Đi tù vì nhạc vàng

Thứ hai, 17/4/2017 | 08:15 GMT+7
Năm tôi lên 10 tuổi, mẹ tôi đi xuất khẩu lao động từ Cộng hòa Dân chủ Đức về.

Trong hành trang của bà, có một túi vải to khá nặng, đựng đến mấy trăm chiếc băng cassette “nhạc vàng”.

Đó là những năm 1980, thời kỳ cực thịnh của các ca sĩ hải ngoại và các tình khúc bolero.

Mẹ tôi, cũng như rất nhiều người đi xuất khẩu lao động sang Đông Âu, được nghe thỏa thích dòng nhạc “sến” mà thời điểm đó trong nước không phổ biến. Những Tuấn Vũ, Giao Linh, Chế Linh… được ghi cẩn thận kèm tên các bài hát vào mảnh giấy gài trong vỏ băng nhạc.

Cái túi băng “nhạc vàng” ấy, nếu quy đổi trọng lượng ra bột cacao, sữa trẻ em, xà phòng thơm, hay nước hoa, thì sẽ mang lại một khoản tiền kha khá. Nhưng suốt nhiều năm sau đó, mẹ tôi nghe đi nghe lại từng chiếc băng, ghi cả hai mặt, mỗi mặt chừng 5-6 bài, khiến ngay cả tôi cũng thuộc lòng không biết bao nhiêu bài hát.

Cho đến tận những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước, “nhạc vàng” vẫn chịu một lệnh cấm không rõ ràng. Thậm chí là ngay cả định nghĩa của nó cũng không rõ ràng, chỉ được mô tả bằng rất nhiều tính từ như là “buồn nản tiêu cực”, “bi quan, yếm thế”… trong lời các nhà phê bình thời ấy.

Sự không rõ ràng ấy khiến cho nhiều bài hát tiền chiến của những đại thụ làng nhạc Việt như Đoàn Chuẩn – Từ Linh, Ngô Thụy Miên, Nguyễn Văn Tý, Lê Thương hay thậm chí Văn Cao, cũng không mấy người dám nghe công khai. Ở các quán cà phê cóc, lúc ấy có 2 thứ để câu khách: “nhạc vàng” và phim chưởng Hong Kong, tất nhiên là mở âm lượng vừa phải, và thỉnh thoảng vẫn bị lập biên bản, thu giữ “tang vật”.

Rồi dần dần, sau những năm mở cửa, người ta bắt đầu nghe “nhạc vàng” nhiều hơn, to hơn.

Cho đến một tối mùa đông, khi đã ngoài 30 tuổi, tình cờ tôi ghé một quán cà phê ven hồ Tây, mang tên “Lộc Vàng”. Có sân khấu nhỏ trong khuôn viên quán, với ban nhạc, và ca sĩ hát trực tiếp cho khách ngồi nghe. Những bài hát trữ tình. Tôi ngồi cạnh quầy bar, bâng quơ nhìn bức ảnh treo trên vách: Một người đàn ông mặc sơ mi trắng, đang châm thuốc cho một người dáng khắc khổ, đầu tóc rối bù. Tôi nhận ra người châm thuốc trong bức ảnh đang ngồi ngay cạnh mình, cũng là chủ quán. Bắt chuyện làm quen, tôi biết ông tên là Lộc – và cái tên quán “Lộc Vàng” chính là gắn với sở thích “nhạc vàng” của ông, đồng thời gắn với một câu chuyện nổi tiếng trong lịch sử âm nhạc Việt Nam.

Đó là năm 1971, một phiên tòa đã xét xử trong 3 ngày một nhóm thanh niên về tội nghe và truyền bá “nhạc vàng”. Hai người bị án nặng nhất trong vụ này, là Phan Thắng Toán (tức Toán xồm) bị tuyên án 15 năm tù giam và sau đó 5 năm bị tước quyền công dân, và Nguyễn Văn Lộc bị án 10 năm tù giam, sau đó 4 năm tước quyền công dân.

Bức ảnh châm thuốc ấy, chụp năm 1994. Khi đó ông Toán “xồm” ra tù, không còn nhà cửa, vợ con, sống bên hè phố Tô Hiến Thành. Sau khi chụp bức ảnh châm thuốc, chỉ hơn tuần sau ông Toán “xồm” mất, quấn trong manh chiếu rách. Ông Lộc kể rằng, sau gần 2 thập kỷ ngồi tù vì tội chơi “nhạc vàng”, ngày đầu tiên được trả tự do, chính những điệu “nhạc vàng” được bật công khai ở các quán cà phê đã khiến ông Toán “xồm” gục ngã.

