Đường đi cát Việt ra nước ngoài – 5 kỳ

  • Kỳ 1: Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Tàu chở cát đi đâu?
  • Kỳ 2: Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Cát Việt bán giá bao nhiêu?
  • Kỳ 3: Cát Việt bán giá bèo, hải quan nghi vấn nhưng cho qua
  • Kỳ 4: Tìm sự thật các hợp đồng nhập khẩu cát ở Singapore
  • Cát Việt ra nước ngoài: “Bán” dự án, “xà xẻo” tài nguyên
***
Kỳ 1: Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Tàu chở cát đi đâu?
01/03/2017 09:58 GMT+7

TTOSuốt hai tháng đầu năm 2017, chúng tôi đã theo dõi 40 chiếc tàu đến vùng biển tỉnh Kiên Giang, Khánh Hòa và Hà Tĩnh chở cát. Bốn doanh nghiệp xuất khẩu cát chỉ biết tàu đi Singapore nhưng không biết chính xác địa chỉ nào.

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Tàu chở cát đi đâu?
Hai tàu JS Bandol và Sheng Wang Hai bắt đầu rời vùng biển Phú Quốc đi Singapore giữa tháng 1-2017 – Ảnh: V.TR.

Từ các nguồn tin ở Singapore và được kiểm chứng qua ứng dụng theo dõi hải trình của tất cả tàu thuyền trên toàn thế giới marinetraffic, chúng tôi xác định được điểm đến của tàu chở cát từ Việt Nam từ năm 2016 đến nay là đảo Tekong và khu Changi Villa nằm cạnh sân bay 
quốc tế Changi.

Cuối tháng 2-2017, khi chúng tôi có mặt tại Singapore thì tàu mang số hiệu Peterborough đến Phú Quốc chở cát hồi tuần trước đã thả neo tại vùng biển khu vực Tanah Merah, cạnh sân bay Changi. Còn chiếc mang số hiệu Yangtze Harmony thì đang “giao hàng” tại đảo Tekong.

Dập dìu tàu chở cát

Chúng tôi bắt đầu theo dõi tàu chở cát ra nước ngoài từ những ngày đầu tháng 1-2017. Lúc này có tới 5 chiếc tàu vận tải mang quốc tịch nước ngoài gồm: RHL Monica, JS Bandol, Sheng Wang Hai, Great Rainbow và Jin Sui vừa vào vùng biển Phú Quốc chờ nhận hàng.

Đây là tàu do Công ty Singapore Hua Kai Engineering thuê đến để chở cát mà họ ký hợp đồng mua của Công ty TNHH sản xuất xây dựng thương mại Đức Long. Nguồn cát xuất khẩu này được tận thu từ dự án nạo vét quân cảng Vùng 5 hải quân.

5 chiếc tàu này neo đậu ngoài biển, cách cầu cảng An Thới chừng 2-3 hải lý. Liên tục mấy ngày biển động, sà lan chở cát không cập mạn tàu được. Bãi bơm hút cát cạnh mũi Ông Đội có 7 tàu chuyên dụng hút cát và khoảng chục chiếc sà lan chở cát từ bãi ra tàu nước ngoài.

Đến sáng 13-1, tàu RHL Monica tải trọng hơn 53.500 tấn (quốc tịch Liberia) nổ máy rời khu vực biển An Thới tiến ra Biển Đông. Trưa, đến lượt tàu JS Bandol tải trọng hơn 57.900 tấn (quốc tịch Malta) cũng nhổ neo sau khi 5 hầm hàng đã đầy cát.

Các ngày sau đó, lần lượt 2 tàu Great Rainbow tải trọng hơn 63.400 tấn và Jin Sui tải trọng gần 57.000 tấn (đều có quốc tịch Hong Kong – Trung Quốc) 
cũng rời Phú Quốc.

Riêng tàu Sheng Wang Hai tải trọng 33.580 tấn (quốc tịch Trung Quốc) bị hỏng máy phải neo ngoài biển sửa chữa đến ngày 22-1 mới khởi hành được. Các tàu này sau đó đều đến khu vực Changi Villa Tanjung Pengelih – giữa đảo Tekong và sân bay Changi – xếp hàng chờ bốc dỡ cát xuống sà lan.

Cùng thời gian này, tại vùng biển tỉnh Khánh Hòa cũng có 10 chiếc tàu vận tải quốc tịch nước ngoài đến nhận cát chở đi Singapore. Trong đó có tới 9 tàu vào vịnh Cam Ranh gồm: HTC Delta, Pacific Pride, Fu Quan Shan, Zoro, Equinox Glory, Great Vision, Ultra Trust và Wariya Naree. Chiếc còn lại nhận cát tại cửa biển Hòn Rớ, TP Nha Trang.

Những tàu vào Cam Ranh để chở cát cho Công ty Le 
Tong Resources.

Doanh nghiệp xuất khẩu cát là Công ty CP Đầu tư Cái Mép. Còn tàu vào TP Nha Trang thì chở cát cho Công ty TNS Resources. Doanh nghiệp xuất bán là Công ty CP Đầu tư xây dựng và khai thác khoáng sản Sài Gòn – Hà Nội.

Điều đặc biệt là trong những ngày nghỉ Tết Đinh Dậu vẫn có nhiều tàu đến Phú Quốc chở cát. Đó là các tàu: Silk Road 03, Jin Xiang, Great Link, Giaovanni Topic, Dubai Galactic. Đây cũng là vùng biển có nhiều tàu nước ngoài đến chở cát đi Singapore nhất trong hai tháng đầu năm 2017.

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Tàu chở cát đi đâu?
Công trình lấn biển trên đảo Pulau Tekong, Singapore – Đồ họa: Tấn Đạt

Đại công trường lấn biển

Tại Changi Villa có một bến tàu du lịch chở du khách qua đảo Ubin và qua Pengerang (Malaysia). Người dân địa phương bảo không có tàu nào qua đảo Tekong vì ở đó không có dân. Để nhìn thấy hoạt động san lấp mở rộng đảo Tekong thì phải mua vé tàu qua Malaysia vì tàu sẽ đi ngang qua đó.

