Liên hệ giữa bệnh thận và chất Glyphosate: nhiều khoa học hơn, ít chính trị đi

English: Glyphosate’s kidney disease link: More science, less politics (commentary)

  • Việc tạm dừng trao một giải thưởng hàng đầu của một nhóm khoa học đứng đầu cho hai nhà khoa học Sri Lanka đã mở lại một cuộc thảo luận về sự cần thiết của vận động chính sách dựa trên bằng chứng trong khoa học
  • Một hội đồng chuyên gia được chỉ định bởi Hiệp hội vì sự tiến bộ của khoa học Hoa Kỳ (AAAS) hiện đang nghiên cứu quá trình mà hai nhà khoa học Srilanka:  Sarath Gunatilake và Channa Jayasumana được đề cử Giải thưởng Tự do và Trách nhiệm Khoa học năm 2019.
  • Các nhà khoa học từ lâu tranh luận có mối liên hệ giữa chất diệt cỏ gây tranh cãi và bệnh thận, chủ yếu ảnh hưởng đến người dân ở các vùng trồng lúa chính của Sri Lanka.
  • Bài đăng này là một bình luận. Các quan điểm thể hiện là của các tác giả, không nhất thiết là quan điểm của tạp chí Mongabay

Khoa học tiến bộ bởi tranh luận. Không giống như trong chính trị, các lập luận khoa học cần được hỗ trợ bởi bằng chứng và lý luận khoa học.

Những lo ngại này lại nổi lên một lần nữa với quyết định gần đây của Hiệp hội vì sự tiến bộ khoa học Hoa Kỳ (AAAS), và sau đó đình chỉ giải thưởng Tự do và trách nhiệm khoa học năm 2019

Ngày 4 tháng 2, AAAS tuyên bố rằng hai nhà nghiên cứu y tế công cộng đã chiến đấu với các lợi ích của tập đoàn quyền lực để vạch ra những tác động chết người của thuốc diệt cỏ công nghiệp, giải quyết một bí ẩn y học và bảo vệ sức khỏe của các cộng đồng nông nghiệp trên toàn thế giới .

Thông cáo báo chí của AAAS cho biết Sarath Gunatilake và Channa Jayasumana, cả hai đều đến từ Sri Lanka, đã phải đối mặt với các mối đe dọa và tuyên bố chết người về vu khống có hành vi sai trái trong khi làm việc để xác định nguyên nhân gây ra dịch bệnh thận đã cướp đi hàng chục ngàn mạng sống ở đất nước Sri Lanka của họ và trên toàn thế giới. Cuối cùng, sự vận động của họ đã dẫn đến thủ phạm, một loại thuốc diệt cỏ có tên là glyphosate, bị cấm ở một số quốc gia bị ảnh hưởng.

Quyết định gây tranh cãi

Quyết định ngay lập tức tạo một cơn bão Twitter liên quan đến tweet của AAAS và khuấy động các cuộc thảo luận sôi nổi ở nơi khác. Tranh cãi nổ ra giữa những người bảo vệ hai nhà khoa học và những người khác yêu cầu bằng chứng rằng glyphosate – được biết đến là thành phần chính trong thuốc diệt cỏ được dùng rộng rãi và gây tranh cãi – gây ra bệnh thận mãn tính do nguyên nhân không rõ ràng, hoặc nguyên nhân, được gọi là bệnh thận mãn tính do nguyên nhân không xác định, (CKDu -Chronic kidney disease of uncertain etiology)

Hai ngày sau, AAAS đã thay đổi quyết định: “Chúng tôi đang thực hiện các bước để đánh giá lại Giải thưởng Tự do và Trách nhiệm Khoa học năm 2019, sau khi các nhà khoa học và các thành viên lên tiếng. Giải thưởng này sẽ không được trao vào tuần tới như dự kiến ​​ban đầu trong khi chúng tôi đánh giá thêm về quá trình lựa chọn giải thưởng.”

AAAS cũng gỡ bỏ thông cáo báo chí của mình, nhưng một số trang web khác sau đó đã lưu trữ bản gốc hoặc xuất bản lại. Giải thưởng đã không được trao tại cuộc họp thường niên của AAAS được tổ chức từ ngày 14 đến 17 tháng 2 tại Washington, D.C.

Ngày 28 tháng 2, tạp chí Mongabay báo cáo rằng AAAS đã chỉ định một hội đồng chuyên gia để đánh giá các phát hiện khoa học làm cơ sở cho việc lựa chọn giải thưởng.

Cuộc tranh cãi này đặt ra những câu hỏi quan trọng về vai trò và trách nhiệm của các nhà khoa học trong việc ủng hộ chính sách hoặc thay đổi các quy định, đặc biệt là về các vấn đề mà bằng chứng chưa được thuyết phục hoặc khó nắm bắt.