Người đàn ông ấy mất trí, vì sự đau đớn khi những định kiến được thay đổi quá muộn, còn những người như ông đã phải trả cái giá quá đắt.

Ông Lộc bây giờ, vì những ký ức ấy, mở quán để biểu diễn “nhạc vàng” – thứ nhạc mà bây giờ đã được phổ biến. Có cái đàn organ, và những ca sĩ có lẽ cũng không chuyên. Quán không mấy khi đông khách, thấy bảo ông lỗ liên tục, cứ đóng quán rồi lại lần hồi mở ra. Nhưng ông cố nuôi quán, hình như bởi một nỗi niềm không thể giải tỏa.

Đã mất hàng chục năm để chúng ta cởi bỏ một định kiến không rõ ràng, và đã có những phận người trả giá vì sự chậm chạp sau hàng chục năm ấy.

Tôi tin rằng công chúng sẽ không chấp nhận những sự chậm trễ khác, và những sự không rõ ràng khác. Cách đây 2 ngày, Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch đã có công văn hỏa tốc yêu cầu Cục Nghệ thuật Biểu diễn thu hồi ngay quyết định dừng 5 ca khúc sáng tác trước năm 1975 – điều đã làm dư luận thắc mắc nhiều ngày qua.

Trước đó, người ta còn phát hiện ra rằng Cục này chưa cấp phép một bài nào của cố nhạc sĩ Văn Cao trừ… Tiến quân ca.

Thế hệ chúng tôi đã trưởng thành và lắng nghe những nhạc phẩm trữ tình với một tâm thế hoàn toàn vô tư: nó chạm vào những phần yếu đuối trong cảm xúc của con người – và như thế, chẳng có gì là sai cả.

Tôi không muốn bàn nhiều về giá trị của “nhạc vàng” – nhiều người đã làm việc đó, và bởi vì bàn về nó nghĩa là đã thừa nhận một khái niệm mù mờ, hàm chứa phân biệt đối xử.

Mới tuần trước thôi, trong bữa cơm tối, tình cờ VTV phát chương trình Thần tượng Bolero. Mẹ tôi lặng đi khi nghe thấy một bài “nhạc vàng” quen thuộc. Tôi hiểu cảm xúc đó, giống như Tết năm ngoái, khi tôi được nghe Đài tiếng nói Việt Nam phát bài “Xuân này con không về”, một bài hát thuộc dòng “nhạc vàng” kinh điển.

Thứ cảm xúc chứa đầy ký ức, gợi rất nhiều liên tưởng. Nhưng cũng có thể, khi dòng liên tưởng đi sai đường, thì một lệnh cấm sẽ ra đời.

Gia Hiền

Gặp Nguyễn Đình Toán ở Lộc Vàng

Quán Lộc Vàng trên phố Trích Sài. Ảnh: HM

Quán Lộc Vàng trên phố Trích Sài. Ảnh: HM

Blog Hiệu Minh

Trong đời thợ ảnh kiêng nhất là chụp chân dung. Nếu ảnh đẹp là do mẫu đẹp, nếu xấu chắc chắn do thằng cha thợ ảnh. Chưa kể chụp xong, mất tiền phim, bỏ tiền rửa, mang đến cho người ta, không may ảnh xấu bị bĩu môi, ảnh đẹp đút túi và ít người nghĩ phải trả tiền mà không biết người chụp ảnh cũng phải ăn. Chả hiểu sao anh Nguyễn Đình Toán lại chọn cái nghề khốn khổ ấy.

Số là lần về Hà Nội năm 2009, trong một cuộc gặp các bloggers Hà Nội do anh Nguyễn Trọng Tạo và Nguyễn Quang Lập tổ chức đón Thanh Chung New York, mình được ăn ké. Thấy mình giơ cái máy Canon kỹ thuật số chụp lung tung, dùng chế độ Auto, một anh đầu bạc với nụ cười hiền thân thiện hỏi muốn xem.

Anh xoay xoay mấy cái vòng trên thân máy, chẳng hiểu chỉnh cái gì, thế mà ảnh lên đẹp mỹ mãn, chân dung các bạn dự bữa trong Ba Mẫu Quán hiện lên thật có hồn. Mình thử chụp chính anh, chất lượng khác hẳn với chế độ Auto. Mãi sau này mới hiểu là do chỉnh ISO, ống kính mở rộng, hẹp, toàn những thứ khó hơn IT của mình.

