Foreign Relations of the United States, 1963, Vietnam – Hồ sơ mật VN 1963



The publication Foreign Relations of the United States constitutes the official record of the foreign policy of the United States. The volumes in the series include, subject to necessary security considerations, all documents needed to give a comprehensive record of the major foreign policy decisions of the United States together with appropriate materials concerning the facts that contributed to the formulation of policies. Documents in the files of the Department of State are supplemented by papers from other government agencies involved in the formulation of foreign policy. This volume also includes documents from the private collections of various government officials connected with U.S. policy toward Vietnam.

The basic documentary diplomatic record printed in the volumes of the series is edited by the Office of the Historian, Bureau of Public Affairs, Department of State. The editing is guided by the principles of historical objectivity and in accordance with the following official guidance first promulgated by Secretary of State Frank B. Kellogg on March 26, 1925:

There may be no alteration of the text, no deletions without indicating the place in the text where the deletion is made, and no omission of facts which were of major importance in reaching a decision. Nothing may be omitted for the purpose of concealing or glossing over what might be regarded by some as a defect of policy. However, certain omissions of documents are permissible for the following reasons:

a. To avoid publication of matters that would tend to impede current diplomatic negotiations or other business.

b. To condense the record and avoid repetition of needless details.

c. To preserve the confidence reposed in the Department by individuals and by foreign governments.

d. To avoid giving needless offense to other nationalities or individuals.

e. To eliminate personal opinions presented in despatches and not acted upon by the Department. To this consideration there is one qualification: in connection with major decisions it is desirable, where possible, to show the alternative presented to the Department before the decision was made.

[Page IV]

Principles of Selection for Foreign Relations, 1961-1963, Volume III

Preparation of this volume proceeded in 1984 on the basis of a research plan developed by the editors after a preliminary review of repositories in both governmental and private agencies. From the outset the editors approached their research realizing the need to supplement the written record of U.S. policy during the Vietnam war with interviews of officials who participated in the policy process. They also reviewed those oral history interviews of participants already in existence and available in various locations. Oral history citations are provided in the footnotes to the text.

On the basis of their preliminary research and review of already published documentation, including the 1971 “Pentagon Papers,” the editors developed the following six areas of focus for further research and the selection of documents for inclusion in this volume: 1) Discussion and formulation of policy in Washington; 2) Policy implementation in South Vietnam; 3) The relationship among the United States Government, the Diem government, and dissident elements in South Vietnam; 4) The implications of the Buddhist crisis which developed in May; 5) U.S. intelligence assessments of the situation in Vietnam and the viability of the Diem government and the prospects of a potential coup; and 6) U.S. military involvement in Vietnam. The editors did take careful account of the documentation in the “Pentagon Papers,” but have, in general, sought to avoid reprinting documents already published there.

Discussion and formulation of policy in Washington: President John F. Kennedy made the important policy decisions on Vietnam, based on advice from the Washington foreign affairs community, either orally at meetings or in documents submitted to him. The records of these meetings with the President and advice provided to him in writing are a focus of this volume. The editors are confident that they have had complete access to all the Presidential written records bearing on Vietnam.

The most important repository for records on high-level policy formulation is the John F. Kennedy Presidential Library. The records of the Department of State, to which the editors had complete access, also include a large collection of Presidential and National Security Council documentation. The papers of the President’s Military Representative, General Maxwell D. Taylor, at the National Defense University in Washington, D.C., were also of unusual importance. The documents in the Taylor Papers provide a unique record of Taylor‘s advice to the President on Vietnam and records of some meetings both at the White House and at the Department of Defense for which there are no other accounts. Department of Defense records, especially files and papers of Secretary of Defense Robert S. McNamara, located at the [Page V]Washington National Records Center, were an important subsidiary source. A private collection, the W. Averell Harriman Papers, were also of considerable utility. Used with the late Ambassador Harriman‘s permission when they were still in his possession, these papers are now housed at the Library of Congress, Manuscript Division. The Roger Hilsman papers, located at the Kennedy Library, also proved an important source of documents not found in official files.

Policy implementation in South Vietnam: The editors also selected documentation that covered the implementation of Presidentially-established policy and a small range of lesser policy decisions that did not reach the White House or were resolved in the Department of State or other agencies of the foreign affairs community. The files of the Department of State, the Department of Defense, the Kennedy Library, and the United States Information Agency are the primary documentary sources for these decisions.

The relationship among the United States Government, the Diem government, and dissident elements in South Vietnam: From the development of the Buddhist crisis in May 1963 to late August 1963 when this volume concludes, relations between the United States and the Republic of Vietnam were strained. The extensive reports of U.S. Embassy relations with the Diem government come primarily from the central files of the Department of State.