Điều gì xảy ra khi một số nhà khoa học trở thành nhà vận động bảo tồn môi trường hoặc sức khỏe cộng đồng? Động lực có thể đáng khen ngợi, nhưng nhà khoa học vẫn phải được giữ theo cùng tiêu chuẩn nghiêm ngặt và kỹ lưỡng.

Thời điểm thích hợp để các nhà nghiên cứu rung chuông báo động về một mối nguy hiểm môi trường hoặc sức khỏe có thể xảy ra – khi phát hiện ra mối liên quan, hoặc chỉ sau khi một số bằng chứng được tìm thấy cho nguyên nhân? Các nhà làm chính sách nên phản ứng với các cuộc tranh luận khoa học như thế nào khi có nhiều ý kiến  khác nhau​​? Liệu nguyên tắc thận trọng có đủ tốt để áp đặt các hạn chế hoặc cấm những việc có thể đưa đến hậu quả sâu rộng?

Không có câu trả lời dễ dàng, bởi chúng ta đã thấy ở Sri Lanka, nơi các nhà nghiên cứu trong và ngoài Sri Lanka đã nghiên cứu các nguyên nhân gây ra bệnh thận CKDu trong hơn 20 năm.

Bệnh bí ẩn

Bệnh này được báo cáo lần đầu từ các vùng trồng lúa ở Sri Lanka vào đầu những năm 1990. Hàng trăm người được chẩn đoán bị suy thận, nhưng không ai có các yếu tố kích hoạt phổ biến của bệnh tiểu đường hoặc huyết áp cao. Hầu hết là nam nông dân từ 30 đến 60 tuổi. Bệnh tích tụ một cách âm thầm, chỉ biểu hiện ở giai đoạn tiến triển. Đến lúc đó, lọc máu thường xuyên hoặc cấy ghép là lựa chọn điều trị duy nhất.

Nhiều yếu tố liên quan đến môi trường, địa hóa và lối sống đã được kiểm tra, dẫn đến nhiều bài báo được đánh giá và xuất bản. Hơn hai chục giả thuyết đã được đề xuất, nhưng chưa có gì được chứng minh. Liên quan đến glyphosate là một giả thuyết.

Dự án nghiên cứu đa ngành, toàn diện nhất ở Sri Lanka, được thực hiện từ năm 2009 đến 2011, đã kết luận rằng CKDu (bệnh thận mãn tính do nguyên nhân không xác định) xuất phát từ không chỉ một mà nhiều yếu tố. Các phát hiện, được công bố trên BMC Nephrology vào tháng 8 năm 2013,trích dẫn rằng yếu tố nguy cơ tiếp xúc lâu dài với hàm lượng cadmium và asen thấp thông qua chuỗi thức ăn, có liên quan đến việc sử dụng phổ biến phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Thiếu hụt Selen trong chế độ ăn uống và tính nhạy cảm di truyền cũng có thể đóng một phần.

CKDu đã được báo cáo phát hiện ở các nước nhiệt đới khác, đặt ra các nhiệm vụ tương tự. Một đánh giá có hệ thống năm 2015 đã xem xét 1.607 bài báo từ khắp nơi trên thế giới kết luận: Các nghiên cứu kiểm tra nguyên nhân của CKDu cho rằng sự phơi nhiễm với bệnh không đồng nhất và thay đổi theo vùng.

Kim loại nặng, căng thẳng nhiệt và tiếp xúc chế độ ăn uống đã được báo cáo trên tất cả các khu vực địa lý. Ở Nam Á, tổng quan cho thấy, lịch sử gia đình, sử dụng hóa chất nông nghiệp và phơi nhiễm kim loại nặng được báo cáo thường xuyên nhất.

Ví dụ của Rachel Carson

Một điều chắc chắn: CKDu đã trở thành một tình thế nhân đạo khẩn cấp ở Sri Lanka, gây thêm áp lực cho hệ thống y tế công cộng vốn đã cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe miễn phí cho mọi người dân.

Thiếu dữ liệu kịp thời và chính xác cũng là một mối lo ngại, để lại chỗ cho các nhà hoạt động phóng đại những con số bị ảnh hưởng. Báo cáo truyền thông gần đây trích dẫn một số lượng chính thức 400.000 trường hợp, nhưng con số thực tế có thể khác nhau. Không có ước tính đáng tin cậy về các trường hợp tử vong do CKDu.

Chính phủ Sri Lanka theo các nhiệm kỳ khác nhau đã phê chuẩn nhiều quỹ hơn để sàng lọc và giám sát bệnh CKDu cũng như quản lý bệnh nhân. Đầu tư đáng kể cũng đã được thực hiện để cải thiện chất lượng cung cấp nước uống ( một mục tiêu phát triển của quốc gia này).

