Rào cản của nền kinh tế tuần hoàn: vì sao thế giới lãng phí quá nhiều (đó không chỉ riêng là lỗi của người tiêu dùng)

Barriers to a Circular Economy: 5 Reasons the World Wastes So Much Stuff (and Why It’s Not Just the Consumer’s Fault)

Nếu bạn đang cần động lực để không sử dụng ống hút vào bữa trưa ngày hôm nay, hãy xem xét điều này: Các nhà khoa học tìm thấy rằng kể cả băng ở Bắc cực – nơi rất xa nhiều đô thị lớn – cũng đã xuất hiện dấu hiệu của nhựa. Theo Tiến sĩ Jeremy Wilkinson thuộc Viện Khảo sát Bắc Cực Anh Quốc, “điều này cho thấy những mẩu nhựa siêu nhỏ đã xuất hiện tràn ngập trong đại dương toàn cầu. Không nơi nào miễn nhiễm”.

 

Loài người đang gặp vấn đề về rác thải. Ở cấp độ toàn cầu, chúng ta đang thải khoảng 1.3 tỷ tấn rác hàng năm, vượt xa năng lực xử lý hoặc tái chế thỏa đáng rác thải. Điều này dẫn tới các bi kịch môi trường như ô nhiễm nhựa ở đại dương, và xung đột địa chính trị do các nước phương Tây tìm kiếm địa điểm mới để chôn giấu rác thải.

 

Bởi vì chúng ta đã xả thải quá nhiều, chúng ta phải khai thác một khối lượng thiếu bền vững tài nguyên thiên nhiên nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng cầu tiêu dùng. Tổ chức OECD tính toán rằng dòng chảy nguyên vật liệu thông qua việc thu mua, vận chuyển, chế biến, chế tạo, sử dụng và thải bỏ đóng góp khoảng 50% lượng khí thải nhà kính. Nhóm Tài nguyên quốc tế của Liên Hợp Quốc (UN International Resources Panel) dự đoán rằng mức độ sử dụng tài nguyên thiên nhiên sẽ tăng hơn 2 lần vào năm 2050.

Vì sao chúng ta lại lâm vào tình cảnh này? Nói một cách ngắn gọn, đó là do hầu hết nền kinh tế toàn cầu được thiết kế theo mô hình – khai thác, chế tạo và loại bỏ – hơn là tuần hoàn. Để thực sự kiến tạo một nền kinh tế tuần hoàn, thế giới cần phải vượt qua 5 rào cản sau:

Tưởng tượng bạn sống mà không có bất kỳ rác thải nào. Bạn làm điều này như thế nào? Bea Johnson, tác giả của cuốn sách Căn nhà không rác thải, hàng ngày đang huấn luyện mọi người về cách làm thế nào để sống một cuộc sống không rác thải thông qua những thói quen nhỏ, như mang theo túi vải lanh đến cửa hàng tạp hóa để mua gạo, đậu và các loại thực phẩm khác được đựng trong các thùng chứa lớn. Lối sống mà cô hướng dẫn là lối sống đặc trưng trước khi các sản phẩm và bao bì nhựa được dùng một lần trở nên phổ biến, tuy nhiên ngày nay chúng ta sử dụng plastic nhiều gấp 20 lần so với 50 năm trước. Liệu chúng ta có thể kỳ vọng người tiêu dùng thay đổi cách thức sinh hoạt và loại sản phẩm mà họ sử dụng? Liệu họ sẽ từ bỏ các loại sản phẩm tiện dụng thông thường như chai và túi nhựa?

Lựa chọn của người tiêu dùng là có ảnh hưởng, nhưng nhiều vấn đề nằm ở môi trường kinh doanh và quy định định hình các vận hành của nền kinh tế. Điều này khiến tôi đưa ra bốn điểm sau đây…

Quy định của chính phủ có thể gây ra rác thải

Đôi khi luật và quy định vô tình khyến khích hành vi lãng phí của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đây là vấn đề phổ biến trong lĩnh vực thực phẩm và đồ uống. Ví dụ, ngày hết hạn được in trên nhãn được đưa ra nhằm bảo vệ người tiêu dùng, nhưng lại không tính đến việc thực phẩm được cất trữ như thế nào –  ngày hết hạn trên nhãn đối với trứng ở Châu Âu được tính theo cách thức cất trữ trong nhà bếp, nhưng trứng có thể được dùng lâu hơn nếu được cất trữ trong tủ lạnh. Ngày hết hạn thường được hiểu lầm có nghĩa là thực phẩm không ăn được nữa sau ngày này, trong khi đó trên thực tế ngày này có nghĩa là thực phẩm không còn đáp ứng tiêu chuẩn của nhà sản xuất nữa. (Tin vui: một nhóm các doanh nghiệp đã đồng thuận chỉnh sửa quy định này).