The fact that the United States was in close contact with dissident elements in South Vietnam makes events in Saigon crucial to understanding U.S. policy. The editors have, therefore, included a considerable number of telegraphic reports from the Embassy and the Central Intelligence Agency Station in Saigon on relations with dissident Vietnamese. Central Intelligence Agency records were obtained from the Kennedy Library, Department of State files, the Taylor Papers, Department of Defense records, and the Joint Chiefs of Staff files. The CIA provided full access to the Department historians to Agency documents in the Presidential libraries, and many of these documents are printed here. Some access was eventually provided to documentation retained by the Agency itself, but too late for documents to be included in this volume. Significant declassified material obtained from the CIA archives for 1963 will be printed in a subsequent volume in the Foreign Relations series.

The implications of the Buddhist crisis which developed in May: The Buddhist crisis had a profound effect on political developments in Vietnam, and a corresponding important effect upon U.S. assessments and U.S. policy toward Vietnam. Telegraphic reports from the Embassy in Saigon, the Consulate in Hue, and the Central Intelligence Agency Station in Saigon were the primary source of information on the unfolding of the crisis. Much of the material relating to the Buddhist crisis was found in the central files of the Department of State.

[Page VI]

U.S. intelligence estimates of the situation in Vietnam and the viability of the Diem government and the potential prospects of a coup: The ability of the U.S. Government to assess the political and military situation in Vietnam, and to estimate the viability of the Diem government when confronted with a potential coup are of central importance during this period. This volume and its companion, which documents the latter part of 1963 (volume IV), include communications between the Central Intelligence Agency and its Station in Saigon. In addition to these telegrams, a representative selection of finished intelligence assessments prepared by the U.S. intelligence community is printed.

U.S. military involvement in Vietnam: The editors sought to include documentation that illustrated the relationship between military planning and strategy and the conduct of relations with the Republic of Vietnam and other countries. No attempt was made ot document operational details of U.S. military involvement in Vietnam. The Taylor Papers, the files of the Secretary of Defense and the Assistant Secretary of Defense for International Security Affairs at the Washington National Records Center, and the decentralized files of the Department of State’s Vietnam Working Group are the principal sources for this topic.

The editors also devoted significant attention to the sensitive question of press coverage of developments in Vietnam. For documentation relating to public affairs and press relations, the files of the United States Information Agency are important.

The editors of the volume are confident that the documents printed here provide a comprehensive and accurate foreign affairs record of United States policy toward and involvement in Vietnam during the first eight months of 1963. The declassification review process for the documents selected for this volume, outlined in more detail below, resulted in withholding from publication only 1.2 percent of the original manuscript.

The editors wish to acknowledge the assistance of officials at the National Archives and Records Administration’s John F. Kennedy Library, in particular Suzanne Forbes. Susan Lemke at the National Defense University and Sandra Meagher at the Department of Defense deserve special thanks, as do former government officials who consented to oral history interviews for this volume.

Editorial Methodology

The documents are presented chronologically according to Washington time. Incoming telegrams from U.S. missions are placed according to time of receipt in the Department of State or other receiving agency, rather than the time of transmission; memoranda of conversation are placed according to the time and date of the conversation, rather than the date the memorandum was drafted. The editors were [Page VII]not always able to determine the precise chronological order of documents produced during periods of crisis and intense activity, particularly during the Buddhist crisis. In these cases they used their best judgment.

Editorial treatment of the documents published in the Foreign Relations series follows Office style guidelines, supplemented by guidance from the Editor in Chief and the chief technical editor. The source text is reproduced as exactly as possible, including marginalia or other notations, which are described in the footnotes. Obvious typographical errors are corrected, but other mistakes and omissions in the source text are corrected by bracketed insertions: a correction is set in italic type; an omission in roman type. Bracketed insertions are also used to indicate text that has been omitted because it deals with an unrelated subject (in roman type) or because it remained classified after the declassification review process (in italic type). The amount of material not declassified has been noted by indicating the number of lines or pages of source text that were omitted. All ellipses and brackets that appear in the source text are so identified by footnotes.

The first footnote to each document indicates the document’s source, original classification, distribution, and drafting information. The source footnote also provides the background of important documents and policies and indicates if the President and/or his major policy advisers read it. Every effort has been made to determine if a document has been previously published and this information has been included in the source footnote. If two or more different accounts of a meeting or event of comparable value are available and one or more is already declassified and published, the editors chose to print the still unpublished one and obtain its declassification.

Editorial notes and additional annotation summarize pertinent material not printed in this volume, indicate the location of additional documentary sources, provide references to important related documents printed in other volumes, describe key events, and summarize and provide citations to public statements that supplement and elucidate the printed documents. Information derived from memoirs and other first-hand accounts has been used when applicable to supplement the official record.

Declassification Review Procedures

Declassification review of the documents selected for publication was conducted by the Division of Historical Documents Review, Bureau of Diplomatic Security, Department of State. The review was made in accordance with the Freedom of Information Act, the Privacy Act, and the criteria established in Executive Order 12356 regarding:

[Page VIII]

1) military plans, weapons, or operations;

2) the vulnerabilities or capabilities of systems, installations, projects, or plans relating to the national security;

3) foreign government information;

4) intelligence activities (including special activities), or intelligence sources or methods;

5) foreign relations or foreign activities of the United States;

6) scientific, technological, or economic matters relating to national security;

7) U.S. Government programs for safeguarding nuclear materials or facilities;

8) cryptology; and

9) a confidential source.