Tuy nhiên sau khi liên lạc với bên Pengerang, nhân viên bán vé người Malaysia từ chối chở chúng tôi đi với lý do biển động và trời sắp tối. Chúng tôi đành thuê tàu qua đảo Ubin rồi tiếp tục thuê xe đi về cuối đảo với hi vọng nhìn thấy được gì đó phía bên đảo Tekong.

Gần tối. Gió mạnh hơn. Sóng biển dội vào đảo ầm ầm. Chúng tôi hỏi ông Teo Gek Hee – tài công lái tàu du lịch loại nhỏ trên đảo Ubin – có dám chạy ra gần đảo Tekong không.

Ông nhìn quanh quất một hồi rồi nói: “Được, nhưng tiền thuê tàu là 150 đôla Singapore (2,4 triệu đồng). Chịu thì đi, không thì thôi”. Chúng tôi gật đầu, bởi vì không còn lựa chọn khác.

Chiếc tàu du lịch nhỏ “vật lộn” với sóng biển hướng về đảo Tekong. Đây là một hòn đảo nằm ngoài khơi bờ biển đông bắc của Singapore. Về mặt địa lý, đảo Pulau Tekong gần với bang Johor (Malaysia) hơn so với đảo chính của Singapore.

Theo một doanh nghiệp nhập khẩu cát của Singapore, chính phủ nước này triển khai dự án lấn biển cả chục năm rồi nhằm tăng diện tích đảo Tekong từ 657ha lên 3.310ha. Tổng chi phí san lấp lên đến gần 6,5 tỉ USD.

Doanh nghiệp này nhập khẩu cát từ Việt Nam và một số nước khác phục vụ dự án tại đảo Tekong suốt từ 
năm 2009 đến nay.

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Tàu chở cát đi đâu?
Các ghe tàu bơm hút cát của Công Ty Sài Gòn – Hà Nội tại cửa biển Hòn Rớ, TP Nha Trang giữa tháng 2-2017 – Ảnh: V.TR.

Tàu chạy được 30 phút thì hình ảnh ba chiếc tàu chở cát khổng lồ neo ở cửa biển, sát đảo Tekong càng rõ dần. Nhưng để đọc được số hiệu chiếc tàu gần nhất, chúng tôi zoom hết cỡ ống kính 70-300mm, sau đó tiếp tục phóng to trên màn hình LCD máy ảnh.

Đó là tàu Yangtze Harmony. Một chiếc cần cẩu to đùng trên tàu chuyển cát từ các hầm hàng xuống một chiếc sà lan cỡ lớn đang cập mạn. Thì ra chiếc tàu trọng tải hơn 56.000 tấn này mới rời Phú Quốc mấy ngày trước.

Giữa trùng điệp tàu vận tải neo đậu trên vùng biển Singapore mà chúng tôi “chạm mặt” nó khi đang bốc dỡ cát san lấp đảo Tekong quả là một thú vị. Xung quanh đảo Tekong đã được xây kè đá kiên cố. Cát nhập từ nước ngoài về sẽ được đổ phía bên trong để không bị sạt xuống biển.

Hôm sau chúng tôi thuê ôtô vào khu vực bên cạnh sân bay quốc tế Changi. Trên bản đồ ghi chỗ này là Singapore General Aviation Park. Dữ liệu từ trang marinetraffic cho biết có rất nhiều tàu chở cát từ Việt Nam neo đậu, giao hàng cạnh khu này.

Tài xế tên Lu Aimin (54 tuổi) nói đây là khu đang lấn biển. Bản thân ông chưa từng đến đây nên không biết có đường đi hay không. Chúng tôi bảo cứ đi, tới đâu tính tới đó.

Hai bên các con đường Changi Coast, Tanah Merah Coast, Aviation Park… là những đồi cát khổng lồ cao hơn 10m, được che chắn kỹ lưỡng. Hàng trăm chiếc xe ben chở cát xuôi ngược, thỉnh thoảng lại có một ôtô con ra vào.

Khi chạy gần đến biển, chúng tôi bị nhân viên gác cổng chặn lại. Người này yêu cầu quay trở ra bởi vì đây là công trình đang xây dựng, không cho phép người lạ vào. Nhìn qua khe rào chắn, bên trong là rất nhiều xe ben, xe ủi, cần cẩu cát… đang hoạt động.

Mời bạn đón xem loạt bài điều tra này trên tv.tuoitre.vn, tuoitre.vn và trên chương trình Toàn Cảnh 24h trên VTV9 lúc 18h30 hôm nay.

Hơn 900.000m3 cát đã rời Việt Nam chỉ trong hai tháng

Theo số liệu chúng tôi nắm được, từ ngày 1-1 đến 23-2-2017 có tổng cộng 40 tàu đến Việt Nam chở cát đi Singapore với tổng khối lượng hơn 905.000m3. Trong đó, Công ty Đức Long xuất nhiều nhất với 19 tàu với khối lượng 603.780m3. Công ty Cái Mép xuất 16 tàu, khối lượng 369.000m3.

Còn lại hai công ty Bình Minh Vàng Vina và Sài Gòn – Hà Nội chỉ mới xuất được 5 tàu.

Từ cuối năm 2009 Chính phủ Việt Nam cấm xuất khẩu cát. Đến năm 2013 Bộ Xây dựng mới cho phép một số doanh nghiệp được xuất khẩu cát nhiễm mặn tận thu từ các dự án nạo vét luồng, cửa sông, cửa biển theo hình thức xã hội hóa.

Và kể từ đó đến nay cát nhiễm mặn (Singapore gọi là cát biển) từ Việt Nam liên tục được bốc lên tàu chở đi Singapore.

__________________________________

Kỳ tới: Tài nguyên bán giá bao nhiêu?

VÂN TRƯỜNG

***

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Cát Việt bán giá bao nhiêu?

02/03/2017 10:39 GMT+7

TTO – Một sự thật khó tin: các doanh nghiệp (DN) xuất khẩu cát sang Singapore khai báo giá trung bình 1 USD/m3, thậm chí có khai báo chỉ 0,8 và 0,9 USD/m3. Liệu có đúng giá cát bèo đến mức như vậy?