3.     Rất nhiều nơi thiếu hạ tầng xử lý rác hợp lý

Gần 1/3 nhựa không được thu thập bởi hệ thống quản lý rác thải và bị xả ra ngoài môi trường đất, sông và đại dương. Một nghiên cứu ước tính đến năm 2050, lượng nhựa trong đại dương có thể nhiều hơn lượng cá. Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng ở các nước đang phát triển nơi thiếu hệ thống quản lý rác thải hiệu quả. Hơn một nửa lượng plastic bị thải ra đến từ Trung Quốc, Indonesia, Philippines và Việt Nam, do đó cải thiện hệ thống quản lý và tái chế rác thải ở những nước này có thể tạo rat hay đổi lớn trong việc tách rác thải khỏi môi trường tự nhiên.

 

Công nghệ tái chế không đủ tốt

Hầu hết nhựa được tái chế bằng cách cắt nhỏ và tái chế biến thành các sản phẩm giá trị thấp, như thảm sợi polyester, chỉ có 2% được chế biến thành các sản phẩm có chất lượng bằng hoặc tương đương. Điều này phần lớn là do hạn chế trong việc phân loại plastic theo hàm lượng hóa chất và chất phụ gia. Chúng ta cần công nghệ tái chế tốt hơn để duy trì chất lượng và sự tinh khiết của plastic nhằm giúp các nhà sản xuất sẵn sàng sử dụng nhựa tái chế. Một khi công nghệ này được triển khai ở quy mô lớn, chúng ta có thể tái thiết lập giá trị kinh tế của plastic, khuyến khích việc tái chế và phục hồi plastic.

Chúng ta sử dụng mô hình kinh doanh sai lầm

Dân số thế giới sẽ vượt quá con số 9.5 tỷ người vào năm 2050, với số lượng người sống trong cảnh nghèo đói ít hơn nhiều so với hiện nay. Nhờ tiến trình công nghiệp hóa nhanh chóng ở các nước đang phát triển như Trung Quốc, Brazil và Ấn Độ, tầng lớp trung lưu toàn cầu bùng nổ, điều này có nghĩa rất nhiều người muốn mua rất nhiều thứ.

 

Đây là thành tựu phát triển của loài người, nhưng lại là mối đe dọa nghiêm trọng đối với môi trường trừ khi các doanh nghiệp sản xuất và bán sản phẩm có thể tái tạo lại quá trình hoạt động của mình. Ví dụ, các doanh nghiệp may mặc có thể giảm tác động môi trường của mình bằng cách sử dụng chất nhuộm vải không độc hại và tái chế vải vụn. Tuy nhiên để sản xuất quần áo cho tầng lớp trung lưu đang tăng lên nhanh chóng trong khuôn khổ giới hạn của trái đất, họ cần nâng cao mô hình kinh doanh ‘thời trang nhanh’ hiện nay bằng các mô hình thay thế như thuê và bán lại. Ví dụ, công ty Rent the Runway cho phép người tiêu dùng thuê lại quần áo thiết kế với mức giá bán lẻ. Dịch vụ này rất có lợi cho người tiêu dùng, và cũng có lợi cho trái đất vì quần áo được sử dụng nhiều hơn nếu nó chỉ được bán cho 1 người dùng nhất định.

 

Các doanh nghiệp cũng nên thiết kế sản phẩm có tính tuần hoàn. Ví dụ, nếu nhà sản xuất pin lithium ion thiết kế sản phẩm có hồn hợp hóa chất tương tự sẽ cho phép việc tái chế diễn ra nhiều hơn do doanh nghiệp tái chế có thể chuẩn hóa quy trình của mình.

 

Chúng ta vượt qua các rào cản bằng cách nào? Hợp tác là mấu chốt

 

Các rào cản được liệt kê ở đây ngăn cản các doanh nghiệp, chính phủ và người tiêu dùng giải quyết các vấn đề rác thải và giúp sử dụng tài nguyên thiên nhiên tốt hơn. Mỗi rào cản này cần được vượt qua, nhưng chúng ta không thể chỉ dựa vào duy nhất doanh nghiệp, chính phủ hay người tiêu dùng để thực hiện tất cả các điều này.