Anh Tạo bảo, Hiệu Minh đang ngồi cạnh nhiếp ảnh gia Nguyễn Đình Toán, người giữ kho ảnh lớn nhất Việt Nam về chân dung của các văn nghệ sỹ, trong đó có Hoàng Cầm và Văn Cao. Những bức ảnh đẹp nhất về tác giả của Quốc ca do anh Toán chụp. Lúc đó mình cũng không thể mường tượng hết những gì anh Tạo nói.

Bẵng đi 6 năm, vừa rồi có bạn từ Sài Gòn ra chơi cứ nằng nặc đòi đến quán Lộc Vàng nghe…nhạc vàng. Nghe nói chủ quán tên là Lộc (Nguyễn Văn Lộc) vì hát nhạc vàng mà phải đi tù tới 8 năm. Bây giờ anh mở quán café có tên là Lộc Vàng ngay trên đường Trích Sài ven hồ Tây, cách nhà Cua Times có vài ngõ.

Quán có ca nhạc vào thứ 2, 5 và 7, do vài ca sỹ do yêu quí dòng nhạc tiền chiến mà biểu diễn, và chính chủ quán hát phục vụ khách uống cafe. Dù đã ngoài 70 nhưng giọng anh Lộc vẫn khỏe, trầm ấm và tròn lời, nghe cũng thích.

NAG Nguyễn Đình Toán. Ảnh: HM

NAG Nguyễn Đình Toán (2009). Ảnh: HM lần đầu chụp chân dung chọn luôn ông có nghề 🙂

Ngồi nghe nhạc thấy một cái đầu bạc quen quen, trông giống anh Toán thuở nào. Thấy anh giơ máy chụp các góc, quay sang chụp cả khán giả bằng một cái máy cổ lỗ. Hai hôm sau quay lại vẫn thấy bác thợ ảnh cần mẫn, mình nghĩ bụng, ông này chụp gì mà lắm thế. Thấy lần thứ ba, không thể kìm được, mình tiến lại gần và làm quen, hóa ra anh Nguyễn Đình Toán thật.

Anh bảo Hiệu Minh dạo này trông béo hơn, anh vẫn đọc blog, facebook, xem ảnh kiểu hổ lốn trên hang Cua. Vui quá trời, hóa ra blog của mình vẫn được một nghệ sỹ đọc và theo dõi.

Hỏi sao anh ra Lộc Vàng nhiều thế. Anh bảo, anh và anh Lộc là bạn học. Khi anh Lộc ra tù, hai người gặp lại nhau. Vụ án Toán Xồm (Phan Thắng Toán) khá nổi tiếng năm 1971 vì nhóm này đã dám hát nhạc của Văn Cao, Đoàn Chuẩn, Đặng Thế Phong, Ngô Thụy Miên…

Anh Toán Xồm ra tù không nơi nương tựa, phải sống lay lắt trên phố Tô Hiến Thành. Ngày 23-4-1994, anh Lộc đưa anh Toán nhiếp ảnh ra đó thăm bạn. Nhân thể máy có phim, anh Toán chụp anh Toán Xồm vài pô, trong đó có cảnh anh Lộc đang châm điếu thuốc cho anh Toán Xồm đang nằm trên hè phố.

Một tuần sau, khi quay lại tìm, anh Toán Xồm đã chết trên chiếc chiếu manh, người ta đã chôn như một người vô gia cư. Những bức ảnh về Toán Xồm đã đi vào lịch sử của nhạc vàng.

Anh Lộc và anh Toán Xồm trên phố Tô Hiến Thành. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Anh Lộc và anh Toán Xồm trên phố Tô Hiến Thành. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Quán Lộc Vàng mở đã 6 năm nay, nhưng vì chất nghệ sỹ của anh Lộc, quan tâm được hát nhiều hơn là bán đồ giải khát hay café, khách đến ít, kinh doanh lỗ nhiều. Phần đông là khách lớn tuổi muốn quay về thời xưa, cánh trẻ ít hơn. Bạn bè nghệ sỹ cũng thương mà tới. Quán tồi tàn nằm ngay cạnh đường, xe pháo đi lại, không hợp cho việc nghe nhạc. Nhạc vàng cần một phòng cỡ Nhà hát Lớn mới nghe thấu được nhưng giai điệu đẹp tình tứ sống mãi với thời gian.

