Góp ý cho dự thảo Chiến lược bảo vệ môi trường Việt Nam đến năm 2030 tầm nhìn 2040

Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường  thuộc Bộ Tài Nguyên Môi Trường, đang tổ chức các Hội thảo tham vấn địa phương góp ý cho Dự thảo Chiến lược. bảo vệ môi trường Việt Nam đến năm 2030 tầm nhìn 2040, vào ngày 03 tháng 7 năm 2020 tại Hà Nội, ngày 14 tháng 7 năm 2020 tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 16 tháng 7 năm 2020 tại Đà Nẵng,

Tải dự thảo Chiến lược tại đây, trên website của Viện chiến lược

Dưới đây là một số quan sát, bình luận, và góp về bản thảo tổng kết và chiến lược chúng ta có thể cùng thảo luận thêm.

Bản dự thảo chiến lược là một công trình có sự chuẩn bị công phu, bao quát và phản ánh đúng hiện trạng các vấn đề nghiêm trọng và cấp bách của môi trường Việt Nam trong 10 năm gần đây và nhiều năm tiếp theo.

Phần 1: Thực trạng

Lời giới thiệu trang 2: “Chính phủ kiên quyết không hy sinh môi trường vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế” ; và đoạn 1.1 trang 4 “Nhận thức về bảo vệ môi trường được nâng cao hơn một bước, Chính phủ xác định không hy sinh môi trường vì tăng trưởng kinh tế.”

Có lẽ nên viết theo hướng tích cực hơn “Chính phủ kiên quyết không hy sinh môi trường vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế, nhưng dùng môi trường sạch làm yếu tố chính cho tăng trưởng kinh tế.”

Đoạn 1.5. trang 5 ; “Vệ sinh môi trường nông thôn đã được cải thiện mạnh mẽ so với năm 2012 với 65,5% số xã đạt tiêu chí về môi trường và an toàn thực phẩm”.

Cần làm rõ hơn “vệ sinh môi trường nông thôn”  là những điều gì?

– Đoạn 2.2.1.trang 7 ; “Ô nhiễm môi trường tại các CCN, ở các lưu vực sông, làng nghề chưa được kiểm soát với 83,5% CCN…”.

Chúng ta có cách nào giúp người dân tổ chức các “Ủy ban Môi trường”của người dân tại các “CCN, lưu vực sông, làng nghề” để phối hợp dân địa phương và phối hợp với MONRE để làm việc về các vấn đề môi trường không?

Đoạn 2.2.1 trang 7  “Việc ngăn chặn chất thải nhựa, khó phân hủy chưa đạt nhiều kết quả; chưa kiểm soát được hoàn toàn việc nhập khẩu chất thải trái phép. Ngành công nghiệp tái chế, thị trường các sản phẩm tái chế, thân thiện với môi trường chưa phát triển.”

Nguyên nhân nào làm ngành công nghiệp tái chế thân thiện với môi trường chưa phát triển? Chúng ta có thể có luật phạt tiền NẶNG người xả rác nhựa (đặt biệt là trên mặt nước) hay không?

Đoạn 2.2.1.trang 8; “Mặc dù phần lớn được cải tạo, song ô nhiễm môi trường ở các hồ, ao, kênh, mương, đoạn sông trong các đô thị chưa được giải quyết”

Đúng như vậy, đây là thực tế đang diễn ra, vậy  nên chúng ta cần (1) tổ chức dân địa phương lập các Ủy ban Môi trường của dân địa phương – để lo cho
chính địa phương mình, và (2) có luật phạt nặng xả rác trên mặt nước, nhất là rác plastic.

Đoạn 2.2.1 trang 8 “Chất lượng môi trường không khí ở các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh tiếp tục xấu đi đáng lo ngại, nhiều lúc đã đến mức trầm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, cuộc sống của nhân dân”

Đúng vậy, đây là một thực tế ai cũng thấy rõ, và nguyên nhân chủ yếu phát sinh từ công nghiệp và giao thông.  Do đó cần quan tâm đến giảm phát thải khí ô nhiễm trong đó có khí nhà kính trong các cơ sở công nghiệp – dùng công nghệ cácbon thấp (low-carbon technology), và chuyển hệ thống giao thông sang xe điện (xe bus, xe máy, ô tô). Và do đó, MONRE cần quan tâm, chủ động, tích cực thúc đẩy phát triển công nghệ và năng lượng cácbon thấp cho VN (Không chỉ là việc riêng của  Bộ Công Thương như hiện nay). Vấn đề năng lượng liên quan chặt chẽ là rất lớn đến các vấn đề môi trường.

Đoạn 2.2..1. trang 8, “Công tác điều tra, lập quy hoạch tài nguyên nước còn chậm, chưa là cơ sở để khai thác nước bền vững; công tác bảo vệ an ninh nguồn nước chưa được chú trọng; chưa ngăn chặn được suy giảm nước ngầm và ô nhiễm nước mặt”.

Đúng vậy, nhưng các công ty kinh doanh nước sạch thì có vẻ đang kiếm lời lớn đến 30% (Xem
https://vietnamnews.vn/economy/749443/water-sector-draws-investment.html ).

