài của chúng…
Thiếu tướng Hà Ngọc Tiếu, Phó tư lệnh CANDVT (thứ 6 từ trái qua, hàng đứng trước), chụp hình lưu niệm với bộ đội đồn Ma Lù Thàng sau trận 17.2.1979 và bút tích của ông
Chiến tranh biên giới phía bắc kết thúc, các cựu chiến binh Đồn BP Ma Lù Thàng đã nhiều lần quay lại chiến trường xưa, cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Lai Châu tìm hài cốt các liệt sĩ, đưa về quê nhà an táng nghiêm cẩn. Bên cạnh đó, họ còn cùng Bộ Chỉ huy BĐBP Lai Châu tranh thủ, kêu gọi mọi nguồn lực xã hội để xây dựng khu tưởng niệm những người đã ngã xuống, thành điểm tâm linh của khu vực.
Khi tôi đến Đồn BP Ma Lù Thàng, tổ tuần tra bảo vệ biên giới đang vào thắp hương các liệt sĩ trước khi đi làm nhiệm vụ. Thượng tá Hà Đức Long (chính trị viên đồn) cho biết: Anh em vẫn thực hiện “đi báo việc, về báo công” với các liệt sĩ.
Sao xanh Sì Lờ Lầu
Hôm đến Đồn BP Hua Bum, tôi thấy thiếu tá Trần Văn Thế (chính trị viên phó đồn) đang lỉnh kỉnh quà bánh, hỏi mới biết chỉ huy đồn chuẩn bị lên thăm, chúc tết Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (AHLLVTND) Lừu A Phừ (nguyên chiến sĩ Đồn BP Sì Lờ Lầu, được phong danh hiệu ngày 19.12.1979 do lập thành tích xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc), hiện ở tít trên bản Nậm Vạc 2 (xã Nậm Ban, H.Nậm Nhùn, Lai Châu). Đi cùng thiếu tá Thế lên nhà ông Phừ, chưa thấy người tôi đã nghe tiếng cười sảng khoái: “Lễ tết nào cũng được BP đến thăm đầu tiên. Thế này thì mình vui, sống lâu lắm”.
Bia tưởng niệm các liệt sĩ Đồn BP Sì Lờ Lầu hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới
Ông Lừu A Phừ, năm nay 73 tuổi, nhập ngũ Công an nhân dân vũ trang (CANDVT) Lai Châu cuối năm 1974. Sáng 17.2.1979, lính Trung Quốc bao vây tấn công đồn 1 CANDVT tỉnh Lai Châu (nay là Đồn BP 289 – Sì Lờ Lầu, BĐBP Lai Châu), tiểu đội trưởng Lừu A Phừ chỉ huy tổ nuôi quân chốt giữ hướng nam, dũng cảm chiến đấu, đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch. Rạng sáng 18.2.1979, khi đồng đội đã hy sinh, bị thương gần hết, đạn dược cạn kiệt, cấp trên lệnh rút về phía sau, tiểu đội trưởng Lừu A Phừ đã đưa 8 thương binh và khuân vác điện đài, tài liệu vượt vòng vây của địch về phía sau an toàn.
“Trong ngày 17.2.1979, bộ đội đồn Sì Lờ Lầu đã đẩy lùi 10 đợt tấn công của địch. Tổ cơ sở của đồn cùng dân quân các xã Sì Lờ Lầu, Vàng Ma Chải liên tục chặn đánh các tổ thám báo Trung Quốc, phá tan ý đồ cấu kết với bọn phản động địa phương gây bạo loạn”, ông Phừ nhớ lại và rưng rưng: “Khi hết đạn, anh em đánh giáp lá cà với lính Trung Quốc. Mấy chục năm sau, khi xây dựng lại đồn mới ở trận địa cũ, công nhân đào lên vẫn thấy báng súng, dao găm, lưỡi lê”.
Sau cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc, chuẩn úy nuôi quân Lừu A Phừ được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhì, và ngày 19.12.1979 được Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng phong tặng danh hiệu AHLLVTND. Do xếp hạng thương binh loại A (hạng 3 vĩnh viễn) với tỷ lệ thương tật 55%, cấp trên cho ông chuyển công tác về Ban Chỉ huy quân sự H.Sìn Hồ (Lai Châu), và năm 1984 ông xin nghỉ.