Tối thứ Năm (9-7-2015), mình buồn lại ra Lộc Vàng làm ly café và nghe nhạc thì gặp nhóm các nhà văn về dự đại hội nhà văn tại Hà Nội. Thấy cả Nguyễn Ngọc Tư cười rất tươi, chả hiểu chị biết mình là ai, nhưng bảo tôi chụp nhé, chị cười và cho chụp luôn. Các anh chị tới đây vì ca sỹ hát, có người còn đưa tiền giúp anh Lộc, người lên tặng hoa kèm tiền cho các ca sỹ.

Anh Toán cố gắng đi lại động viên anh Lộc, ghi lại bằng ảnh các thời khắc của ca sỹ Lộc Vàng mà theo anh, giọng ca sẽ bớt đi âm hưởng trầm ấm theo thời gian. Lần nào có biểu diễn anh Toán cũng đến chụp vài pô, một sự cần mẫn hiếm có của người cầm máy.

Khi chia tay, anh Toán có nói, ngày mai (10-7-2015) là kỷ niệm 20 năm ngày mất của Văn Cao, người được anh đưa vào ống kính nhiều nhất. Anh kể thời Văn Cao còn sống, anh thường đến nhà Văn Cao chơi. Người nghệ sỹ già ngồi với ly rượu và điếu thuốc trên tay, im lặng. Anh chụp rất nhiều thành kho ảnh Văn Cao.

Văn Cao 10-1993. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Văn Cao 10-1993. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Có một đặc điểm, anh chưa chụp được một khoảnh khắc nào Văn Cao cười thật sự. Không thể hiểu nổi tác giả của Quốc ca nổi tiếng vang lên trầm hùng mỗi sáng mà chẳng có nét mặt vui trên ảnh để lại cho thế gian.

Hai năm trước, anh Toán có một triển lãm 27 bức ảnh về Văn Cao gây được tiếng vang lớn trong giới nghệ sỹ. Xem 25 phút video clip (link dưới đây), mới hiểu mình đang đứng dưới một cây đại thụ trong làng ảnh mà không hề biết.

Về nhà khá muộn, tôi cố viết vài dòng về một người cầm ống kính ghi lại khoảnh khắc của những người nghệ sỹ mà số phận họ gắn với sự long đong của đất nước đầy máu và nước mắt. Cũng bởi người quản lý văn hóa không đủ tầm văn hóa, mà nghệ sỹ thì không nên quản lý chút nào. Thiếu tự do sáng tạo đừng mong đất nước có những tác phẩm để đời.

Người hát nhạc vàng Toán Xồm chết đau đớn trên phố, không người thân thiết. Hoàng Cầm đã đi xa sau bao nỗi truân chuyên với đời. Văn Cao đã về với “Chốn Thiên Thai nơi ánh trăng xanh mơ tan thành suối trần gian…” không còn trên trái đất này đã hai thập kỷ. Lộc Vàng đang hát thì tuổi đã ngoài 70. Còn bao nghệ sỹ khác có trong ống kính của nhà nhiếp ảnh chuyên về chân dung như một duyên phận mà cuộc đời đã dành cho anh.

Viết mấy dòng này muốn cảm ơn Nguyễn Đình Toán vì sự tình cờ 6 năm trước, khoảnh khắc ngắn ngủi đã giúp người viết bài này đọc được ảnh, và mấy năm gần đây bỗng yêu ống kính tròn một cách lạ lùng.

HM. 10-7-2015

Để hiểu thêm về anh Nguyễn Đình Toán và ảnh về Văn Cao bạn đọc xem video clip sau kiếm trên YouTube.

Vài ảnh khâc

Anh Lộc và anh Toán. Ảnh: HM

Anh Lộc và anh Toán. Ảnh: HM

Chủ quán Lộc Vàng. Ảnh: HM

Chủ quán Lộc Vàng. Ảnh: HM

Biểu diễn nhạc vàng trong Lộc Vàng. Ảnh: HM

Biểu diễn nhạc vàng trong Lộc Vàng. Ảnh: HM

Nhóm văn nghệ sỹ tới ủng hộ Lộc Vàng. Ảnh: NĐ Toán.

Nhóm văn nghệ sỹ tới ủng hộ Lộc Vàng. Ảnh: NĐ Toán.

