Đông Nam Á đối phó với bãi đổ rác khi Trung Quốc thực thi lệnh cấm nhập khẩu rác thải

English: Southeast Asia braces for trash dump as China enacts waste import ban

Kể từ ngày 1/1/2021, Trung Quốc  sẽ  không còn chấp nhận chất thải đến từ nước khác, đối với Việt Nam, Thái Lan và Indonesia có thể sẽ cảm thấy đây là gánh nặng từ chính sách mới

Mặc dù ba quốc gia này đã thực hiện nhiều biện pháp để đối phó với rác thải nhưng do còn nhiều tham nhũng, và các chính sách yếu có thể khiến các quốc gia bị chôn vùi trong rác

Trung Quốc, quốc gia đã từng là vua cứu cánh của thế giới, đang đóng cửa đối với tất cả các hoạt động nhập khẩu chất thải trong ngày đầu tiên của năm mới. Thông báo gần đây đã gây ra sự lo lắng tương tự đối với các nước xuất khẩu rác thải vào năm 2018, khi Trung Quốc ban hành chính sách “Chiến dịch thanh kiếm toàn quốc” đó là cấm nhập khẩu 24 loại rác thải rắn, bao gồm cả rác thải nhựa

Việc thay đổi chính sách năm 2018 là nguyên nhân khiến các quốc gia xuất khẩu chất thải lớn trên thế giới như Châu Âu,Anh,Mỹ,Úc tranh giành các điểm đến thay thế, bao gồm các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Việt Nam và Indonesia, điều đó đã khiến nơi đây nhanh chóng trở nên choáng ngợp trước khối lượng rác khổng lồ mà các nước nhận được. Ngay sau đó chính các quốc này đã bất đầu ban hành các lệnh cấm và hạn chế nhập khẩu chất thải.

Với thông báo mới nhất của Trung Quốc về lệnh cấm rác thải triệt để, những lo ngại đã được đặt ra về những ảnh hưởng mà lệnh này có thể gây ra đối với các nước Đông Nam Á, nơi mà năng lực quản lý xử lý rác thải còn hạn chế.

Việt Nam, quốc gia có đường biên giáp với Trung Quốc là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi chính sách rác thải 2018 của Bắc Kinh, Việt Nam vẫn chưa thực sự sẵn sàng cho nhập khẩu nhiều rác hơn. Theo một báo cáo quốc gia được công bố vào tháng trước, các loại rác thải rắn được nhập khẩu để sản xuất không chỉ không đáp ứng được các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bảo vệ môi trường mà còn tạo thêm áp lực trong việc quản lý chất thải trong nước.

Trong khi đó, hầu hết các thiết bị xử lý chất thải rắn trong nước chưa được đồng bộ, chưa được hoàn thiện và chưa được phổ biến trong nước – theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia năm 2019 do Bộ Tài nguyên thiên nhiên và Môi trường công bố. Không có hướng dẫn cụ thể nào của quốc gia về việc sử dụng công nghệ  để xử lý chất thải rắn đô thị.

Kể từ năm 2018, Chính phủ Việt Nam đã kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu phế liệu thông qua nhiều chính sách khác nhau, bao gồm sửa đổi tiêu chuẩn kỹ thuật của quốc gia để đảm bảo chỉ cho phép phế liệu có chất lượng và xử lý các lô hàng bất hợp pháp gồm hàng nghìn container phế liệu giấy, nhựa và kim loại . Việt Nam đã nhập khẩu 9,2 triệu tấn phế liệu trong năm, tăng 14% so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam.

Vào cuối tháng 10 năm 2020, có khoảng 3.300 container chưa có người nhận tại các cảng Việt Nam – một mức giảm đáng kể so với hàng chục nghìn container như vậy trong năm 2018, theo như lời bài báo của Bộ Giao thông vận tải trích dẫn từ Tổng cục Hải quan.

Việt Nam cũng đang phải vận lộn với một lượng lớn chất thải từ chính trong nước, theo báo cáo gần đây của Bộ Tài Nguyên Môi Trường thì khối lượng chất thải rắn đã tăng  đến 46%, từ năm 2010 đến 2019. Việt Nam còn tạo ra khoảng 64,700 tấn rác thải sinh hoạt đô thị mỗi ngày vào năm ngoái – hơn 2/3 lượng rác thải được chôn trong các bãi chôn lấp, trong khi phần còn lại được đốt hoặc biến thành phân bón.