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Cát Việt bán giá bao nhiêu?
Những đồi cát dự trữ khổng lồ gần sân bay quốc tế Changi, Singapore – Ảnh: Vân Trường

Trong khi cát là một tài nguyên quý giá, một thành phần quan trọng của hệ sinh thái tự nhiên nên nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á hiện đã cấm khai thác cát thì tại Việt Nam, cát vẫn được khai thác dưới danh nghĩa dự án nạo vét và bán ra nước ngoài.

Nạo vét để… xuất khẩu

Theo tìm hiểu, từ năm 2016 đến nay, cả nước có hơn 10 DN tham gia xuất khẩu cát nhiễm mặn theo giấy phép của Bộ Xây dựng.

Bên cạnh đó, một số DN có giấy phép nhưng không làm thủ tục xuất khẩu, đây là các DN thực hiện dự án nạo vét bằng hình thức xã hội hóa. DN được quyền bán toàn bộ cát thu được để bù chi, sau khi nộp các loại chi phí thì được hưởng phần lợi nhuận thu được.

Phần lớn các dự án nạo vét tận thu có xuất khẩu cát sang Singapore đều tập trung ở vùng biển miền Trung.

Tại khu vực ĐBSCL hiện chỉ có một dự án nạo vét ở Vùng 5 hải quân thuộc huyện đảo Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), do Công ty TNHH sản xuất xây dựng thương mại Đức Long và Công ty CP Hải Việt thực hiện.

Hai tỉnh Khánh Hòa và Phú Yên là trọng điểm của các dự án nạo vét và xuất khẩu cát, có tới 8 dự án chia đều cho mỗi tỉnh. Bốn dự án của tỉnh Khánh Hòa nằm ở Cam Ranh, vịnh Vân Phong và TP Nha Trang.

Những dự án này được thực hiện bởi Công ty CP đầu tư Cái Mép, Công ty CP xây dựng và phát triển Môi Trường Xanh, Công ty CP đầu tư xây dựng và khai thác khoáng sản Sài Gòn – Hà Nội.

Trong đó dự án tại vịnh Vân Phong được Bộ Xây dựng cấp phép xuất khẩu sản lượng “khủng” nhất: hơn 7,3 triệu m3, dự án đang tạm dừng do vấp phải sự phản ứng gay gắt của người dân địa phương.

Tại tỉnh Phú Yên có bốn dự án nạo vét tận thu cát xuất khẩu ở cửa Đà Diễn (TP Tuy Hòa), cửa sông Bàn Thạch (huyện Đông Hòa), cảng cá Tiên Châu và cửa biển An Hải (huyện Tuy An).

Các dự án này thuộc Công ty CP đầu tư BKG, DN tư nhân Bảo Châu, Công ty CP đầu tư xây dựng và khai thác khoáng sản Sài Gòn – Hà Nội, Công ty TNHH xây dựng và tư vấn đầu tư Quốc Bảo.

Năm 2016, các DN nêu trên đều có làm thủ tục xuất khẩu cát sang Singapore. Tuy nhiên, giữa tháng 2-2017, khi PV Tuổi Trẻ có mặt tại bốn dự án nạo vét ở Phú Yên thì không thấy phương tiện nào hoạt động.

Một DN giải thích do thời tiết không thuận lợi, gió mạnh nên tạm dừng. Riêng dự án của Công ty Quốc Bảo tại cảng cá Tiên Châu, lúc đó đang bị người dân phản đối rất gay gắt.

Ngoài ra, tại miền Trung còn có một số dự án nạo vét tận thu cát nhiễm mặn xuất khẩu khác nằm ở các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Bình Định, Thừa Thiên – Huế, Bình Thuận, Ninh Thuận.

Đường đi cát Việt ra nước ngoài: Cát Việt bán giá bao nhiêu?
Các tàu chuyển cát xuống đảo Tekong, Singapore chiều 19-2. Chiếc bên trái là Yangtze Harmony chở cát từ Phú Quốc – Ảnh: Vân Trường

Giá 4 USD/m3, có 200 triệu m3 cũng ký liền!

Trong khi nhu cầu nhập khẩu cát của Singapore luôn rất lớn thì giá cát mà DN Việt Nam khai báo xuất khẩu ngày càng giảm đến mức khó tin.

Do hầu hết DN che giấu thông tin và né tránh nói về việc nhập khẩu cát nên chúng tôi tìm hiểu qua “cò” mua bán cát biển Việt Nam với hi vọng tìm được sự thật về giá.

Qua nhiều kênh giới thiệu, chúng tôi được tiếp xúc với “cò” tên Sandy (tên đã được thay đổi). Sandy, một tay “cò” nổi tiếng tại Singapore, anh này nói ở Việt Nam có dự án nạo vét nào, trữ lượng bao nhiêu anh ta đều nắm trong lòng bàn tay.

“Các anh có cát ở đâu, trữ lượng bao nhiêu, mỗi tháng giao được bao nhiêu, cỡ hạt, giao ở cảng nào, giá bao nhiêu?” – Sandy hỏi một lèo.

Chúng tôi đưa hợp đồng nạo vét, giấy phép xuất khẩu của một dự án tại Phú Quốc cho Sandy xem và nói: “Trữ lượng còn lại khoảng 1 triệu m3, giao trong năm nay, modul cát từ 1.2-1.4 tương tự chất lượng cát mà Công ty Đức Long đang bán cho Công ty Hua Kai vậy”.

Sandy tỏ ra am hiểu: “Công ty Đức Long của bà T. ở Vũng Tàu phải không? Tôi biết dự án của công ty này”.

Chúng tôi nói có trong tay bản hợp đồng của Công ty Hua Kai mua của Công ty Đức Long giá 4,6 USD/m3, nhưng chỉ bán 4 USD/m3 thôi và cũng giao FOB tại cảng Phú Quốc luôn. Sau khi xem hồ sơ, Sandy nói cần bổ sung một loạt giấy tờ nữa mới đủ.