Cua Times tập chụp chân dung

Cua Times tập chụp chân dung “Cành đồng bất tận”. Ảnh: HM

Cua Times và các nghệ sỹ Lộc Vàng và NĐ Toán. Ảnh: chụp tự động từ máy của anh Toán

Cua Times và các nghệ sỹ Lộc Vàng và NĐ Toán. Ảnh: chụp tự động từ máy của anh Toán

Quán Lộc Vàng nằm ven hồ Tây. Ảnh: HM

Quán Lộc Vàng nằm ven hồ Tây. Ảnh: HM

Đọc thêm. Những người “hâm” thời @

Hồi mình ở Đồng Xa (Mai Dịch – Hà Nội) hay nghe đĩa CD của cô Ánh Tuyết mà anh bạn hàng xóm gọi là cô Tuyết xúc cát, hình như làm ở công ty xúc cát sông Hồng. Tuy nhiên, chỉ có chị là hát Văn Cao được tác giả ưng ý. Đường link này có các bài của chị Ánh Tuyết hát nhạc Văn Cao.

http://mp3.zing.vn/album/Ca-Khuc-Van-Cao-Anh-Tuyet/ZWZ9AFCI.html?st=6

Advertisements
This entry was posted in Âm nhạc - Music, Việt kiều Mỹ, Viet kieu, Văn hóa - Culture and tagged , by Trần Đình Hoành. Bookmark the permalink.

About Trần Đình Hoành

I am an attorney in the Washington DC area, with a Doctor of Law in the US, attended the master program at the National School of Administration of Việt Nam, and graduated from Sài Gòn University Law School. I aso studied philosophy at the School of Letters in Sài Gòn. I have worked as an anti-trust attorney for Federal Trade Commission and a litigator for a fortune-100 telecom company in Washington DC. I have taught law courses for legal professionals in Việt Nam and still counsel VN government agencies on legal matters. I have founded and managed businesses for me and my family, both law and non-law. I have published many articles on national newspapers and radio stations in Việt Nam. In 1989 I was one of the founding members of US-VN Trade Council, working to re-establish US-VN relationship. Since the early 90's, I have established and managed VNFORUM and VNBIZ forum on VN-related matters; these forums are the subject of a PhD thesis by Dr. Caroline Valverde at UC-Berkeley and her book Transnationalizing Viet Nam. I translate poetry and my translation of "A Request at Đồng Lộc Cemetery" is now engraved on a stone memorial at Đồng Lộc National Shrine in VN. I study and teach the Bible and Buddhism. In 2009 I founded and still manage dotchuoinon.com on positive thinking and two other blogs on Buddhism. In 2015 a group of friends and I founded website CVD - Conversations on Vietnam Development (cvdvn.net). I study the art of leadership with many friends who are religious, business and government leaders from many countries. In October 2011 Phu Nu Publishing House in Hanoi published my book "Positive Thinking to Change Your Life", in Vietnamese (TƯ DUY TÍCH CỰC Thay Đổi Cuộc Sống). In December 2013 Phu Nu Publishing House published my book "10 Core Values for Success". I practice Jiu Jitsu and Tai Chi for health, and play guitar as a hobby, usually accompanying my wife Trần Lê Túy Phượng, aka singer Linh Phượng.

2 thoughts on “Đi tù vì nhạc vàng

  1. Trong khoảng cuối thâp nên 80s và đầu thập niên 90 trở đi, có 3 thứ ở hải ngoại ảnh hưởng nhiều đến Việt Nam: nhạc vàng, kiều hối, và Internet.

    Nhạc vàng thì dễ hiểu rồi. Kiều hối là tiền Việt kiều gửi về cho thân nhân. Internet thực ra lúc đó chưa có tên Internet mà chỉ có electronic mail (đổi thành email sau này) và các danh sách gửi mail mà hồi đó gọi là bulletin boards, rồi sau thành email groups.

    Luận án Tiến sĩ của prof. Kiều Linh Caroline Valverde năm 2002 tại Đại Học UC – Berkeley (California) có tên: Making transnational Viet Nam : Vietnamese American community-Viet Nam linkages through money, music and modems .

    Money là kiều hối.

    Music là nhạc vàng.

    Modems là computer, electronic mail và các email groups. Đây là phần của luận án ghi lại việc mình làm lúc đó, xây dựng mạng liên kết chuyên gia Việt Nam trên thế giới, đưa thông tin về VN, và thảo luận với người nước ngoài ở VN, phần lớn là các sứ quán và tổ chức quốc tế như UNDP, World Bank ở VN… và đưa chuyên gia về computer của Việt Nam qua Mỹ học về electronic mail.

    Liked by 1 person

  2. Bài báo làm mình tò mò tìm thông tin Cà phê Lộc Vàng, và gặp bài này về quán, chủ quán, và các nghệ sĩ ủng hộ chủ quán trên Blog Hiệu Minh, mình mang về đây post dưới bài báo phía trên.

    Like

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s