Declassification decisions entailed concurrence of the appropriate geographic and functional bureaus in the Department of State, other concerned agencies of the U.S. Government, and appropriate foreign governments regarding documents of those governments. The principle guiding declassification review is to release as much information as is consistent with contemporary requirements of national security and sound foreign relations.

Louis J. Smith and Edward C. Keefer of the Office of the Historian compiled and edited this volume under the supervision of Charles S. Sampson, the Vietnam project leader, and Editor in Chief John P. Glennon. Suzanne E. Coffman prepared the lists of names and abbreviations. Rita M. Baker performed the technical editing. Barbara A. Bacon of the Publishing Services Division (Paul M. Washington, Chief) oversaw production of the volume. Max Franke prepared the index.

William Z. Slany
The Historian
Bureau of Public Affairs

HỒ SƠ MẬT 1963
Từ Các Nguồn Tài Liệu Của Chính Phủ Mỹ
Nhóm Thiện Pháp thực hiện
Nhà Xuất Bản Thiện Tri Thức Publications 2013

Tập sách “Hồ Sơ Mật 1963 – Từ các nguồn Tài liệu của Chính phủ Mỹ” nầy ra đời có hai mục đích:

Thứ nhất là để giới thiệu với quảng đại độc giả một nguồn tài liệu tham cứu của chính phủ Mỹ, ký tự là FRUS, vốn khá quen thuộc với giới nghiên cứu nhưng lại vẫn còn xa lạ với độc giả Việt Nam bình thường khi muốn tìm hiểu về những biến động lịch sử trong thập niên 1960’ của nước ta.

Thứ nhì là thông qua nguồn tài liệu đó để trình bày một số phát hiện mới, vốn không được đa số giới nghiên cứu người Việt hải ngoại khai thác và phổ biến, thậm chí còn bị một số “nhà bình luận” xuyên tạc và ngộ nhận, về những gì đã thực sự xảy ra tại miền Nam Việt Nam trong năm 1963.

Do đó, từ “Mật” trong tiêu đề tập sách là chỉ để cho quảng đại độc giả chưa biết đến, hoặc có biết đến nhưng không chịu sử dụng, nguồn tài liệu nầy mà thôi. Từ nay, hy vọng rằng mọi độc giả đều có thể tiếp cận trực tiếp nguồn FRUS để bổ túc cho những nhận định của mình được trung thực và chính xác hơn.


Tập sách nầy gồm 26 tài liệu, trong đó hơn 80%, 21 tài liệu, là của chính phủ Mỹ. Những văn bản nầy của chính phủ (Công điện, Bản Ghi nhớ, Điện tín, Phúc trình, …) gồm 12 tài liệu, hơn 57%, đã là của Bộ Ngoai Giao Mỹ dưới ký tự viết tắt FRUS. 9 tài liệu còn lại là của Tòa Bạch Ốc (Cục An Ninh Quốc Gia NSA), Bộ Quốc Phòng (Pentagon Papers), CIA (tại Sài Gòn và tại Langley), và từ Thượng Viện (Select Committee to Study Governmental Operations).

Còn 5 tài liệu không có nguồn gốc từ chính phủ Mỹ là Phúc trình A/5630 của Phái đoàn Điều tra Liên Hiệp Quốc; một đoạn trong Death of A Generation của Howard Jones vốn là một tác phẩm cũng sử dụng rất nhiều nguồn tài liệu của chính phủ Mỹ. Ngoài ra, còn có một trích đoạn trong cuốn Việt Nam Nhân Chứng của Trung Tướng Trần Văn Đôn, kể lại đêm tổng tấn công chùa 20-8-1963 mà ông vừa là tác nhân vừa là chứng nhân khiến một tài liệu của CIA đã phải đặc biệt nhắc đến; và một bài viết kết luận tổng hợp của tác giả Tâm Diệu về Phật giáo và cuộc Chính biến 1-11-1963 thông qua các tài liệu của chính phủ Mỹ.

Xin được có vài lời về lý do tại sao chúng tôi lại sử dụng đến hơn 57% tài liệu FRUS của Bộ Ngoại Giao Mỹ cho tập sách nầy.

FRUS, ký tự viết tắt của cụm từ Foreign Relations of the United States, là một tập hợp các tài liệu lịch sử chính thức liên hệ đến các quyết định quan trọng trong chính sách ngoại giao của Mỹ đã được giải mật và biên tập để công bố (The Foreign Relations of the United States series is the official documentary historical record of major U.S. foreign policy decisions that have been declassified and edited for publication). Những tài liệu nầy do Văn phòng Sử gia (Office of the Historian) thuộc Bộ Ngoại giao soạn thảo và chịu trách nhiệm xuất bản, và do Sở Ấn loát Chính phủ (Government Printing Office) in ấn phát hành. Tập hợp tài liệu đồ sộ nầy bắt đầu từ các biến cố ngoại giao từ thời chính quyền của Tổng thống Abraham Lincoln (1861) cho đến ngày nay.