“OK. Tạm chấp nhận giá 4 USD/m3 đi, dù cát ở Phú Quốc hạt mịn lắm. Chiều nay tôi sẽ gặp công ty mua cát của Singapore để trao đổi rồi trả lời” – Sandy nói.

Sau đó Sandy nhắn tin nói nhu cầu mua cát của Singapore rất lớn. Khối lượng chúng tôi đang có quá ít. Nếu ký hợp đồng mỗi tháng 1 triệu m3 thì quá tốt. Ngay cả 100 triệu m3 cũng mua hết liền.

Nếu chúng tôi có thể đáp ứng tốc độ đưa cát lên tàu 20.000 m3/ngày thì 200 triệu m3 cũng ký liền, đương nhiên là giá 4 USD/m3. Điều kiện kèm theo là tốc độ giao hàng phải đạt 4 ngày/tàu 37.000m3. Khối lượng 1 triệu m3 sẽ giao hết trong vòng 4 tháng.

“Lần gặp kế tiếp bên anh phải cung cấp đủ hồ sơ tôi yêu cầu đấy” – Sandy căn dặn.

Trước khi chúng tôi rời Singapore về Việt Nam, Sandy liên tục nhắn tin hỏi thăm thủ tục xuất khẩu 1 triệu m3 cát ở Phú Quốc chuẩn bị tới đâu rồi.

Khoảng 6 tháng nữa Singapore sẽ đấu thầu mua cát. Bây giờ cần đẩy nhanh tốc độ lo thủ tục để nộp cho DN Singapore chuẩn bị hồ sơ dự thầu.

Đặc biệt Sandy tiết lộ một DN ở Việt Nam nhờ anh ta tìm khách hàng bán 4,5 triệu m3 cát tại tỉnh Khánh Hòa, hình thức FOB. Giá bán cát “lòng vòng 4 USD/m3”. Sandy còn nói rõ tên DN Việt Nam bán cát với giá này.

Đối chiếu với hồ sơ, chúng tôi tin Sandy nói thật. Không chỉ hưởng hoa hồng môi giới bán cát, Sandy còn kiếm được một khoản không hề nhỏ từ việc môi giới thuê tàu chở khối lượng cát khổng lồ từ Khánh Hòa về Singapore.

“Trong vụ này tui có thể huy động 200 chiếc tàu loại 50.000 tấn. Cỡ nào tôi cũng làm được” – Sandy khẳng định.

(Còn tiếp)

VÂN TRƯỜNG – LÊ NAM
***

Cát Việt bán giá bèo, hải quan nghi vấn nhưng cho qua

02/03/2017 14:13 GMT+7

TTO – Một số chi cục hải quan ghi vào hồ sơ dòng chữ “có nghi vấn” và chuyển sang bộ phận kiểm tra sau thông quan làm rõ tuy nhiên sau đó lại hải quan lại “chấp nhận khai báo”.

Cát Việt bán giá bèo, hải quan nghi vấn nhưng cho qua
Tàu bơm hút cát neo đậu dày đặc tại khu vực đảo Phú Quốc – Ảnh: Vân Trường

Trong khi nhu cầu nhập khẩu cát của Singapore luôn rất lớn thì giá cát mà DN Việt Nam khai báo xuất khẩu ngày càng giảm đến mức khó tin.

Bán cát giá bèo

Các hợp đồng xuất khẩu thời điểm năm 2008-2009 thể hiện giá cát loại xấu nhất (hạt mịn) là 3 USD/m3, còn cát hạt to có giá từ 4-6,6 USD/m3. Từ năm 2013 đến nay, khi Bộ Xây dựng cho phép xuất khẩu cát nhiễm mặn trở lại thì giá cát lao dốc không phanh.

Theo tài liệu, năm 2014, Công ty BKG, Công ty Quốc Bảo… khai báo giá 2 USD/m3; Công ty Phương Thảo Nguyên xuất cho Công ty Win Universal (Hong Kong) giá 2,2 USD/m3, sau đó giảm xuống 2 USD/m3.

Bước sang tháng 1-2015 giá cát đột ngột giảm tới 50%. Đơn cử, ngày 8-1-2015 Công ty Môi Trường Xanh bán cho Công ty TNS Resources giá 1,21 USD/m3, bốn ngày sau DN này khai báo giảm xuống 1,1 USD/m3.

Điều kỳ lạ là cùng cát nhiễm mặn khai thác tại vùng biển miền Trung nhưng Công ty Quốc Bảo lại bán cho Công ty Sand Pacific với giá tới 1,65 USD/m3.

Gây sốc hơn, Công ty CP khoáng sản Kiến Hoàng và Công ty CP Bình Minh Vàng Vina khai báo với hải quan khi xuất khẩu cát cho Công ty Le Tong Resources và Công ty Ky Tuong Singapore với giá chỉ 0,8 và 0,9 USD/m3.

Giá này chỉ hơn phân nửa so với giá Công ty Quốc Bảo khai báo cùng thời điểm giữa năm 2015. Nhiều DN chuyên ngành xây dựng khi trao đổi với chúng tôi đều khẳng định họ không tin giá cát xuất khẩu thấp hơn 1 USD/m3.

Có giám đốc công ty còn khẳng định ông vừa ký hợp đồng bán cát nhiễm mặn (giá tại mỏ, chưa có chi phí khai thác) để san lấp một dự án ở tỉnh Khánh Hòa với giá 27.000 đồng/m3, tương đương 1,2 USD/m3.

Theo tài liệu, cả năm 2016 và hai tháng đầu năm 2017 các DN vẫn khai báo giá xuất khẩu cát nhiễm mặn tương đương như năm 2015.

Cụ thể, Công ty Kiến Hoàng bán 0,8 USD/m3, Công ty Cái Mép và Công ty Sài Gòn – Hà Nội bán 1,1 USD/m3. Công ty Đức Long bán cho Công ty Singapore Hua Kai Engineering giá 1,2 USD/m3, riêng bốn tàu bán trong tháng 11-2016 khai giá chỉ có 1 USD/m3. Các DN này xuất giá FOB (giao lên tàu).

