Pháp luật và thực thi – Việt Nam

English: Law and effect – Vietnam

Ngay cả Bác Hồ cũng đấu tranh

moneylaunderingbulletin.com – Việt Nam là mảnh đất màu mỡ cho những kẻ rửa tiền. Giám sát yếu và những quy định yếu kém trong ngành tài chính không giúp được gì, Michael Tatarski nhận thấy điều đó ở thành phố Hồ Chí Minh.

Nhiều yếu tố cấu tạo

Theo Báo cáo chiến lược phòng chống ma túy quốc tế (INCSR) của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ từ tháng 3 năm 2017 [1], Việt Nam có nguy cơ là các hoạt động tài chính bất hợp pháp có thể sẽ phát triển trong tương lai khi nền kinh tế tiếp tục đa dạng hóa và thương mại quốc tế tăng lên.

Báo cáo chỉ ra rằng “các nguồn quỹ bất hợp pháp tại Việt Nam bao gồm tham nhũng công, lừa đảo, đánh bạc, mại dâm, làm hàng hóa giả và buôn bán người, động vật hoang dã và ma túy”. Kiều hối gửi về nước từ các nhóm tội phạm Việt Nam ở nước ngoài là nguồn tiền bất hợp pháp chính, đặc biệt là thu nhập từ việc vận chuyển ma túy và các sản phẩm động vật hoang dã.

Tiền mặt phổ biến

Christopher Batt, cố vấn về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố (AML / CFT – anti-money laundering and combating the financing of terrorism) của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) tại Hà Nội, chia sẻ những lo ngại này: “Việt Nam có nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng và phần lớn vẫn đặt trên căn bản thực tế là sử dụng tiền mặt và chính điều đó tạo tình trang dễ bị tổn thương và rủi ro cho hoạt động rửa tiền,” ông nói. “Đặc biệt khi bạn vẫn có thể mua các sản phẩm và hàng hóa có giá trị lớn, bao gồm cả đất đai và tài sản, bằng các túi tiền mặt.” Rất dễ hiểu, những giao dịch như vậy khó theo dõi và giám sát.

Tài trợ khủng bố thì ít lo ngại hơn, dù các cơ quan hữu trách Việt Nam cũng cần phải cảnh giác khi các nhóm khủng bố (và những tài trợ khủng bố của họ) đang hoạt động tại một số quốc gia gần đó, Batt lưu ý. Tuy nhiên, với nguy cơ rửa tiền cao, chính quyền cần phải cẩn thận. “Chúng tôi liên tục kêu gọi người Việt cảnh giác bởi nếu bạn là người tài trợ hoặc gây quỹ cho một tổ chức khủng bố và bạn đang tìm kiếm nơi nào đó để giữ tiền mặt của mình trong một thời gian, bạn sẽ nghĩ đến một quốc gia thường không có mối đe dọa khủng bố ngay lập tức, vì nơi đó có thể không cảnh giác như đáng quan tâm,” Batt giải thích.

Luật mới

Hệ thống pháp luật về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố của Việt Nam hiện đang trong quá trình chuyển đổi – Bộ luật hình sự mới có hiệu lực vào ngày 1 tháng 1 năm 2018. “Trong bộ luật hình sự sửa đổi có các quy định về tội phạm chống rửa tiền (AML) và đó là luật mà các cơ quan chức năng nên dựa vào khi bắt đầu xem xét các cuộc điều tra”, Batt nói. Công việc hiện đang được các cơ quan chức năng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam – ngân hàng trung ương; Bộ Tài Chính và Bộ Công An) hướng dẫn cho các công tố viên và cảnh sát để giúp thực hiện các quy định mới. Các quy định chi tiết hơn về rửa tiền đang được soạn thảo và sẽ được kết hợp thống nhất với Bộ luật hình sự, nhưng các quy định này vẫn chưa được công bố.

Bộ luật hình sự mới có hai phần về tội phạm tài chính: Điều 300 bao gồm tài trợ khủng bố, mặc dù chỉ gồm ba điểm ngắn gọn – bao gồm 5-10 năm tù cho những người huy động hoặc cung cấp hỗ trợ tài chính, hình thức tiền hoặc tài sản, cho những cá nhân khủng bố hoặc nhóm khủng bố; 1-5 năm đối với những người chuẩn bị thực hiện các tội ác nêu trên; và khả năng tịch thu tài sản của những người phạm tội đó.