Riêng tài liệu liên hệ đến Việt Nam dưới nhiệm kỳ Tổng thống Kennedy thì gồm 4 Tập, phủ dài thời gian 3 năm từ 1961 đến 1963. Hai tập cuối cùng, Tập III và Tập IV, được phát hành vào năm 1991 và được phổ biến Online trong không gian Internet vào đầu thiên niên 2000.

Độc giả người Việt ở hải ngoại, ngay cả ở Mỹ, cũng ít nghe nói đến kho tài liệu đồ sộ và quý giá đã được giải mật khá đầy đủ và dễ dàng truy cập Online nầy. Chỉ một số nhà nghiên cứu nghiêm túc là biết từ rất sớm về FRUS và đã khai thác rất hiệu quả để tái khẳng định và/hoặc hiệu đính lại một số biến cố / luận điểm mà trong quá khứ đã không hoặc chưa được biểu đạt rõ ràng.

Xin đan cử trường hợp về hai bài viết có liên quan đến chế độ Ngô Đình Diệm chỉ vài năm sau khi FRUS được lên Online: Cách đây hơn 10 năm, trong bài viết “Toàn Trị và Ngoại Thuộc” vào tháng 5 năm 2003, giáo sư Cao Huy Thuần ở Pháp đã sử dụng 50 nguồn trích dẫn từ FRUS trong tổng số 53 cước chú của ông.1 Còn trong tiểu luận công phu “‘Phiến Cọng’ trong Dinh Gia Long”, hoàn thành vào tháng 8 cũng năm 2003, tiến sĩ Chính Đạo Vũ Ngự Chiêu ở Mỹ đã sử dụng 49 tham chiếu từ FRUS trong tổng số 149 cước chú của ông. 2

Sở dĩ FRUS đạt được độ tin cậy khá cao, do đó mức sử dụng khá nhiều, trong các công trình nghiên cứu là vì ba lý do:

(i) Nói chung, FRUS là những tài liệu mật hoặc tuyệt mật (TOP SECRET) được trao đổi giới hạn giữa một số ít giới chức hành pháp rất cao cấp của Mỹ. Nội dung của những tài liệu nầy thường được làm cơ sở hoặc công cụ để thiết lập chính sách hoặc kế hoạch hành động cấp quốc gia, nên độ trung thực và tính chính xác của tài liệu, dù có lợi hay có hại cho chính quyền Mỹ, đều luôn luôn được người soạn thảo tài liệu cố gắng giữ ở mức tối đa;

(ii) Cơ chế vận hành Check and Balance (Kiểm soát và Quân bình) của chính phủ Mỹ [và sau nầy với việc ban hành Freedom of Information Act năm 1966 (Đạo luật về Quyền tự do tiếp cận Thông tin)] cho phép hai ngành Lập pháp và Tư pháp cũng như bất kỳ người dân nào, sớm hay muộn, cũng truy cứu được thông tin của chính phủ. Thậm chí nếu cần, có thể xin tòa án can thiệp (subpoena) để được tiếp cận tài liệu. Vì biết rõ và vì làm việc trong khung nguyên tắc đó từ lâu nên trong quá trình hình thành các tài liệu, giới chức chọn lựa và soạn thảo FRUS đã phải cố gắng tránh những sai lầm, sơ hở, tối nghĩa, lạc dẫn, suy đoán, thậm chí dối trá, … ở mức tối đa;

(iii) Tinh thần và đạo đức học thuật của giới nghiên cứu Mỹ là khá cao, lãnh vực nghiên cứu là khá đa dạng, và tranh chấp học thuật thì gay gắt trên trường quốc tế. Do đó, những học giả luôn đòi hỏi các nguồn cung cấp tài liệu, dù trong hay ngoài chính phủ, dù lãnh vực an ninh quốc gia hay bất kỳ lãnh vực nào, cũng phải duy trì một mức độ chuyên nghiệp trong các tài liệu để họ có thể tin tưởng sử dụng. Trong lãnh vực bang giao quốc tế có liên hệ đến Mỹ, FRUS là công cụ làm việc của giới nghiên cứu nên cũng phải chuyên nghiệp ở mức tối đa.

