Hoàn thiện chính sách, tạo hệ sinh thái cho hoạt động từ thiện thuận lợi phát triển

Việc hoàn thiện hệ thống chính sách với đầy đủ các giải pháp bảo đảm tính công khai minh bạch, để người dân nào cũng yên tâm và tích cực làm việc thiện, phát huy phẩm chất yêu thương chia sẻ, giúp đỡ cộng đồng, là điều cần được Chính phủ đặc biệt quan tâm.

Góp ý dự thảo thay thế Nghị định 64/2008

Hàng nghìn cuộc quyên góp cả hiện vật lẫn tiền mặt, đến trao quà tận nhà, tận tay từng trường hợp nạn nhân bão lũ khắp các tỉnh miền Trung do dân chúng tự phát tổ chức hằng năm, đặc biệt suốt mùa bão lũ 2020 vừa qua để lại ấn tượng cảm động, khó quên về tình người. Trường hợp ca sĩ Thủy Tiên tự vận động cứu trợ đồng bào vùng bão lụt, chỉ trong 3 tuần đã nhận được tới hơn 177,5 tỉ đồng, cho thấy uy tín cá nhân có vai trò quan trọng trong việc góp phần khơi thông dòng chảy nhân ái.

Kiểm đếm tỉ mỉ thùng tiền quyên cho dĩa cơm trên tường

Qua đó, lộ rõ bất cập tại Điều 5 Nghị định 64/2008 về quyền tiếp nhận và phân phối các nguồn tiền, hàng cứu trợ không từ ngân sách. Với quy định chỉ có Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ, các quỹ xã hội, quỹ từ thiện đã được cấp phép mới được nhận nguồn tài trợ, thì việc nỗ lực cứu trợ đồng bào một cách tự phát của nhiều cá nhân lương thiện có thể là hành vi phạm pháp. Nghị định 64/2008 vì thế mà trở nên mâu thuẫn với chuẩn mực đạo đức xã hội, với các quy định của bộ Luật Dân sự về quyền tặng cho tài sản của công dân, dẫn đến nhiều băn khoăn, tranh cãi.

Từ tháng 10/2020, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã giao Bộ Tài chính chủ trì việc khẩn trương xây dựng Nghị định mới, thay thế Nghị định số 64/2008. Bộ Tài chính đã công khai bản dự thảo lên cổng thông tin điện tử để toàn dân góp ý từ ngày 25/12/2020. Dự thảo đã tích hợp đầy đủ quan điểm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ theo hướng tạo điều kiện cho mọi tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn khi làm việc thiện. Tuy nhiên, Dự thảo này vẫn tồn tại các nội dung chưa phù hợp với tình hình mới.

Ví dụ: Quy định thời hạn để phân phối tiền, hiện vật đóng góp tự nguyện chậm nhất không quá 20 ngày, kể từ ngày kết thúc thời gian tiếp nhận. Thực tế cho thấy, có những tình huống mà việc phân phối nguồn cứu trợ cần thời gian dài hơn mới có thể triển khai chu đáo. Điển hình, như chương trình “Vì đồng bào vùng lũ tỉnh Đắk Lắk” do 3 cơ quan đồng phối hợp tổ chức (báo Tiền Phong, Sở Văn hóa-TTDL, Hội Chữ thập đỏ tỉnh). Vừa kết thúc đêm nhạc quyên góp vào cuối tháng 11/2020 thì cơn bão số 13 ập đến. Ban tổ chức thống nhất thay vì hỗ trợ tiền mặt “tiêu vèo là hết”, thì giúp theo cách có ý nghĩa lâu dài hơn, như ký hợp đồng sản xuất giường bè tặng các hộ dân vùng ngập sâu, trao học bổng và xe đạp cho học sinh nghèo vùng lũ. Cách hỗ trợ này cần có thời gian chuẩn bị gần 2 tháng mới xong. Hoặc các nghệ sĩ nổi tiếng huy động được số tiền lớn, dành thực hiện chương trình xóa bỏ cầu tạm, xây nhà chống lũ hoặc những công trình thiện nguyện quy mô khác, không thể giải ngân kịp 20 ngày.

Tác giả bài viết, Trưởng Ban tổ chức chương trình “Vì đồng bào Vùng lũ Đắk Lắk” trao tượng trưng giường bè cho lãnh đạo xã vùng lũ Cư San, huyện Mđrắk, tỉnh Đắk Lắk
 

Đẩy mạnh Luật hóa, Số hóa

Dù chỉnh sửa thế nào, thì Nghị định mới đang dự thảo cũng chỉ giải quyết được một mảng rất nhỏ trong cả một “hệ sinh thái” thiện nguyện, vốn bao gồm rất nhiều hoạt động khác nữa. Nào quỹ tương trợ, quỹ học bổng, quỹ tôn vinh cống hiến và thành tựu, nào các chương trình dạy nghề miễn phí, giúp vốn làm ăn, “trao cần câu” có giá trị lâu dài, hỗ trợ người nghèo nâng cao mức sống v.v… Việc cùng lúc tồn tại quá nhiều văn bản, quy định khác nhau, liên quan thậm chí chồng chéo về hoạt động thiện nguyện khiến dân chúng khó theo dõi, hiểu và nhớ được hết các vấn đề mang tính pháp lý.