Điều 324 cung cấp chi tiết hơn về các vi phạm rửa tiền (ML), Văn phòng Liên Hiệp Quốc về chống Ma túy và Tội phạm (UNODC) cho biết: điều 324 cho phép dùng án tù cho người sử dụng ngân hàng và tổ chức tài chính để chuyển các khoản tiền bất hợp pháp và cũng để che giấu nguồn gốc tài sản có được nhờ tội phạm (kể cả động sản và bất động sản). Thời hạn tù phụ thuộc vào số tiền liên quan – ví dụ: 10 – 15 năm cho giá trị trên 22.000 đô la Mỹ.

Bộ luật hình sự mới là việc đáp ứng một phần đối với sự chỉ trích của Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính (FATF) năm 2008 khi nhiều thiếu sót được viện dẫn, đáng chú ý là trong nghị định chống rửa tiền năm 2005 số 74/2005 / ND. [2]

Đơn vị tình báo tài chính (FIU) của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), (được thành lập năm 2005) đã trực tiếp tham gia soạn thảo bộ luật hình sự mới và đã làm việc với Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính (FATF) và Nhóm châu Á / Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền (APG) để tăng cường việc thực thi  chống rửa tiền (AML) , cũng như chống tài trợ khủng bố (CFT). Batt nói: “Đây là một lĩnh vực mới đối với Việt Nam, vì vậy không có gì đáng ngạc nhiên năm 2008 Việt Nam bị đánh giá lại khi không có luật chống rửa tiền (AML) thích hợp.

Đánh giá quốc tế

“Rất nhiều công việc của Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2009 đến 2014 là nhằm vào phương diện kỹ thuật của khung pháp lý,” ông nói. Vào năm 2014, Việt Nam đã được đưa ra khỏi danh sách các quốc gia cần được thẩm định thường trực bởi Lực lượng đặc nhiệm hành động vì có những thiếu sót lớn  trong luật về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố, nhưng Việt Nam vẫn còn những thách thức quan trọng và một đánh giá song phương [giữa VN và] Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính sẽ diễn ra – dự kiến ​​vào năm 2019.

Đánh giá tiếp theo sẽ tập trung vào một loạt các vấn đề như các chuyến thăm giám sát ngân hàng; hành động nào đang được thực hiện đối với các ngân hàng không báo cáo các giao dịch đáng ngờ khi họ đáng lẽ là nên có; số cuộc điều tra của cảnh sát trong các cuộc điều tra rửa tiền; và số vụ truy tố.

Sự chỉ trích của Hoa Kỳ

Trong báo cáo của mình, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chỉ ra, dù cho rằng Việt Nam tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố, việc giám sát ngân hàng đối với các chính sách và thủ tục chống rửa tiền là không thỏa đáng. Ngoài ra, “các biện pháp kiểm soát xuyên biên giới còn yếu và chứng tỏ thiếu nỗ lực trong việc giải quyết các trường hợp chuyển tiền lậu và buôn bán động vật hoang dã”.

Các doanh nghiệp nhà nước (SOE) trong các ngành công nghiệp nặng như dầu mỏ là mối đe dọa chính, theo quan điểm của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, vì lĩnh vực dầu mỏ thường nhận được sự ưu đãi từ các cơ quan quản lý và có thể được hưởng ’giám sát chỉ một phần’, tạo cơ hội cho tham nhũng.

Đánh giá của khu vực

Trong báo cáo năm 2009 về Việt Nam, Nhóm Châu Á- Thái Bình Dương (APG – Asia/Pacific Group) đã nhấn mạnh nhiều thiếu sót trong hệ thống luật pháp về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố của Việt Nam: ví dụ như, Ngân hàng Nhà nước đưa ra nghĩa vụ cho cả ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác, nhưng chỉ có ngành ngân hàng mới áp dụng các biện pháp cần thiết.

Đồng thời, không có cơ quan trung ương nào ngoài Ngân hàng Nhà nước ban hành hướng dẫn chống rửa tiền và không có kiểm tra tại chỗ về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố nào được thực hiện bởi các giám sát viên tài chính từ ngân hàng trung ương hoặc bộ tài chính. Những thiếu sót như vậy phần lớn đã được bổ sung vào năm 2014, theo Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính, nhưng cuộc đánh giá tiếp theo sẽ xác định hiệu quả của chúng.

Cuối năm 2010, Simon Dflay, một chuyên gia chống rửa tiền tại Công ty tư vấn Lopham có trụ sở tại Anh, thay mặt Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm đã đến Việt Nam để giúp viết lại các hướng dẫn của chính phủ Việt Nam về điều tra và truy tố tội phạm rửa tiền và tội phạm tài trợ khủng bố. Ông thấy rằng các quan chức có ít kiến ​​thức thực tế về vấn đề này. “Ngân hàng trung ương biết tình hình thế nào nhưng họ bị cản trở bởi các vấn đề tham nhũng thường xuyên, thiếu báo cáo của ngành tài chính và thiếu rõ ràng về luật pháp,” ông nói. Việt Nam đang ở trên một chặng đường dài phía sau quả bóng với nghĩa vụ quốc tế.

