Sốt vàng da: Một thảm kịch có thể phòng ngừa

English: Yellow fever: A preventable tragedy 

Châu Phi hiện đang trong vòng kìm kẹp của một trong những dịch bệnh tồi tệ nhất  bùng phát trong 30 năm qua: sốt da vàng. Và một thảm họa lớn hơn đang đe doạ

Bản đồ những nơi xuất hiện muỗi vằn

Một trong những bí ẩn của dịch tễ học là tại sao châu Á không bị sốt vàng da. Dịch bệnh hoành hành ở châu Phi, lục địa nơi dịch đã tiến hóa. Dịch sốt da vàng lan rộng ở Nam Mỹ, khi dịch bệnh được mang đến Nam Mỹ bằng tàu nô lệ Châu Phi của châu Âu. Sốt da vàng đã từng được tìm thấy ở cả Bắc Mỹ và Nam Âu, nhưng nó đã bị tận diệt bởi việc áp dụng các nỗ lực đáng kể và nhiều tiền của, và cả hai nơi này có chung may mắn là không có nhiều khỉ, động vật có vai trò chứa và lưu trữ các virus sốt da vàng. Tuy nhiên, mặc dù phần lớn châu Á là nơi tập trung của muỗi vằn – Aedes aegypti, một loại muỗi lây lan bệnh sốt vàng da, thật lành thay châu Á vẫn miễn nhiễm với dịch sốt vàng da.

Một giả thuyết có thể là chủng châu Á của muỗi vằn A. aegypti là tác nhân truyền nhiễm kém của virus sốt vàng da (dù không hề khó khăn để muỗi vằn truyền nhiễm sốt xuất huyết, một bệnh có liên quan). Giả thuyết khác có thể là còn sống sót và phục hồi sau bệnh sốt xuất huyết, sau khi lây lan ở miền nam châu Á, đã mang lại một mức độ đề kháng nhất định với bệnh sốt vàng da. Hoặc có thể là thương mại qua lại giữa châu Phi và châu Á vẫn còn quá khiêm tốn để cho virus sốt da vàng cắm rễ ở châu Á. Thế giới có thể sớm tìm ra. Đối với một thử nghiệm không có kế hoạch của một dịch bệnh chỉ mới bắt đầu mà có thể, nếu kế hoạch không bị bóp chết từ trong trứng nước, sẽ lây lan thành một trong những bệnh khó lường nhất của thế giới đến châu lục đông dân nhất thế giới.

Về phía Đông

Trung tâm của các sự kiện là ở Angola. Giống như nhiều quốc gia châu Phi khác, Angola có sốt vàng đặc hữu (được xem là nguyên nhân cho 80.000 trường hợp tử vong mỗi năm ở châu Phi). Nhưng trong tháng 12 năm 2015 các bác sĩ nhận thấy công việc của mình đã tăng lên và nhận ra rằng họ đã có một dịch bệnh ở đây (xem bài viết).

Dịch bệnh này hiện đã lan tới Congo; các nước láng giềng khác của Angola đang dõi theo một cách lo lắng. Một đất nước xa xôi mà ít nhất có nhiều nguyên nhân để lo lắng là Trung Quốc. Đây là kết quả của trao đổi thương mại phát triển nhanh chóng giữa châu Á và châu Phi, một số lượng lớn người Trung Quốc sinh sống tại Angola. Những người Trung Quốc này, dù không phải là người nhập cư nhưng là người nước ngoài làm việc tại châu Phi và được dự đoán sẽ trở về Trung Quốc. Những sự trở lại này đã, lần đầu tiên, đưa 11 trường hợp sốt vàng da đến cho Trung Quốc. Con số lớn hơn chắc chắn sẽ kéo theo.

Các nước châu Á khác cũng phải cảnh giác với các mối đe dọa. Muỗi vằn A. aegypti đầy rẫy ở Campuchia, Ấn Độ, Myanmar và Thái Lan (xem bản đồ). Với các chuyến bay liên lục địa  mang các du khách qua lại ngày càng nhiều hơn, nguy cơ bùng phát dịch bệnh sốt vàng da ở châu Á lớn hơn bao giờ hết. Và muỗi vằn A. aegypti có hình thái mới trong việc lây truyền bệnh đến nơi ở mới. Virus Zika, mà muỗi vằn cũng lây truyền, đã nhiễm tới hơn 1 triệu người ở Nam Mỹ trong hơn một năm, từ những gì đã thấy nhiều hoặc ít hơn một khởi đầu tại chô. Liệu sốt vàng da có đến với châu Á, một số chuyên gia nhận định rằng hơn 100 triệu người ở các thành phố lớn cũng có kết nối sẽ cần phải được tiêm phòng. Điều đó sẽ nhanh chóng làm cạn kiệt nguồn cung vắc-xin của thế giới , ngay cả khi chỉ có 1 % của một liều (được cho là đủ để miễn dịch cho người lớn) được dùng cho mỗi người khi cần đến nó. Về lâu dài, nếu bệnh tự thiết lập cắm rễ trong các khu rừng của châu Á, hơn 1 tỷ người có thể bị nguy hiểm.

Đó sẽ là một kết quả cực kỳ vô lý, và vô lý gấp bội vì vắc-xin chống sốt da vàng là rất rẻ và bảo đảm sự miễn nhiễm suốt đời. Sản xuất phải được tăng cường. Tổ chức Y tế Thế giới, đã được tiêm chủng cho người châu Phi chống lại căn bệnh này từ năm 2007, bây giờ phải đẩy nhanh các nỗ lực để đạt được phần còn lại là những người có nguy cơ nhiễm nó, sử dụng liều giảm để tang cung cấp nếu cần thiết. Các nước châu Á cần các kế hoạch khử trùng tại chỗ để loại trừ muỗi từ các thành phố. Các nước cũng phải đào tạo nhân viên y tế để quản lý vắc-xin rộng rãi trong các trường hợp khẩn cấp.

Thế giới đã thất bại trong việc ngăn chặn có hiệu quả bệnh sốt vàng a ở châu Phi. Điều này đe doạ đẩy hàng triệu cuộc sống vào những nguy cơ lớn hơn . Đây là thời gian để hành động.

Advertisements

One thought on “Sốt vàng da: Một thảm kịch có thể phòng ngừa

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s