Điều khó hiểu là dù giá bán rẻ mạt như thế nhưng năm 2015 các DN Việt Nam xuất khẩu tới 31,6 triệu m3 cát nhiễm mặn, chiếm gần 50% tổng khối lượng cát xuất khẩu giai đoạn 2008-2016.

Cát Việt bán giá bèo, hải quan nghi vấn nhưng cho qua
Những đồi cát dự trữ khổng lồ gần sân bay quốc tế Changi, Singapore – Ảnh: Vân Trường

Ký hợp đồng 4,4 USD, kê khai 1 USD/m3?

Ngay trước giờ bài báo ‘Cát Việt bán giá bao nhiêu?’ được lên trang, phóng viên Tuổi Trẻ tìm được bản hợp đồng gốc bằng tiếng Anh ký tháng 5-2015 giữa Công ty Hải Dương KG và Công ty JIA DA Investment & Construction, có trụ sở tại Campuchia, do ông Chun Kim Khieng làm giám đốc.

Theo hợp đồng, công ty này mua cát xuất sang Singapore nên các điều khoản ghi rõ giải quyết tranh chấp bằng luật pháp Singapore.

Theo đó, Công ty Hải Dương KG đồng ý bán cát tại Phú Quốc cho Công ty JIA DA Investment & Construction với giá 4,4 USD/m3, hình thức giao FOB. Khối lượng cam kết 200.000 tấn/tháng. Thời hạn hợp đồng 3 năm kể từ ngày ký.

Tuy nhiên theo hồ sơ, Công ty Hải Dương KG kê khai trị giá hải quan chỉ có 1 USD/m3 khi xuất bán bốn tàu cát vào tháng 10 và 11-2015.

Hải quan nghi vấn nhưng vẫn… chấp nhận

Trong năm 2014 và 2015, Tổng cục Hải quan có ban hành hai quyết định về hàng hóa xuất khẩu rủi ro về giá. Cả hai quyết định này đều xác định cát nhiễm mặn là đối tượng rủi ro về giá, đồng thời xác định mức giá tham chiếu là 2 USD/m3.

Đây là giá tham chiếu để các đơn vị hải quan đối chiếu, kiểm tra, xác định lại giá để tính thuế xuất khẩu trong trường hợp nghi vấn DN khai giá không trung thực.

Thực tế trong quá trình làm thủ tục thông quan, một số chi cục hải quan ghi vào hồ sơ dòng chữ “có nghi vấn” và chuyển sang bộ phận kiểm tra sau thông quan làm rõ.

Đơn cử, các hồ sơ hải quan của Công ty CP khoáng sản Kiến Hoàng lập khi bán cát cho Công ty Ky Tuong Singapore ngày 16-5, 1-6 và 5-6-2016 đều bị xác định “có nghi vấn”, do DN này khai báo giá chỉ có 0,8 USD/m3.

Thậm chí một hồ sơ còn được ghi chú “yêu cầu thực hiện xác định trị giá hải quan đúng quy định”. Tuy nhiên sau đó hải quan lại “chấp nhận khai báo”.

Tương tự, toàn bộ 6 hồ sơ của Công ty CP Khai thác sản xuất khoáng sản 55 lập từ ngày 8-8 đến 4-10-2016 khi xuất cát cho Công ty K.R Sen Investment giá 1 USD/m3 đều bị ghi “có nghi vấn – chuyển sau thông quan”. Dù được thông quan nhưng hồ sơ này vẫn bị đặt trong diện “nghi ngờ”.

Có một trường hợp hải quan không chấp nhận giá khai báo và DN buộc điều chỉnh tăng giá, đồng thời truy thu thuế theo giá mới. Đó là Công ty TNHH xây dựng và xuất nhập khẩu Hải Dương KG (xuất theo giấy phép của Công ty CP Hải Việt).

Theo kết luận kiểm tra sau thông quan ngày 24-2-2016, Cục Hải quan tỉnh Kiên Giang bác bỏ trị giá khai báo 1 USD/m3 đối với bốn tờ khai xuất khẩu cát cho Công ty JIA DA Investment & Construction (Campuchia) cuối năm 2015.

Hải quan xác định lại giá cát xuất khẩu là 1,3 USD/m3 và ban hành quyết định truy thu hơn 218 triệu đồng tiền thuế xuất khẩu đối với Công ty Hải Dương KG.

Vì sao hải quan các tỉnh đều chấp nhận giá xuất khẩu cát mà DN kê khai dưới giá tham chiếu 2 USD/m3 mà Tổng cục Hải quan đã xác định?

Trả lời câu hỏi này, ông Trần Đức Hùng (phó chánh văn phòng Tổng cục Hải quan) giải thích mức giá tham chiếu cát nhiễm mặn (2 USD/m3) là cơ sở để cơ quan hải quan so sánh, đối chiếu, kiểm tra trị giá khai báo, không được dùng để áp đặt trị giá hải quan.

Trong quá trình kiểm tra sau thông quan, nếu phát hiện hồ sơ mâu thuẫn, trị giá khai báo không đúng với giá trị giao dịch sẽ ấn định trị giá tính thuế, ấn định thuế và xử lý vi phạm.

VÂN TRƯỜNG
***

Tìm sự thật các hợp đồng nhập khẩu cát ở Singapore

02/03/2017 16:04 GMT+7

TTO – Ngày 20-2 tại Singapore, chúng tôi tìm đến văn phòng Công ty Singapore Hua Kai Engineering (sau đây gọi tắt là Hua Kai) ở tầng 4 của một chung cư cũ trên đường Balestier.

Tìm sự thật các hợp đồng nhập khẩu cát ở Singapore
Cô Li Fang xem bản hợp đồng mua bán cát giữa Công ty Đức Long và Công ty Hua Kai do PV Tuổi Trẻ đưa – Ảnh: V.TRƯỜNG

Công ty này ký hợp đồng mua cát của Công ty Đức Long (trụ sở ở Bà Rịa – Vũng Tàu) khai thác tại Phú Quốc từ năm 2014 đến nay. Hai tháng đầu năm 2017, trong số gần 1 triệu m3 cát từ Việt Nam lên tàu về Singapore thì khối lượng của Công ty Hua Kai chiếm tới 2/3.