Cán bộ Đồn BP Hua Bum thăm hỏi AHLLVTND Lừu A Phừ (phải)
Về địa phương, ông Phừ làm công an viên xã Tà Phình (H.Sìn Hồ) và năm 1997, khi cấp trên đề nghị, ông vận động gia đình, dòng họ di chuyển sang xã Nậm Ban (H.Nậm Ngùn, Lai Châu), bảo vệ khu vực biên giới ở bản mới Nậm Vạc 1. Năm 2000, bản Nậm Vạc 2 thành lập, cả xã và huyện lại thuyết phục ông thêm một lần nữa di chuyển sang vùng đất mới. Tháng 4.2016, ông Phừ mới chính thức “an cư” với sự hỗ trợ kinh phí dựng nhà sàn của Bộ Tư lệnh BĐBP và Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh Lai Châu.
Ngồi nói chuyện với tôi, ông Lừu A Phừ bảo: “Trên Sì Lờ Lầu, BĐBP tỉnh đã huy động xây bia tưởng niệm cho các anh em đã ngã xuống. Các cựu chiến binh chúng tôi mừng lắm. Ai cũng chỉ mong cấp trên cho nguồn kinh phí xây dựng bia tưởng niệm liệt sĩ ở các đồn BP. Tôi già rồi, chẳng có tiền, nhưng nếu được thì xin góp chút ít. Trên biên giới Lai Châu này, đâu cũng có người ngã xuống để bảo vệ tấc đất biên cương”. (còn tiếp)
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc, BĐBP Lai Châu đã hiệp đồng chặt chẽ với quân dân biên giới, anh dũng chiến đấu kìm chân địch, tạo điều kiện thuận lợi cho bộ đội chủ lực tiêu diệt đánh thắng quân xâm lược. Kết quả đã tiêu diệt 2.434 tên, 2 xe tăng, nhiều phương tiện chiến tranh và loại khỏi vòng chiến đấu nhiều tên khác. BĐBP tỉnh Lai Châu đã được tuyên dương đơn vị AHLLVTND. Nhiều tập thể và cá nhân đã chiến đấu lập công xuất sắc được Nhà nước tuyên dương danh hiệu AHLLVTND như: Đồn CANDVT số 5 (nay là Đồn BP Leng Su Sìn), Đồn CANDVT số 15 (nay là Đồn BP Tây Trang), Đồn CANDVT số 13 (nay là Đồn BP Mường Mươn), Đồn CANDVT số 1 (nay là Đồn BP Sì Lờ Lầu), Đồn CANDVT số 33 (nay là Đồn BP cửa khẩu Ma Lù Thàng), Đại đội 2 CANDVT (nay là Đại đội 5 cơ động). Các cá nhân AHLLVTND như: đồng chí Lừu A Phừ, Tòng Văn Kim, Tao Văn Tem, Quàng Văn Liến; Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ, Nguyễn Văn Hiền, Nguyễn Vũ Tráng…
(Nguồn: BĐBP Lai Châu)
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới năm 1979, các đơn vị trực tiếp chiến đấu đều đánh giỏi, đạt hiệu suất chiến đấu cao. Trận U Ma Ty Khoòng (Thu Lũm), 21 chiến sĩ và 8 dân quân chặn đánh 2 tiểu đoàn địch, diệt 250 tên. Đồn Pa Nậm Cúm có 60 cán bộ, chiến sĩ, đánh lùi 40 đợt tấn công của 2 trung đoàn địch, diệt 600 tên trong 1 ngày. Đồn Sì Lờ Lầu có 60 đồng chí, đánh lùi 12 đợt tấn công của 4 trung đoàn địch…
(Báo cáo thành tích phong tặng danh hiệu AHLLVTND của BĐBP Lai Châu, tháng 12.1979)
***
Lai Châu – Cuối trời Tây Bắc: Cột mốc lòng dân
Mai Thanh Hải– 09/02/2023 07:59 GMT+7
TN – Ở Lai Châu, ngoài cột mốc 79, 42 cao và khó đi nhất nhì Việt Nam, còn có mốc quốc giới số 67 (2) cũng rất đặc biệt: Mốc nằm ngay trong sân nhà chị Lý Thị Xuân (bản Hùng Pèng, xã Ma Ly Pho, H.Phong Thổ).
Chuyển nhà ra… mốc
Ông Lý A Nhị (72 tuổi, người dân tộc Dao, nguyên Trưởng bản Hùng Pèng) là cựu chiến binh bộ đội biên phòng (BĐBP), từng tham gia chiến đấu ở Tây nguyên những năm 1971 – 1975, sau đó chuyển ra công tác ở BĐBP Lai Châu, đến năm 1978 mới phục viên về địa phương. Trong những ngày đầu của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (tháng 2.1979), ông là trung đội trưởng dân quân xã Ma Ly Pho, sát cánh cùng bộ đội Đồn BP cửa khẩu Ma Lù Thàng kiên cường đánh trả quân Trung Quốc xâm lược.