Đó ít nhất là những lý do vì sao FRUS có độ khả tín khá cao. Do đó, một cách cụ thể, công trình nghiên cứu nghiêm túc nào về quan hệ Việt-Mỹ trong thập niên 1960’ mà không tham chiếu FRUS thì cũng là điều thiếu sót. Nhưng dĩ nhiên chúng ta cũng không ngây thơ đến độ tin tưởng hoàn toàn bất kỳ thông tin nào của FRUS mà không đối chiếu với các nguồn thông tin khác và/hoặc đặt chúng trước quy trình phân tích chặt chẽ và chọn lọc khắt khe. Dù sao thì FRUS cũng đáng tin cậy và cần tham cứu để sử dụng, nhất là khi so sánh với những “nguồn tài liệu” khác rất đáng nghi ngờ, nhưng lại thường được đa số những “bình luận gia” người Việt cả trong lẫn ngoài nước, nhất là ở hải ngoại, sử dụng để “đầu độc chính trị” nhau nhiều hơn là để trình bày sự thật.Một cách cụ thể, chúng tôi xin cung cấp hai đường link sau đây để độc giả có thể truy cập tất cả tài liệu FRUS liên quan đến quan hệ Việt-Mỹ trong năm 1963:

1- FRUS 1961-1963, Volume III: Vietnam January – August 1963:

2- FRUS 1961-1963, Volume IV: Vietnam August – December 1963:


Năm 1963 là năm có đầy đủ triệu chứng của một chế độ toàn trị đang ở hồi cuối cùng của quy trình hủy diệt. Đại sứ Trần Văn Chương, thân phụ của bà Nhu, là người đầu tiên dùng cụm từ “toàn trị” để xác định đặc tính chính trị của chế độ Diệm 3.

Để hiểu rõ hơn về biến cố 1963, ta cần nắm bắt được ba giai đoạn phân chia cuộc đời chính trị của ông Ngô Đình Diệm:

■ Trước 1954, ông là một chính khách trôi nổi trong cuộc chiến Pháp-Việt, bị kẹt giữa chính sách của Hội Truyền giáo Hải ngoại (MEP) và truyền thống phục vụ nền đô hộ Pháp của gia đình nên ông đã không xả thân chống Pháp quyết liệt như các nhà cách mạng đương thời. Khi thì làm quan Nam Triều nên Việt Minh ghét ông, khi thì theo Nhật nên Tây muốn bắt ông, khi thì ẩn mình trong tu viện, khi thì “bao năm từng lê gót nơi quê người”, không uy tín, không lực lượng ngoại trừ một nhóm tín đồ Thiên Chúa giáo bản địa ủng hộ. Quốc tế không biết đến ông, vốn không có gốc rễ trong quần chúng nên không có một hoạt động nào có tác động đáng kể vào cuộc vận động giải thực gian khổ của toàn dân.

Đây là giai đoạn ông Diệm có thể có Tâm nhưng chắc chắn không có Tài, ai theo ông cũng được, không theo ông cũng chẳng sao. Ông chỉ là một “chính khách xa lông” như ta thường gọi.

■ Giai đoạn thứ nhì là từ 1954 đến 1959: Đó là lúc Mỹ thay Pháp tham dự vào thế cờ Đông Dương để xây dựng một tiền đồn chống lại chiến lược bành trướng của Cọng sản Quốc tế tại châu Á. Ông may mắn có hai yếu tố mà các chính khách Việt Nam đương thời không có: Mỹ và Vatican. Ông cũng may mắn có ông anh Giám Mục quen biết với lãnh tụ số một của Công giáo Mỹ trong thời kỳ đó. Cho nên ông được cường quốc Mỹ hỗ trợ thay thế Bảo Đại của Pháp. Ba “bà mụ” chăm sóc để hóa thân ông thành “phép lạ” của Mỹ là Hồng y Francis Spellman, Thượng Nghị sĩ Mike Mansfield, và Ngoại trưởng John Foster Dulles.4 Với hai thế lực quốc tế và bảo chứng của vị vua triều Nguyễn, ông về nước, “phất cờ” và được hầu như toàn dân miền Nam ủng hộ để xây dựng miền Nam mà chống Cọng. Quân viện và kinh viện, nhân sự và văn hóa của Mỹ ào ạt đổ vào miền Nam, giúp ông vượt qua mọi trở ngại để thành lập nền Cọng hòa. Lãnh đạo miền Bắc vừa phải chờ gần hai năm để Tổng Tuyển cử, lại vừa bận lo chữa vết thương chiến tranh sau 9 năm đánh Pháp, nên miền Nam được tạm ổn, thanh bình và trù phú. Ông làm Tổng thống của một nền Cọng hòa non trẻ, là một lãnh tụ không giỏi nhưng gặp thời và được hai thế lực đỡ đầu hết lòng yểm trợ, nên thực hiện được nhiều thành tích tại miền Nam.

Trong giai đoạn 5 năm nầy, ông Diệm là người có thể vừa có Tâm vừa có Tài, nhưng quan trọng hơn cả là ông được thời thế, ai là người muốn xây dựng miền Nam để chống Cọng thì phải ủng hộ ông. Ông là một ông quan phụ mẫu chi dân tuyệt vời trong một chế độ dân chủ khập khiểng.