Tiếp chúng tôi là một phụ nữ tên Li Fang (danh thiếp ghi chức danh là tổng giám đốc).

Với lý do hải quan Việt Nam nghi ngờ giá xuất khẩu cát mà Công ty Đức Long khai báo khi bán cho Công ty Hua Kai, nên chúng tôi muốn tìm hiểu sự thật, Li Fang nhanh chóng từ chối: “Việc này các anh phải hỏi cơ quan chức năng Việt Nam. Tôi không thể tiết lộ được”.

Sau một hồi thuyết phục không được, chúng tôi đưa ra bản hợp đồng gốc bằng tiếng Anh của hai công ty ký ngày 30-7-2014.

Theo đó, tại mục 1.1 có tiêu đề “Giá cát” ở trang 2 ghi rõ: Công ty Đức Long đồng ý bán và Công ty Hua Kai đồng ý mua cát biển với giá 4,6 USD/m3 FOB (nghĩa là Công ty Đức Long giao cát lên tàu tại cảng xếp hàng là ở Phú Quốc).

Li Fang cầm bản hợp đồng liếc nhanh hết 8 trang liền hỏi: “Làm sao các anh có được hợp đồng này?”.

“Việc đó không quan trọng. Xin hỏi đây có đúng là hợp đồng của Công ty Hua Kai và Đức Long không?” – chúng tôi hỏi.

“Đúng. Chính tôi ký hợp đồng này. Nhưng chúng tôi chỉ nhập hai tàu của hợp đồng này rồi ngưng. Tàu đầu thì đầy, nhưng tàu thứ hai chỉ được nửa tàu do Đức Long không đủ năng lực giao hàng. Năm 2016 chúng tôi đã ký hợp đồng mới rồi” – Li Fang nói.

“Hợp đồng này Công ty Hua Kai mua của Công ty Đức Long giá 4,6 USD/m3. Còn hợp đồng mới giá bao nhiêu?” – chúng tôi truy tiếp. Li Fang lắc đầu: “Không. Tôi không thể tiết lộ giá được!”.

Trong khi đó, người đàn ông ngồi bên cạnh Li Fang hỏi: “Đây là vấn đề nhạy cảm. Nếu chúng tôi tiết lộ thông tin thì liệu các anh có giữ bí mật được không?”. Chúng tôi gật đầu: “Đương nhiên rồi”.

Nhưng Li Fang tỏ ra khó chịu và nói với người đàn ông này bằng tiếng Hoa: “Việc gì mình phải nói cho tụi nó biết chứ?”. Nghe vậy, người đàn ông đi ra ngoài.

Chúng tôi nói cho Li Fang biết có sự chênh lệch giá khai báo và giá ký hợp đồng. Tuy nhiên cô ta vẫn nói cứng: “Tôi không thể tiết lộ chuyện này được”.

Dù biết trước không thể có chuyện doanh nghiệp Singapore mua cát của doanh nghiệp Việt Nam với giá 1 USD/m3, nhưng chúng tôi vẫn thấy bất ngờ trước lời thừa nhận của Li Fang về bản hợp đồng ký tháng 7-2014 với Công ty Đức Long.

Bởi lẽ giá khai báo hải quan của Công ty Đức Long chỉ có 1,3 USD/m3, nhưng giá ghi trong hợp đồng lên tới 4,6 USD/m3.

Đối chiếu với hồ sơ chứng cứ chúng tôi nắm được, trong năm 2015 Công ty Đức Long xuất khẩu hai tàu cát cho Công ty Hua Kai với khối lượng đúng như Li Fang nói.

Tàu thứ nhất làm thủ tục hải quan vào ngày 3-4-2015, khối lượng 28.052m3; tàu thứ hai xuất ngày 23-6-2015, khối lượng 17.728m3. Cả hai tàu này Công ty Đức Long khai báo giá xuất khẩu với Chi cục Hải quan Phú Quốc là… 1,3 USD/m3, thấp hơn giá ghi trong hợp đồng tới 3,3 USD/m3.

Từ năm 2016 đến tháng 2-2017 Công ty Đức Long khai báo giá xuất khẩu cát cho Công ty Hua Kai là 1,2 USD/m3.

Ngày 27-2, chúng tôi liên hệ với Công ty Đức Long đặt lịch hẹn với lãnh đạo để trao đổi về việc này. Ông Thắng (kế toán trưởng) nói sẽ báo lãnh đạo trả lời nhưng cho đến nay Công ty Đức Long không có phản hồi.

Tìm sự thật các hợp đồng nhập khẩu cát ở Singapore
PV Tuổi Trẻ tìm được văn phòng công ty Singapore Hua Kai Engineering trong một chung cư cũ – Ảnh: Vân Trường

Địa chỉ ảo

Chúng tôi tìm đến văn phòng hai công ty Ky Tuong Singapore và Seahawk Resources tại Singapore.

Theo hồ sơ, Công ty Kiến Hoàng khai báo giá cát bán cho Công ty Ky Tuong Singapore chỉ có 0,8 USD/m3, còn Công ty Linh Thành Quảng Bình bán cho Công ty Seahawk Resources giá 1 USD/m3.

Văn phòng Công ty Ky Tuong Singapore được đăng ký tại tòa nhà Paya Lebar Square ở số 60 đường Paya Lebar. Còn văn phòng Công ty Seahawk Resources tại tòa nhà International Plaza ở số 10 đường Anson.

Tuy nhiên, khi chúng tôi tìm đến hai địa chỉ này thì phát hiện không có thật. Đó chỉ là địa chỉ văn phòng ảo, không có nhân viên nào của hai công ty này làm việc ở đây. Đây là văn phòng của các công ty khác.

Né tránh nhà báo Việt Nam

Công ty Santarli Constructions – đối tác nhập khẩu cát của Công ty Quốc Bảo – có trụ sở trong Khu công nghiệp Yishun.