Ông Lý A Nhị trò chuyện với bộ đội Đồn BP cửa khẩu Ma Lù Thàng tại mốc 67 (2) trong sân nhà
“Khi kết thúc chiến tranh, người dân địa phương từ nơi sơ tán trở lại bản và dần ổn định cuộc sống. Trước khi phân giới cắm mốc, đường biên giới tự nhiên chạy theo dòng sông Nậm Cúm, nên người phía bên kia thường lợi dụng vượt sang, dân bản và BĐBP liên tục đấu tranh ngăn chặn. Nhà tôi sát bờ sông, trở thành nơi đóng chốt của BĐBP”, ông Nhị kể.
Ông Nhị nhớ lại: “Ngày 20.8.2002, cột mốc 66 (2) chính thức được cắm ở phía đông nam cầu Hữu Nghị, giữa cửa khẩu Ma Lù Thàng (Việt Nam) và Kim Thủy Hà (Trung Quốc) khiến bà con trong vùng mừng khôn xiết: có mốc quốc gia, phân định rạch ròi lãnh thổ để yên tâm sản xuất, và kiến nghị cấp trên nhanh cắm mốc các khu vực còn lại”.
Cuối tháng 3.2005, mốc giới số 67 (2) được cắm ở bản Hùng Pèng, ngay sân nhà ông Lý A Nhị cạnh bờ sông Nậm Cúm. Hồi mốc mới cắm, ông Nhị suốt ngày ngồi ngắm, cuối ngày là hô hào con cháu ra lau bụi, quét lá rụng quanh mốc. Ai đến, ông cũng khoe: “Duy nhất có cột mốc biên giới trong nhà”.
Ngày 26.11.2003, Quốc hội khóa XI ra Nghị quyết số 22/2003/QH11 về việc chia và điều chỉnh địa giới tỉnh Lai Châu thành 2 tỉnh là Điện Biên và Lai Châu. Theo đó, BĐBP tỉnh Lai Châu cũng được chia tách thành lập mới và đi vào hoạt động từ ngày 1.1.2004.
Từ ngày 1.1.2004, BĐBP Lai Châu có nhiệm vụ quản lý đoạn biên giới Việt – Trung dài 273 km (sau khi phân giới cắm mốc là 265,165 km).
Khu vực biên giới gồm: 23 xã (nay là 22 xã), 211 bản, 11.326 hộ với 63.760 nhân khẩu (đến 12.2021 là 17.662 hộ/84.945 khẩu), có 10 dân tộc anh em sinh sống thuộc 3 huyện biên giới: Phong Thổ, Sìn Hồ, Mường Tè (nay là 4 huyện biên giới Phong Thổ, Sìn Hồ, Nậm Nhùn, Mường Tè…
(Nguồn: UBND tỉnh Lai Châu)
Mấy năm sau, khi con gái út Lý Thị Xuân lấy chồng, ông Nhị giao hẳn căn nhà cho vợ chồng anh Tèo Văn Dự và chị Lý Thị Xuân với lời kết luận trong cuộc họp bản Hùng Pèng: “Chúng nó trẻ khỏe, tôi cho căn nhà và mảnh vườn, chính là để chúng trông coi, bảo vệ cột mốc 67 (2)”.
Ở bản Lao Chải (xã Sì Lờ Lầu, H.Phong Thổ), gia đình ông Chẻo Chỉn Lụ có mốc số 72 cắm ngay tại nương nhà. Mỗi lúc đi nương, ông Lụ đều dành thời gian kiểm tra mốc giới, ghi chép từng chi tiết, đối chiếu thông tin, quan sát kỹ thực địa và phát quang cỏ dại, không để che khuất tầm nhìn, đắp đất chỗ bị nước xói… Mấy năm qua, vợ chồng ông quyết định chuyển hẳn lên lán ở, để vừa tiện làm nương vừa trông coi mốc 72.
Đại tá Nguyễn Văn Hưng, Chính ủy BĐBP Lai Châu, cho biết: “Thực hiện phong trào tự quản đường biên, mốc giới, an ninh trật tự bản, đến nay Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh đã hướng dẫn, chỉ đạo các đồn BP tham mưu cho địa phương ra quyết định thành lập 52 nhóm hộ/635 hộ/1.168 cá nhân đăng ký tự quản 223,189 km đường biên, 77 cột mốc và 2 công trình biên giới; thành lập 211 tổ tự quản an ninh bản/1.090 thành viên…”.