■ Giai đoạn cuối là từ năm 1960 với những bước ngoặt oan trái, hệ quả của nền cai trị độc tài của ông mấy năm trước và của bản chất phong kiến gia đình trị, tổng hợp chất Thiên Chúa giáo Trung cổ và quan lại Tống Nho của văn hóa gia tộc ông. Năm 1960, chánh sách nội trị của ông phạm nhiều sai lầm nên bị chính quân dân miền Nam chống đối. Từ đầu năm, nhóm trí thức Bắc di cư trong báo Tự Do công khai tố cáo hành động đục khoét miền Nam của gia đình họ Ngô với bức tranh 5 con chuột trên bìa báo Xuân Canh Tý. Tiếp theo là thảm bại của Sư đoàn 13 tại Trảng Sập (Tây Ninh) vào ngày 26/1 dù lực lượng chính phủ đông và mạnh hơn. Đến tháng 4, nhóm 17 nhân sĩ trí thức và một linh mục (trong đó có 11 người đã từng là chiến hữu hoặc cọng tác viên cũ của ông Diệm) thuộc nhóm Tự Do Tiến Bộ ra Tuyên ngôn (tại khách sạn Caravelle) tố cáo tình trạng độc tài, tham nhũng, kém hữu hiệu và đòi ông thay đổi nhân sự cũng như chính sách. Tháng 11, các sĩ quan chỉ huy binh chủng Nhảy Dù cùng nhiều nhân vật đảng phái quốc gia tập họp trong Liên Minh Dân Chủ và Mặt trận Quốc gia Đoàn kết đã phát động cuộc binh biến, đánh thẳng vào dinh Độc Lập, đòi ông Diệm cải tổ toàn diện cơ cấu lãnh đạo quốc gia để xây dựng lại chính nghĩa và nâng cao hiệu năng chiến đấu của quân dân miền Nam. Tháng 12, Hà Nội cho ra đời và công khai hóa Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam, làm điểm tụ lực để thu hút quần chúng bất mãn hầu tiến hành cuộc đấu tranh vũ trang, thách thức tính chính thống của Việt Nam Cọng Hòa trên cả hai mặt quốc tế và quốc nội. Nhưng 5 biến cố đó cũng không tác hại sâu sắc bằng tình trạng kể từ năm 1960, hai ông bà Ngô Đình Nhu bắt đầu khuynh loát rồi cuối cùng khống chế trung tâm quyền lực quốc gia ở Dinh Gia Long, từ từ đẩy ông Diệm vào vai trò thứ yếu trong công việc quản trị miền Nam. Ông làm Tổng thống như một vua Lê bù nhìn bên (ông bà) chúa Trịnh lộng quyền.

Đây là giai đoạn chót, ông Diệm mất đi cả cái Tâm lẫn cái Tài, nhưng vẫn cùng gia đình cao ngạo bám vào ghế lãnh đạo quốc gia nên hại nước hại dân, vì vậy ai là người có trí và có lòng thì cũng phải chống ông. Từ người hùng của thời thế, ông Diệm trở thành tội nhân của lịch sử. Đó có phải là nhiệm ý Thiên Chúa chăng?

Vì cái năm bản lề 1960 nhiều biến động đó mà những năm sau, miền Nam bắt đầu suy thoái, chịu đựng hết cuộc khủng hoảng nầy đến cuộc khủng hoảng khác:

Thật vậy, năm 1961, trong lúc nền kinh tế quốc gia vẫn còn phụ thuộc nặng nề vào kinh viện Mỹ 5 thì tình hình an ninh hầu như bị suy sụp một cách đáng quan ngại, nhất là ở nông thôn, nơi Việt Cọng kiểm soát 80% 6 đến nỗi ngày 10-10-1961, ông Diệm phải ban bố “tình trạng khẩn cấp trên toàn lãnh thổ Việt Nam Cộng Hòa.7 Và hai tháng sau, ngày 7-12-1961, ông Diệm đã gửi thư cho Tổng thống Kennedy xin tăng thêm viện trợ vì “Việt Nam Cọng Hòa đang phải đối đầu với một thảm họa lớn nhất trong lịch sử8.

Qua năm 1962, sáng ngày 27 tháng 2, hơn một năm sau “Đảo chánh Nhảy dù”, hai sĩ quan của một binh chủng khác của quân đội lại hành động: Trung úy Phi công Phạm Phú Quốc và Nguyễn văn Cử đã bay 2 chiếc Skyrider A-1 ném bom Napalm và bắn rocket vào dinh Độc Lập với mục đích tiêu diệt toàn bộ lãnh đạo đầu não của Đệ Nhất Cọng hòa. Trong khi đó thì ngoài chiến trường, các đơn vị vũ trang của Việt Cọng bắt đầu thách thức quân lực VNCH trên cả 4 Quân khu, đánh chiếm nhiều đồn bót, pháo kích vào các quận huyện ven thủ đô Sài Gòn. Đặc công của họ còn dám đặt chất nổ tại các thành thị và bắt cóc các viên chức của chế độ. 9 Tình trạng an ninh khẩn trương đến nỗi ngày 31-3-1962, ông Diệm đã phải gửi thông điệp cho 92 quốc gia trên thế giới yêu cầu ủng hộ VNCH chống cuộc xâm lăng của Cọng sản 10. Như vậy, “Sau sáu năm trời làm một thứ Quốc trưởng không ai lay chuyển nổi, Diệm vẫn bất an. Sự ủng hộ của nhân dân phai lạt, quân đội không thể chiến đấu theo lối chiến tranh cách mạng của Việt Cộng, còn kinh tế quốc gia hầu hết hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ Mỹ11.