Khi biết chúng tôi là nhà báo từ Việt Nam đến xin gặp lãnh đạo công ty hỏi về nhập khẩu cát, cô nhân viên tiếp tân gọi điện cho ai đó, nói bằng tiếng Hoa: “Có mấy nhà báo từ Việt Nam sang đang muốn tìm hiểu về chuyện nhập khẩu cát. Chị muốn gặp không?… Họ đang đứng đây… Trả lời sao?… Chị không muốn gặp à?… Vậy nói chị ra ngoài nhé!”.

Sau đó cô tiếp tân nói với chúng tôi bằng tiếng Anh: “Người phụ trách nhập khẩu cát đã đi ra công trường. Họ không rảnh để gặp các anh”.

Tương tự, ông Jimmy (giám đốc Công ty TNS Resources) cũng từ chối tiết lộ thông tin hợp đồng mua cát với Công ty Sài Gòn – Hà Nội.

LÊ NAM – V.TRƯỜNG

 ***

Cát Việt ra nước ngoài: “Bán” dự án, “xà xẻo” tài nguyên

03/03/2017 10:04 GMT+7

TTO – Xin dự án nạo vét, tận thu cát để xuất khẩu nhưng không tổ chức khai thác, sau đó đem “bán”. Đó là đường đi nước bước mà các doanh nghiệp khai thác, xuất khẩu cát đang sử dụng để “xà xẻo” nguồn tài nguyên “trời cho” này.

Cát Việt ra nước ngoài: “Bán” dự án, “xà xẻo” tài nguyên
Sà lan của Công ty Sài Gòn – Hà Nội bơm hút cát tại cửa biển Nha Trang ngày 17-2 để giao cho tàu chở đi Singapore – Ảnh: Vân Trường

Trong khi đó, hậu quả rõ nhất tại các dự án nạo vét, tận thu cát xuất khẩu sang Singapore là nhà cửa của người dân bị hư hỏng, cuộc mưu sinh của họ khó khăn hơn do nguồn lợi thủy sản suy giảm.

Liên tục “bán” dự án

Theo hồ sơ chúng tôi nắm được, một số doanh nghiệp (DN) xin thực hiện dự án nạo vét, xin phép xuất khẩu nhưng không trực tiếp làm, mà “bán” cho DN khác để hưởng lợi.

Ngày 1-10-2014, Công ty CP xây dựng và phát triển Môi Trường Xanh (Hà Nội) ký hợp đồng bán 1 triệu m3 cát cho Công ty TNHH xây dựng XNK Hải Dương KG (Kiên Giang) với giá 31.500 đồng/m3. Tổng giá trị hợp đồng là 31,5 tỉ đồng.

Nguồn cát tại dự án nạo vét thông luồng phục vụ thi công, cải tạo môi trường sinh thái đầm Thủy Triều, TP Cam Ranh (tỉnh Khánh Hòa).

Theo nội dung hợp đồng, các hoạt động khai thác đều do Công ty Hải Dương KG thực hiện. Khi khai thác đủ 1 triệu m3, Công ty Môi Trường Xanh sẽ xin thêm để bán cho Công ty Hải Dương KG xuất khẩu.

Cùng ngày 1-10-2014 Công ty CP Đầu tư xây dựng và khai thác khoáng sản Sài Gòn-Hà Nội ký hợp đồng bán cho Công ty Hải Dương KG 1 triệu m3 cát (với giá 31.500 đồng/m3) thuộc dự án nạo vét sông Tắc từ cầu Bình Tân đến biển thuộc TP Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa).

Trong hợp đồng này Công ty Sài Gòn-Hà Nội nói rõ được UBND tỉnh Khánh Hòa cho phép khai thác 2,8 triệu m3 
tại dự án này.

Do chưa khai thác hết sản lượng cát này nên Công ty Sài Gòn-Hà Nội xin phép gia hạn khai thác tiếp. Ngày 30-12-2016 Bộ Xây dựng có văn bản cho công ty này gia hạn khai thác xuất khẩu đến ngày 30-6-2017 với khối lượng 1 triệu m3.

Chính vì vậy từ tháng 1-2017 đến nay công ty này đưa phương tiện đến bơm hút cát xuất khẩu cho Công ty TNS Resources của Singapore.

Một DN khác cũng “bán” dự án cho Công ty Hải Dương KG là Công ty CP Hải Việt (Nam Định). Công ty này ký hợp đồng nhận thi công nạo vét vùng nước quân cảng Vùng 5 hải quân tại thị trấn An Thới, huyện Phú Quốc (Kiên Giang) nhưng không làm gì.

Tháng 1-2015, công ty này ký hợp đồng liên doanh, thực chất là giao cho Công ty Hải Dương KG trực tiếp nạo vét, tận thu cát xuất khẩu.

Đổi lại, Công ty Hải Dương KG phải trả cho Công ty Hải Việt 21.000 đồng/m3cát thu được, đồng thời phải chịu trách nhiệm nộp các loại thuế, phí có liên quan. Khối lượng cát nạo vét theo giấy phép của Bộ Xây dựng là 1 triệu m3.

Cát Việt ra nước ngoài: “Bán” dự án, “xà xẻo” tài nguyên
Các tàu bơm hút cát của Công ty Đức Long tại Phú Quốc, Kiên Giang. Trong hai tháng đầu năm 2017, các tàu này đã hút hơn 600.000m3 cát xuất đi Singapore – Ảnh: V.Tr.

Người dân “lỗ” nặng

Giữa tháng 2-2017, chúng tôi trở lại xã Đại Lãnh, huyện Vạn Ninh (Khánh Hòa). Tại đây có dự án nạo vét vịnh Vân Phong của Công ty CP Tập đoàn Phúc Sơn. Bộ Xây dựng cho phép công ty này được xuất khẩu hơn 7 triệu m3cát tận thu từ dự án, thời hạn đến tháng 6-2017.

Tuy nhiên, dự án nạo vét này đã tạm ngưng từ năm 2016 
do dân phản ứng gay gắt.