Bí ẩn về chính xác điều gì đã gây ra CKDu vẫn còn. Khi con người tiếp xúc với nhiều yếu tố theo thời gian, việc xác định chính xác một yếu tố bất thường không bao giờ dễ dàng. Trong khi các nhà nghiên cứu cố gắng phá vỡ câu đố hóc búa này, một số nhà hoạt động đã nhanh chóng gán tội cho một số đối tượng.

Năm 2011, một nhóm các nhà khoa học đã trở thành nhà hoạt động tuyên bố rằng CKDu là do lượng Asen quá mức dung trong thuốc trừ sâu và phân bón hóa học nhập khẩu, khi chất này kết hợp với canxi trong nước cứng. Giả thuyết của họ trở nên gây tranh cãi khi một nhà nghiên cứu tuyên bố đã có được những hiểu biết quan trọng thông qua sự can thiệp thần thánh từ một vị thần địa phương!

Hóa chất nông nghiệp là một trong những nghi phạm, và là di sản hai lưỡi của cuộc cách mạng xanh phải được phân tích chặt chẽ. Tấn công vào hóa chất nông nghiệp và các nhà sản xuất là một thực tế phổ biến trong số các nhà hoạt động sinh thái. Nhưng các nhà nghiên cứu uy tín có nên sử dụng các chiến thuật tương tự?

Các nhà nhà hoạt động  nghiên cứu có thể học được một vài điều từ nhà sinh vật học Rachel Carson, cuốn sách Mùa Xuân im lặng – Silent Spring năm 1962 đã cảnh báo công chúng Hoa Kỳ về việc sử dụng thuốc trừ sâu bừa bãi ở đó.

Carson là người đi đầu phong trào vận động chính sách dựa trên bằng chứng. Bà đã dành nhiều năm để thu thập thông tin và sắp xếp tài liệu của mình trước khi viết cuốn sách nổi tiếng nhất của mình. Carson đã vẽ lên một mạng lưới không chính thức của các nhà khoa học trên cả nước. Người viết tiểu sử về bà chỉ cách bà vẫn bình tĩnh và tập trung giữa sự hoài nghi và nghịch cảnh như thế nào.

Một bi kịch của con người như bệnh  CKDu cần các giải pháp tạm thời và lâu dài, nhưng cuộc khủng hoảng có thể là một cái cớ để bỏ qua quá trình khoa học hoặc khiến các nhà làm chính sách hoảng loạn.

Đó là những gì đã xảy ra ở Sri Lanka, nơi chính phủ cấm glyphosate vào năm 2015. Tổng thống, đến từ một khu vực nơi có bệnh CKDu tràn lan, đã hành động khi khoa học chưa được chứng minh.

Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Sri Lanka, một cơ quan độc lập, cho biết vào thời điểm đó: Chúng tôi không biết về bất kỳ bằng chứng khoa học nào từ các nghiên cứu ở Sri Lanka hoặc nước ngoài cho thấy rằng bệnh CKDu là do glyphosate gây ra. Thông tin rất hạn chế xuất hiện lúc đó về glyphosate ở Sri Lanka không cho thấy rằng lượng glyphosate trong nước uống ở các khu vực bị ảnh hưởng  bởi CKDu vượt trên các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn.

Lệnh cấm đã tác động mạnh mẽ đến công nghiệp chè trị giá 1 tỷ USD của Sri Lanka, ngành đóng góp một phần lớn thu nhập xuất khẩu. Thiếu thuốc diệt cỏ thay thế, các đồn điền chè bị tràn ngập bởi cỏ dại và sản xuất giảm. Vào giữa năm 2018, chính phủ đã gỡ bỏ lệnh cấm glyphosate.

Không có cách sửa chữa nhanh chóng cho các vấn đề phức tạp như CKDu, và các nhà hoạch định chính sách nên cảnh giác với những nhà vận động chính sách. Các nhà khoa học tham gia hoạt động xã hội cần được chào đón – miễn là họ được thúc đẩy bởi bằng chứng và tranh luận.

Vài năm trước, đánh giá di sản của Rachel Carson, nhà sinh vật học Harvard Edward O. Wilson đã đưa ra một số lời khuyên hữu ích cho các nhà hoạt động khoa học ở khắp mọi nơi: Trước tiên, các nhà khoa học nên định hình chính mình với tư cách là nhà khoa học, với hồ sơ vững chắc về thành tựu được đánh giá, sau đó lên tiếng lĩnh vực chuyên môn – nói thật lớn, nếu cần thiết.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s