Và, cuối cùng, năm 1963 định mệnh cũng đến! Trong năm đó, những biến cố dồn dập khuấy động một miền Nam hừng hực lửa. Những biến cố nầy là do hệ quả tích lũy từ các nguyên nhân các năm trước hoặc được khởi động đột biến ngay trong chính năm 1963: Từ thảm bại Ấp Bắc đến Phúc trình Mansfield (đặt câu hỏi căn bản rằng “Chúng ta có thể thắng Cọng sản với Diệm không?”); từ cuộc đấu tranh rồi bị đàn áp của Phật giáo đến hành động quyên sinh của văn hào Nhất Linh; từ rạn nứt quan hệ với Mỹ đến những tiếp xúc thỏa hiệp với Hà Nội; từ gần 10 âm mưu đảo chánh của các sĩ quan trung cấp ngay đầu năm 1963 đến chính ông Nhu cũng dự định đảo chánh ông Diệm trong kế hoạch Bravo I để thay ông Diệm… Tất cả như những ngọn sóng, trùng trùng điệp điệp đan bện vào nhau đổ ụp xuống chế độ ông Diệm vào ngày 1-11-1963. Và vào sinh mạng hai anh em ông ngày 2-11-1963.

Phật giáo hay không Phật giáo, Quân đội hay không Quân đội, Mỹ hay không Mỹ, cuối cùng thì nhân nào quả nấy. Và lịch sử sang trang. Phải sang trang…


Nhiều tài liệu đã đề cập đến những ngày xao động của năm 1963. Trong tập sách nầy, thông qua các nguồn tài liệu Mỹ mà chủ yếu là từ FRUS, chúng tôi chỉ muốn cung cấp thêm một số dữ kiện do người Mỹ phát hiện nhưng không được đông đảo người Việt Nam biết đến. Sau đây là vài ví dụ:

– Trong vụ nổ súng tại Đài Phát thanh Huế ngày 8-5-1963, lúc đầu, binh sĩ chính quy được lệnh đàn áp đám đông Phật tử nhưng họ từ chối. Do đó, cuối cùng, chính địa phương quân của Thiếu tá Đặng Sỹ đã nổ súng và ném lựu đạn. (FRUS 1961-1963, Vol. III, Doc. 116).

– Ngày 3/6/1963 tại Huế, sinh viên và đồng bào tại Huế biểu tình và đã bị quân đội phun hóa chất để giải tán (FRUS 1961-1963, Vol. III, Doc. 146 và 147).

– Tướng Lê Văn Kim là tướng lãnh đầu tiên đề cập với người Mỹ, ông Rufus Phillips của USOM, về ý định của quân đội sẽ loại bỏ ông Nhu nếu Mỹ có cùng một thái độ cứng rắn như thế. Bộ trưởng Quốc phòng Nguyễn Đình Thuần và Chánh Văn phòng Phủ Tổng thống Võ Văn Hải cũng muốn Mỹ tỏ thái độ muốn loại bỏ ông Nhu. (Pentagon Papers trích dẫn FRUS 1961-1963, Vol III, Doc. 274).

– Tướng Trần Văn Đôn cho người Mỹ biết giữa ông Diệm và bà Nhu không có quan hệ xác thịt nhưng ông Diệm xem bà Nhu như một người vợ lý tưởng thuần khiết (platonic wife) như Hitler đối với Eva Braun, và ông Diệm đã từng thăng chức cho một người làm vườn tại Đà Lạt từ Trung sĩ lên Trung tá chỉ vì người nầy trắng trẻo đẹp trai (FRUS 1961-1963, Vol I I I, Doc. 275).

– Việc ông Nhu lừa dối các tướng lãnh khi cho Lực Lượng Đặc Biệt giả danh quân đội tấn công các chùa tại Sài Gòn đêm 20/8/1963 khiến cả Mỹ lẫn dân chúng Việt Nam lên án quân đội, đã là một bước ngoặt mạnh mẽ khiến Quân đội dứt khoát muốn loại bỏ ông Nhu hơn. (FRUS 1961-1963, Vol III, Doc. 274).