Ông Lê Minh Thương ở thôn Đông Nam kể vùng biển Đại Lãnh có nguồn lợi tôm hùm giống rất nhiều. Hàng trăm hộ dân ở hai thôn Đông Nam và Đông Bắc sống bằng nghề thả chà bắt tôm hùm giống từ bao đời nay.

“Khi DN tới nạo vét, nước biển bị đục và có màu đỏ, ngứa ngáy lắm. Tôm hùm giống chết hoặc bỏ đi nơi khác” – ông Thương bày tỏ.

Còn anh Hồ Tấn Phú (32 tuổi, thôn Đông Nam) sống bằng nghề thả chà bắt tôm giống từ nhỏ. Anh kể từ năm 2015 trở về trước, trung bình mỗi ngày đi biển anh kiếm được 1-2 triệu đồng. Khi DN đưa phương tiện tới nạo vét thì không riêng gì anh, mà tất cả ngư dân ở đây đều bị thất thu.

Nguồn tôm giống ngoài biển giảm hơn 50% nên cuộc sống của họ rất chật vật.

Những ngày giữa tháng 2-2017, cửa sông Tắc giáp với biển tại TP Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) rền vang tiếng máy bơm hút cát của Công ty Sài Gòn – Hà Nội.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, người dân ở đây, nói rằng dự án nạo vét này đã khiến rất nhiều người dân trắng tay. Bản thân ông đầu tư 40 triệu đồng nuôi ốc hương nhưng chẳng thu hoạch được con nào. Việc bơm hút cát làm nước bị đục, ô nhiễm khiến ốc chết.

Còn theo ông Phạm Văn Thu ở xã Phước Đồng, khu vực cửa sông Tắc trước đây có mấy chục hộ đến đầu tư lồng bè nuôi tôm hùm, nhưng bây giờ chẳng còn người nào.

Tại Phú Yên, chúng tôi tìm đến bốn dự án nạo vét, tận thu cát xuất khẩu của tỉnh gồm: cảng cá Tiên Châu, cửa biển An Hải (huyện Tuy An), cửa sông Bàn Thạch (huyện Đông Hòa) và cửa Đà Diễn (TP Tuy Hòa).

Trong số này “nóng” nhất là dự án nạo vét cảng cá Tiên Châu. Dự án này do Công ty TNHH xây dựng và tư vấn đầu tư Quốc Bảo thi công.

Ông Nguyễn Hiếu ở xã An Ninh Tây kể: “Họ đưa 6-7 sà lan tới hút cát hàng tháng trời cách nhà tôi chừng 150m. Người dân sợ đất đai, nhà cửa bị kéo xuống biển nên phản ứng rất mạnh. Sau đó họ tạm dừng, rút đi. Nghe đâu họ sắp trở lại làm tiếp nữa nên tôi lo lắm”.

Khi qua thôn Phú Hội, xã An Ninh Đông, chúng tôi được người dân mời về nhà họ xem hậu quả của dự án nạo vét. Các bức tường phía sau nhà anh Tôn Ngọc Thạch đều bị nứt. Toàn bộ nền nhà chị Nguyễn Thị Lan gần đó bị sụt lún cả mét so với trước đây.

Theo người dân ở đây, Công ty Quốc Bảo đưa xáng cạp, sà lan tới hút cát rất gần bờ nên đã gây sụt lún, hư hỏng nhà cửa.

Gia hạn xuất khẩu… siêu tốc!

Ngày 4-1-2017, UBND tỉnh Kiên Giang gửi văn bản đề nghị gia hạn cho Công ty Đức Long xuất khẩu hơn 826.000m3 cát nạo vét tại quân cảng Vùng 5 hải quân (Phú Quốc). Hai ngày sau, Bộ Xây dựng có văn bản đồng ý cho 
gia hạn đến tháng 6-2017.

Tương tự, ngày 26-12-2016 UBND tỉnh Khánh Hòa có văn bản đề nghị gia hạn cho Công ty Sài Gòn – Hà Nội xuất khẩu cát từ dự án nạo vét sông Tắc. Bốn ngày sau, 30-12-2016, Bộ Xây dựng đã ký văn bản đồng ý gia hạn cho công ty này đến tháng 6-2017.

Nhập cát từ Campuchia

Ngày 21-6-2016, Bộ Xây dựng có văn bản cho phép Công ty CP sản xuất thương mại xây dựng Nam Đại Việt được nhập khẩu cát xây dựng từ Campuchia. Công ty này cho biết hiện nay nhu cầu cát xây dựng các loại ở các tỉnh phía Nam rất lớn.

Trong khi đó nguồn cung cấp giảm rất nhiều. Công ty này đã đăng ký nhiều dự án nạo vét, tận thu cát từ miền Nam ra miền Trung nhưng không cạnh tranh nổi với các DN khác.

Khai giá thấp để né thuế?

Công ty Hải Dương KG mua dự án khai thác cát của 3 DN khác và phải chi trả 21.000 – 31.500 đồng/m3 (0,9 – 1,4 USD/m3), nhưng trong tháng 10 và 11-2015 công ty này xuất khẩu cho Công ty JIA DA Investment & Construction chỉ có… 1 USD/m3.

Toàn bộ bốn tàu xuất cho công ty này có khối lượng 109.000m3 đều cùng một giá. Tính ra công ty này phải chịu lỗ trên dưới 20.000 đồng/m3khi xuất khẩu, căn cứ vào giá khai báo.

Vì sao các DN xuất khẩu cát Việt Nam khai giá xuất khẩu cát chẳng khác gì bán lỗ nhưng lại tranh nhau “xí” dự án rồi đem đi bán? Phải chăng đây là “chiêu” né thuế của các DN?

Chỉ riêng việc khai giá thấp đã né được khoản thuế xuất khẩu rất lớn (thuế suất bằng 30% đơn giá khai báo). 1m3 cát giá 1 USD (22.300 đồng) thì nộp thuế xuất khẩu chỉ có 6.690 đồng, nhưng nếu giá 4 USD/m3 thì tiền thuế xuất khẩu lên tới 26.760 đồng.

VÂN TRƯỜNG

 

One thought on “Đường đi cát Việt ra nước ngoài – 5 kỳ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s