 

Chúng ta cần phương thức hợp tác công tư sáng tạo hơn ví dụ như các nền tảng P4G và PACE. Doanh nghiệp, nhà đầu tư, chính phủ và tổ chức dân sự đóng góp tài sản tài chính, trí lực và hoạt động độc nhất. Các loại tài sản này có thể được sử dụng một cách chiến lược để giải quyết các vấn đề lớn mà không thể được giải quyết độc lập. Ví dụ, Ngân hàng Thế giới chỉ ra rằng hợp tác công tư xây dựng hạ tầng nước ở Châu Phi có hiệu quả tốt nhất khi được chung vốn bởi cả hai nguồn tư và công, do nguồn vốn công giảm giúp giảm rủi ro cho các nhà đầu tư tư nhân, và yêu cầu lợi nhuận của các nhà đầu tư tư nhân giúp tăng hiệu quả và ngăn ngừa việc bội chi.

 

Chúng ta cần các chính sách cung cấp bảo vệ cần thiết trong khi thúc đẩy sáng tạo và hành vi chấp nhận rủi ro của lĩnh vực tư nhân nhằm nâng cao các giải pháp tuần hoàn. Chúng ta cũng cần đảm bảo rằng hầu hết các nhóm yếu thế trong xã hội có tiếng nói trong việc thiết kế giải pháp, từ đó mối lo ngại của họ về việc làm và sức khỏe được giải quyết. Đây là khoảnh khắc ‘tất cả mọi người cùng chung tay’ trong lịch sử – và những người hành động sớm rất dễ nắm bắt được các cơ hội thị trường lớn. Các liên minh đang được hình thành. Nếu bạn đang vận hành một công ty lớn, doanh nghiệp đầu tư hay cơ quan chính phủ, bạn nên đảm bảo vị trí của mình ở trong đó.

 

Advertisements

One thought on “Rào cản của nền kinh tế tuần hoàn: vì sao thế giới lãng phí quá nhiều (đó không chỉ riêng là lỗi của người tiêu dùng)

  1. Cảm ơn Lan dịch bài này.

    Có đoạn này mình chú ý.

    “Đây là thành tựu phát triển của loài người, nhưng lại là mối đe dọa nghiêm trọng đối với môi trường trừ khi các doanh nghiệp sản xuất và bán sản phẩm có thể tái tạo lại quá trình hoạt động của mình. Ví dụ, các doanh nghiệp may mặc có thể giảm tác động môi trường của mình bằng cách sử dụng chất nhuộm vải không độc hại và tái chế vải vụn. Tuy nhiên để sản xuất quần áo cho tầng lớp trung lưu đang tăng lên nhanh chóng trong khuôn khổ giới hạn của trái đất, họ cần nâng cao mô hình kinh doanh ‘thời trang nhanh’ hiện nay bằng các mô hình thay thế như thuê và bán lại. Ví dụ, công ty Rent the Runway cho phép người tiêu dùng thuê lại quần áo thiết kế với mức giá bán lẻ. Dịch vụ này rất có lợi cho người tiêu dùng, và cũng có lợi cho trái đất vì quần áo được sử dụng nhiều hơn nếu nó chỉ được bán cho 1 người dùng nhất định.”

    Mình đồng ý với ý: “Các doanh nghiệp may mặc có thể giảm tác động môi trường của mình bằng cách sử dụng chất nhuộm vải không độc hại và tái chế vải vụn”.

    Nhưng mình đang suy nghĩ với ý: “Tuy nhiên để sản xuất quần áo cho tầng lớp trung lưu đang tăng lên nhanh chóng trong khuôn khổ giới hạn của trái đất, họ cần nâng cao mô hình kinh doanh ‘thời trang nhanh’ hiện nay bằng các mô hình thay thế như thuê và bán lại.”

    Mô hình cho thuê và bán lại quần áo là mô hình tốt. Tuy nhiên đó không hẳn là mô hình tối ưu. Ý mình là, cách đó không giúp cho ngành may mặc phát triển bền vững cho lắm.

    Mình không thể nói: “phải giảm mua sắm quần áo”, vì chính mình cũng cần quần áo. Nhưng với mô hình “thời trang nhanh” hiện nay (thời trang chất lượng trung bình, giá bình dân và sản xuất ồ ạt) đang gây ô nhiễm môi trường rất lớn (theo một báo cáo năm 2015 của trang web môi trường Ecowatch, thời trang là ngành công nghiệp gây ô nhiễm thứ hai thế giới sau dầu khí*), thì có lẽ chúng ta nên quyết tâm vừa mặc đẹp vừa cứu Trái đất.

    * Trích Vừa mặc đẹp vừa cứu Trái đất

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s