– Từ năm 1962, sau cuộc đảo chánh của Nhảy Dù và vụ oanh kích của 2 Phi công, và trước khi xảy ra vụ Phật giáo, Mỹ đã đánh giá là miền Nam sẽ bị nhuộm đỏ vì gia đình họ Ngô đa nghi, kém hiệu quả và mất lòng dân (FRUS 1961-1963, Vol II, 1962, Doc. 268).

– Sau cuộc tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức, ngày 25/6, ông Nhu đã nói thẳng với người Mỹ rằng ông chống đối ông Diệm, và chính phủ hiện tại phải bị loại bỏ. Ông Nhu trình bày điều nầy trong một tình trạng xúc động cao độ (FRUS 1961-1963, Vol III, Doc. 256).

– Một đội cảnh sát đặc biệt của bà Nhu được thành lập và do người em của bà là Trần Văn Khiêm chỉ huy. Ông Khiêm đã cho một ký giả người Úc xem một danh sách các viên chức Mỹ tại Sài Gòn mà ông đang lên kế hoạch ám sát (FRUS 1961-1963, Vol IV, Doc. 68).

– Nhiều quan chức Việt Nam cho biết quyền lực thực sự nằm trong tay ông Nhu, ông Diệm chỉ là “búp bê” của ông Nhu. Cả hai ông Nguyền Đình Thuần và Võ Văn Hải đều xác nhận ông Nhu hút thuốc phiện từ hai năm rồi. Trạng thái tâm thần hoảng loạn của ông Nhu hiện rõ khi ông tuyên bố chỉ có ông mới cứu được Việt Nam. (FRUS 1961-1963, Vol IV, Doc.110).

– Bà Trần Văn Chương, thân mẫu của bà Nhu, gọi bà Nhu là “đồ quỷ” (monster), ông Nhu là “hung nô” (barbare), ông Diệm là “kẻ bất tài” (incompetent). Còn ông Trần Văn Chương, Đại sứ VNCH tại Mỹ, thì bàn thảo với các nhà hoạt động để thành lập một chính phủ lưu vong để lật đổ nhà Ngô (FRUS 1961-1963, Vol IV, Doc.118).

– Khoản tiền 42,000 Mỹ Kim đã do CIA trao trước đó để dùng mua thực phẩm cho chiến binh VNCH và dùng làm tiền tử tuất cho gia đình tử sĩ trong cuộc binh biến 1-11-1963. Tướng Dương Văn Minh hai lần điện thoại tới ông Diệm, đề nghị hai anh em Diệm-Nhu đầu hàng sẽ được an toàn xuất ngoại. Ông Diệm hai lần từ chối. (Phúc Trình Thượng Viện Hoa Kỳ Số 94-465).

– Vân vân…

Đó chỉ là vài ví dụ. Xin bạn đọc từ từ đọc hết 26 tài liệu…

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Chính biến 1-11-1963, chúng tôi hy vọng tập sách nầy sẽ là một nhắc nhở đến những độc giả muốn tìm hiểu lịch sử Việt Nam thời cận đại một điều ai cũng đã biết, rằng trong tình trạng nhiễu loạn thông tin và nhiễu nhương thế sự hiện nay, hiểu được và đánh giá đúng một sự kiện thì thật là khó khăn.

Trân trọng,

Nhà Xuất bản Thien Tri Thuc Publications

P.O. Box 4805

Garden Grove, CA.92842-4805 – USA



(1) Bài được đăng trên Diễn Đàn Forum số 129, xuất bản tại Paris vào tháng 5 năm 2003 và được Thư Viện Hoa Sen đăng lại:

(2) Bài được đăng trên Tạp chí Hợp Lưu tại California vào tháng 8 năm 2003 và được Việt-Studies đăng lại:

(3) FRUS 1961-1963, Tập III, Memo của Forrestal gửi Harriman ngày 8-3-1963.

(4) Joseph Buttinger, Vietnam: A Political History. New York: Frederick A. Praeger, 1968.

(5) Bernard C. Nalty, Rival Ideologies in Divided Nations (Vietnam War), tr. 62; và Frances Fitzgerald, Fire in the Lake, tr. 101-104.

(6) Robert Scigliano, Vietnam, A Country At War.

(7) Sắc lệnh số 209-TTP của Tổng Thống Phủ – Đoàn Thêm, Những ngày Chưa quên” Đại Nam, 1967 – Nam Chi Tùng Thư tái bản.

(8) Marvin E, Gettlemen, Vietnam History, Documents and Opinionsm và Đoàn Thêm, Những ngày Chưa quên” Đại Nam, 1967 – Nam Chi Tùng Thư tái bản.

(9) Stanley Karnow, Vietnam, A History, New York: King Presss, 1983.

(10) Đoàn Thêm, Những ngày Chưa quên” Đại Nam, 1967 – Nam Chi Tùng Thư tái bản.

(11) Bernard C. Nalty, Rival Ideologies in Divided Nations (Vietnam War), tr. 62.


Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập: Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s