Lý do gây ra vấn đề không đảm bảo an ninh nguồn nước là vì sao? Là do có độc quyền cấp nước. Cần phải nghiên cứu đưa tự do cạnh tranh vào thị trường nước một cách nào đó, như là cho thêm công ty sản xuất nước sạch và “truyền tải”; trong hệ thống chung.

(Xem về độc quyền cấp nước: https://vnexpress.net/doc-quyen-nuoc-sach-
3997518.html, https://baophapluat.vn/tieu-dung-va-du-luan/doc-quyen-nuoc-sach-khach-
hang-khong-phai-thuong-de-476779.html , https://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/tin-tuc-
thoi-su/doc-quyen-nuoc-sach-chi-nguoi-dan-chiu-thiet-3389761/ )

Phần 2: Chiến lược

Đoạn 3.3.2.b trang 14 

Chất thải rắn (đặc biệt chất thải sinh hoạt) cần được tổ chức để chuyển rác thải thành năng lượng điện. (1) Người dân và các xí nghiệp phải (có luật yêu cầu) phân loại rác trước khi thu gom, và (2) Chính phủ tăng cường khuyến khích các nhà đầu tư xây dựng nhà máy chuyển rác thành điện. Xử lý rác là vấn đề cấp bách mọi nơi trong nước, đặc biệt là các thành phố lớn.

Đoạn 3.3.2.c trang 18  “Phân loại, chủ động kiểm soát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao; xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.”

Nên có luật rõ ràng và thực thi nghiêm chỉnh việc người dân (và các tổ chức) bị phiền toái vì nhà máy làm ô nhiễm môi trường có quyền kiện nhà máy và đòi bồi thường thiệt hại vì “phiền toái (nuisance), bức xúc (stressed), xấu hổ và mất danh dự (khi có bạn bè đến thăm, hay không dám cho bạn bè đến thăm), mất sức khỏe (ăn ngủ không tốt), tiềm năng tai hại cho sức khỏe trong tương lai (mà chưa thấy ngay bây giờ)…

Đoạn 3.3.2.d trang 18 “quy định về bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại, nguyên tắc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sự cố môi trường” ;.

Từ  “quy định”; không rõ ràng.  Cần có luật rõ ràng do Quốc hội thông qua, và ghi rất rõ các loại tai hại mà người dân có thể đòi bồi thường bằng tiền mặt, như vừa nói trên (Đoạn 3.3.2.c).

Đoạn 4.2.a trang 18, 19 “Kiểm soát, ngăn chặn ô nhiễm bụi từ các công trình xây dựng trong các đô thị.” ;

Đã có các kỹ thuật xây dựng không bụi trên thị trường hay chưa, ít nhất là áp dụng cho các công trình xây dựng lớn ở một mức nhất định đó? Và có cách yêu cầu các công trình dùng kỹ thuật xây dựng “không bụi” hay không? Thêm vào đó công ty và nhà thầu nhỏ xây dựng nhà dân cũng cần phải có một số kỹ thuật xây dựng “không bụi”; để hoạt động.

– Đoạn 4.2.b trang 19 “Đẩy mạnh thu gom chất thải rắn ở cả đô thị và nông thôn; đầu tư, hiện đại hóa trang thiết bị thu gom, xây dựng các trạm trung chuyển” ; Đẩy mạnh phân loại, thu gom và biến rác thành điện. (Xem Đoạn 3.3.2.b phía trên).

Đoạn 4.2.đ trang 21, “Kiểm soát ô nhiễm biển và đại dương”.

Cần nêu rõ kiểm soát rác plastic ngay từ suối và sông, trước khi chúng trôi ra tới biển. Tham khảo Rác ở đại dương: Thí nghiệm dòng trôi dạt của rác trên đại dương

Đoạn 4.2.e trang 21 “;Tiếp tục cung cấp nước sạch, bảo đảm vệ sinh môi trường, thực hiện quản lý sức khỏe môi trường”

Tăng cạnh tranh kinh tế (giảm độc quyền) trong lĩnh vực nước và cấp nước.

Về tổng thể

Đồng Bằng Sông Cửu Long cần đưa vào là một phần trong chiến lược phát triển môi trường, do tầm quan trọng về an ninh môi trường liên quan tới an ninh năng lượng của quốc gia.

Cụ thể chiến lược cần nhấn mạnh hơn nữa việc tạo môi trường cho các mô hình kinh doanh sáng tạo, hỗ trợ khuyến khích cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, công nghệ xử lý môi trường tốt, cùng lúc thực hiện kiểm soát và thực thi pháp luật môi trường quyết liệt, và triển khai các biện pháp chuyển sang năng lượng sạch trong lĩnh vực năng lượng và giao thông.

Cuối cùng, tại hội thảo tham vấn ngày 14, tháng 7 tại HCM, chúng ta có thể thấy, hội thảo vắng mặt gần như toàn bộ đại diện doanh nghiệp, người dân cộng đồng, các tổ chức dân sự  là thành phần chủ lực thực thi mọi chiến lược chính sách.

Người góp ý: Tiến Sĩ Đào Thu Hằng, tham dự hội thảo tại Hồ Chí Minh, và  Luật sư Tiến sĩ Trần Đình Hoành, tại Washington DC, USA, là  hai đồng sáng lập của Conversations for Vietnam Development

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s