Mặc dù Việt Nam đã tăng cường các quy định về giấy tờ, nhưng vẫn chưa thi hành pháp luật tương xứng, và hạn chót quan trọng đã gần kề.

Giải pháp cận kề

Chính phủ hiện đang thực hiện đánh giá của quốc gia về rủi ro trong chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố – một điều kiện của Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính đưa ra để đưa Việt Nam ra khỏi danh sách phải được thẩm định thường trực năm 2014 – để xác định bối cảnh của những mối đe dọa và đánh giá hệ thống luật pháp và kết quả thực thi pháp luật.

Việt Nam cần phải hoàn thành đánh giá rủi ro của mình trước thời điểm đánh giá song phương vào năm 2019 của Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính: “Điều đó có vẻ còn lâu, nhưng không phải vậy,” Batt nói. Áp lực của đánh giá này, kết hợp với việc thực thi bộ luật hình sự mới vào đầu năm tới và việc thiếu các hướng dẫn chi tiết về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố, có thể sẽ gây ra tình huống khó khăn. “Điều tôi quan tâm là Việt Nam có thể gặp một đánh giá song phương đầy thách thức và không có khả năng cần thiết để thể hiện sự hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực quan trọng”, Batt giải thích.

Dù vậy, về các đe dọa bị trừng phạt quốc tế về rửa tiền và tài trợ khủng bố, Việt Nam hiện không phải đối mặt với rủi ro cao. “Khi nói đến Bắc Triều Tiên, Việt Nam chỉ hành động như là một phần của gia đình Liên Hợp Quốc và họ tuân thủ tất cả các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc đã được ban hành trong những năm qua,” Batt lưu ý. “Tôi không biết về bất kỳ trường hợp nào mà [các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc đối với Bắc Triều Tiên]” bị Việt Nam vi phạm.

Tuy nhiên, Batt cho biết các công tố viên và điều tra viên Việt Nam không phải lúc nào cũng hiểu lợi ích của việc theo đuổi chống rửa tiền là một biện pháp ngăn chặn tội phạm nghiêm trọng, và sẽ cần thời gian để thay đổi suy nghĩ này và thực thi chặt chẽ hơn. “Thực sự đó chỉ là việc giúp họ thay đổi cách nhìn về phương cách điều tra tội phạm. Đó là một cách tiếp cận hoàn toàn khác.”

Có rất nhiều việc phải làm: Việt Nam chưa bao giờ truy tố ai về tội rửa tiền theo luật hiện hành, Batt nói, điều đó có nghĩa là các nhân viên luật thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực này.

Thiều Linh dịch

One thought on “Pháp luật và thực thi – Việt Nam

  1. Các tổ chức tội phạm VN thường nhờ Việt Kiều chuyển tiền mặt về nước thường xuyên bằng các về nước (thăm gia đình hay làm “công việc” hợp pháp gì đó), và mỗi lần mang về một số tiền mặt không quá lớn (chừng vài chục ngàn đô). Nhưng nếu bạn đi 12 lần như thế một năm thì lên đến cả vài trăm ngàn đô một năm. Đương nhiên là chi phí rất cao, nhưng “tiền chùa” mà. Người tham nhũng trong nước cũng thương “đi thăm” con cái du học nước ngoài hàng thắng để mang tiền mặt ra ngoài. Mây việc này mình biết vì đã có hang khối đương dây tham nhũng nhờ mình cộng tác (với kiến thức của một luật sư của Washington), nhưng đương nhiên là mình luôn nhẹ nhàng nói “no” với lý do quá bận rộn. Nhưng chẳng thiếu gì luật sư Việt kiều làm tư vấn cho các hoạt động chuyển tiền và giúp quản lý tài sản tội phạm.

    Trong các nỗ lực chống tội phạm và khủng bố quốc tế, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố là việc quan trọng hàng đầu. VN có vẻ như chẳng hiểu và chẳng quan tâm đến điều này. Đừng đợi khi bị cộng đồng quốc tế tát vào mặt rồi mới chịu hiểu.

    Hơn nữa, không quan tâm vào lĩnh vực này thì chính VN đang hỗ trợ cho tham nhũng VN. Chống tham nhũng kiểu gì?

    Liked by 1 person

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s