Cán bộ chiến sĩ Đồn BP Pa Vệ Sử canh gác bên mốc 42
Gian nan cắm mốc
Lên Pa Vệ Sủ (H.Mường Tè, Lai Châu) hỏi chuyện từ lão làng Vàng Mồ Tờ (70 tuổi, hiện đang ở bản A Mại), thế nào cũng được nghe kể chuyện cắm mốc 42 và làm kè bảo vệ ở cột mốc khó đi nhất Việt Nam.
Vốn là Chỉ huy trưởng quân sự xã, rồi Chủ tịch UBND, HĐND xã Pa Vệ Sủ mấy chục năm, nên ông Tờ rất nhớ: Mốc 42 cắm ngày 8.10.2008, nhưng trước đấy mấy năm, cả BĐBP, tổ phân giới cắm mốc và cán bộ xã đã phải khảo sát, làm việc với bên bạn, đi lại thực địa đến mòn chân.
Cuối năm 1989, khi quan hệ Việt – Trung dần bình thường hóa, tiếng súng đã tạm ngưng, nhưng các hoạt động lấn chiếm của phía Trung Quốc lại xảy ra thường xuyên, BĐBP phải rất kiên trì, mềm dẻo, khôn khéo, cương quyết, không để xảy ra xung đột vũ trang trên biên giới.
Từ năm 1991 – 2000, BĐBP Lai Châu đã đấu tranh ngăn chặn xâm canh 51,28 ha (Trung Quốc xâm canh 42,68 ha, Lào xâm canh 8,4 ha) và đặc biệt là tình trạng người Trung Quốc khai thác trái phép lâm thổ sản, chăn thả gia súc, trồng hoa màu ở địa bàn các xã Sì Lờ Lầu, Vàng Ma Chải, Ma Ly Pho, Huổi Luông (H.Phong Thổ); Hua Bum, Pa Ủ, Ka Lăng, Thu Lũm (H.Mường Tè); đánh cá ở đầu nguồn Sông Đà, suối Nậm Náp…
Thời điểm 2001 – 2003, BĐBP Lai Châu đã ngăn chặn và đẩy lùi các hoạt động vi phạm chủ quyền, lấn chiếm biên giới như: xâm canh, xâm cư ở các điểm C và xã Ka Lăng, Pa Ủ, Hua Bum, Mù Cả (H.Mường Tè); xã Sì Lờ Lầu, Vàng Ma Chải, Dào San (H.Phong Thổ); xây dựng kè, nắn dòng chảy khu vực suối biên giới đối diện cửa khẩu Ma Lù Thàng, khu vực suối Nậm Lé đối diện với địa bàn xã Huổi Luông, H.Sìn Hồ (nay là H.Phong Thổ)…
(Nguồn: BĐBP Lai Châu)
Do đường đi quá khó khăn vất vả, thời tiết khắc nghiệt nên phải thuê nhân công gùi cõng vật liệu với giá 1 triệu đồng/can nước 20 lít, 50.000 đồng/kg xi măng. “Mốc 42 làm bằng bê tông, chỉ cao 1,2 m chứ không phải đá hoa cương như một số mốc khác, nhưng cũng phải huy động gần 30 người và 4 con ngựa thay nhau khiêng cõng. Tham gia được gần 10 ngày, chủ ngựa sợ ngựa chết vì kiệt sức, nằng nặc đòi về”, ông Tờ nhớ lại và lắc đầu: “Một tuần liền mới đưa được mốc 42 lên cắm ở chóp núi cao 2.856,50 m gần đỉnh Pu Si Lung. 15 năm sau ngày cắm mốc, đường đi vẫn gian nan vất vả, mới thấy anh em BĐBP kiên cường”…
Tình quân dân
Đầu tháng 1.2023, tôi lên mốc 42 cùng đội tuần tra của Đồn BP Pa Vệ Sử (BĐBP Lai Châu), có anh Giàng Ha Cà (Phó chủ tịch UBND xã Pa Vệ Sủ, H.Mường Tè) đi cùng. Suốt 3 ngày 2 đêm lên xuống mốc, Cà cứ ước: “Giá làm được đường mòn đi được xe máy, thì đỡ bao nhiêu công sức”, khiến tôi nhớ đến cái hang đá cạnh con suối Nậm Xì Lường, cách mốc 42 khoảng 3 tiếng đồng hồ leo núi luồn rừng. Đây là nơi nghỉ qua đêm của BĐBP Đồn Pa Vệ Sử khi đi tuần tra và cũng là nơi ăn ở sinh hoạt của anh em, lúc phải trực canh, đấu tranh khi có tình hình trên khu vực mốc 42. Cái hang này, cách đồn đúng 12 tiếng đi bộ qua núi cao, qua suối sâu…
CVD 