Niềm vui của những dân nghèo được giúp đỡ trong một chương trình tự phát hỗ trợ phòng chống Covid

Không chỉ Nghị định 64/2006 bất cập, mà Nghị định 93/2019 về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện cũng đang gây khó cho nhiều cá nhân, tập thể, dòng họ, cộng đồng đầy thiện ý. Với Điều 12 Nghị định 93/2019 về nguồn tài sản bắt buộc phải có khi lập quỹ, thì “lá lành” không thể “đùm lá rách”, mà chỉ có người giàu mới lập quỹ từ thiện được. Cụ thể: Quỹ hoạt động trong phạm vi cấp tỉnh phải có khoản tiền ban đầu tối thiểu 1,3 tỷ đồng; Quỹ quy mô toàn quốc hoặc liên tỉnh 6,5 tỷ đồng. Nếu có phần góp của công dân, tổ chức nước ngoài, thì Quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh phải có nguồn tiền ban đầu tối thiểu 8,7 tỷ đồng, Quỹ cấp tỉnh 3,7 tỉ đồng, Quỹ cấp huyện 1,2 tỉ đồng v…v… Khoản 5 điều 42 của Nghị định 93 còn quy định khi Quỹ giải thể, nguồn tài chính tự có của Quỹ phải nộp vào ngân sách. Nhiều dòng họ họp bàn việc quyên góp gây Quỹ học bổng cho con em, đọc kỹ Nghị định 93/2019 đều lắc đầu chịu thua.

Ký túc xá 115 do Quỹ Trò Nghèo Vùng Cao đầu tư xây dựng trên Tây Nguyên

Mười năm trước, nhà báo Trần Đăng Tuấn đã khốn khổ gõ khắp các cửa khi muốn lập Quỹ Trò nghèo vùng cao, bởi quy định khi đó về nguồn tiền ban đầu phải có 5 tỉ. Tới nay, Quỹ Trò nghèo vùng cao đã huy động được tới 200 tỉ đồng từ người dân trong nước lẫn kiều bào nước ngoài, xây dựng được nhiều công trình hỗ trợ giáo dục, mở chương trình Cơm có thịt ý nghĩa sâu sắc cho cả vạn trò nhỏ trên nhiều tỉnh thành vùng cao của cả nước. Đến bây giờ, ông Trần Đăng Tuấn vẫn khẳng định việc phải có nhiều tỉ đồng mới được lập Quỹ từ thiện là vô lý. Vì điểm mấu chốt trong hoạt động này, là uy tín về sự liêm chính, là tính công khai, minh bạch. Điều đó, trang web của Quỹ giải quyết dễ dàng bằng một phần mềm liên tục cập nhật mọi khoản thu chi, bất kỳ ai cũng có thể theo dõi, giám sát, không cần chờ yêu cầu báo cáo nào.

Dân tự phát huy động rau xanh hỗ trợ tỉnh bạn chống dịch Covid 19

Trên Tây Nguyên, một hoạt động từ thiện rất nhân văn khác sau hơn 4 năm ra đời, tới nay đã huy động được hơn 13 tỉ đồng, chuyên hỗ trợ bữa ăn cho bệnh nhân nghèo và thân nhân đi nuôi bệnh có nguy cơ “đứt bữa” ở 14 bệnh viện thuộc tỉnh Đắk Lắk. Đó là chương trình “Dĩa cơm trên tường Buôn Ma Thuột”, do một nhóm bác sĩ xây dựng từ việc góp những đồng lương ít ỏi ban đầu. May nhờ gọi lách đi là “chương trình”, chứ không phải là Quỹ, Dĩa cơm trên tường mới được Hội Chữ thập đỏ thành phố, và sắp tới là cấp tỉnh cấp phép thành lập. Bác sĩ Phạm Hòa Anh Trưởng ban điều hành chương trình chia sẻ: Chúng tôi tự đề ra quy chế không rút tiền mặt, làm gì cũng phải được tập thể Ban điều hành 9 người nhất trí, và công khai minh bạch tất cả các khoản thu chi một cách đơn giản trên facebook. Có gì bất minh đâu?

Đã đến lúc Chính phủ cần hướng tới việc xây dựng hẳn một Bộ Luật chặt chẽ, tích hợp tất cả các Nghị định, thông tư liên quan, bảo đảm không mâu thuẫn với Bộ Luật dân sự 2015, loại bỏ hẳn tư duy “cho hay cấm” người dân làm việc thiện. Chính phủ cũng nên khuyến khích các ngân hàng xây dựng phần mềm mở tài khoản từ thiện, công khai từ mục đích tới mọi khoản thu chi cho các cá nhân có nhu cầu. Thực tế cho thấy nhu cầu và điều kiện xây dựng “hệ sinh thái từ thiện” tại Việt Nam đã chín muồi, chắc chắn thành công nếu Chính phủ quyết tâm Luật hóa và Số hóa.

Ngày 28/01/2021 tại Hà Nội, cuộc tọa đàm tham vấn cho Nghị định 64 sửa đổi đã được tổ chức bởi Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) và Trung tâm Hỗ trợ Phát triển cộng đồng (LIN) đã tổ chức. Hơn 50 đại biểu gồm đại diện Bộ Tài Chính, Bộ Công An, Hội chữ thập đỏ Việt Nam, các hội đoàn, đại diện các tổ chức xã hội, luật sư, chuyên gia, báo chí đã dự tọa đàm, đóng góp ý kiến, tổng hợp gửi đến Ban soạn thảo Nghị định thay thế Nghị định 64/2008. Trong đó, có ý kiến đề nghị Chính phủ nghiên cứu về việc ban hành Bộ luật về tổ chức hoạt động thiện nguyện, phi lợi nhuận ở Việt Nam, trong thời gian tới.

Hoàng Thiên Nga

 

2 bình luận về “Hoàn thiện chính sách, tạo hệ sinh thái cho hoạt động từ thiện thuận lợi phát triển

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s