Theo Viện Chiến lược và Chính sách Tài Nguyên và Môi trường, chỉ có khoảng 8% đến 12% lượng chất thải này được tái chế ở Việt Nam.

Việt Nam cũng là nước sản xuất và tiêu thụ hàng loạt nhựa – gần một nửa lượng nhựa được thiết kế và sản xuất trong nước là loại sử dụng một lần. Năm ngoái, các quan chức Việt Nam đã thông báo rằng họ sẽ cấm nhập khẩu phế liệu nhựa vào năm 2025 như một cách để giảm bớt gánh nặng về môi trường.

Trong khi đó nước bạn láng giềng,Thái Lan, một quốc gia khác đang phải đối mặt với làn sóng nhập khẩu chất thải từ các quốc gia giàu có, Chính phủ đã phải cấm nhập khẩu rác thải điện tử và tạm dừng cấp giấy phép nhập khẩu mới cho rác thải nhựa vào tháng 7/2018 trước khi tuyên bố cấm hoàn toàn rác thải nhựa  nước ngoài bắt đầu từ năm 2021.Tuy nhiên, các chính sách lại không phù hợp với thực tế đối với lệnh cấm chất thải nhựa nhập khẩu.

“Bởi vì giấy phép nhập khẩu hiện tại chỉ có giá trị trong vòng một năm, không có giấy phép hợp lệ nào tồn tại sau tháng 7/2019 và do đó,việc nhập khẩu rác thải nhựa đáng nhẽ phải dừng lại.Trái lại thì việc nhập khẩu rác thải nhựa vẫn tiếp tục, So Sasaki, một học giả thỉnh giảng tại Đại học Chulalongkorn ở Bangkok, cho biết trong một bài báo vào tháng 9 về tác động của việc hạn chế nhập khẩu rác thải của Trung Quốc đối với Thái Lan.

Penchom Saetang, giám đốc quỹ môi trường Ecological Alert and Recovery-Thailand (EARTH), cho biết tham nhũng là nguyên nhân chính khiến Thái Lan nhập khẩu quá nhiều rác thải nhựa và các công ty tái chế thường hối lộ các quan chức chính phủ để được cấp phép hoạt động cho công việc của họ.

Dữ liệu từ Bộ  Tài Nguyên và Môi Trường Thái Lan cho thấy đã có 323,000 tấn rác thải nhựa được nhập khẩu trong năm 2019, gấp đôi số lượng được ghi nhận vào năm ngoái

Theo một nghiên cứu được công bố vào tháng 10 trên tạp chí Science Advances, Thái Lan là nước gây ô nhiễm nhựa đứng thứ năm trên thế giới – sau Mỹ, Anh, Hàn Quốc và Đức.

Penchom cho rằng ít nhất kể từ năm 2017, việc các công ty tái chế Trung Quốc chuyển đến Thái Lan và rằng do việc lơ là của chính quyền và tham nhũng đã biến vương quốc này thành bãi rác phế liệu nhựa và các bộ phận điện tử. Bà lo ngại rằng nếu không có hành động giải quyết những vấn đề này thì sẽ có thêm nhiều cộng đồng địa phương bị ảnh hưởng vào năm tới vì ô nhiễm do sử dụng hóa chất trong quá trình tái chế.

Chuẩn bị một hệ sinh thái chất thải

Ở Indonesia, chính phủ không thể nhập khẩu chất thải thông thường và chất thải nguy hại và độc hại từ nước ngoài vì hiến pháp cấm nước này làm như vậy, theo Novrizal Tahar, giám đốc quản lý chất thải rắn của Bộ Môi trường và Lâm nghiệp.

Những gì được cho phép là phế liệu tái chế, với tạp chất tối đa trên phế liệu nhập khẩu được giới hạn ở mức 2%, ông nói.

Chính phủ Indonesia đặt mục tiêu cho ngành nhựa trong nước có thể tự sản xuất phế liệu mà không phải nhập khẩu từ nơi khác vào năm 2026, trong khi mục tiêu tương tự đối với ngành giấy sẽ đạt được vào năm 2030.

Đối với điều kiện như Indonesia, thì điều thích hợp nhất là trước tiên phải làm các bãi chôn lấp hợp vệ sinh, từng bước một

“Nhưng nó không thể [dễ dàng như] lật lòng bàn tay. Cần phải chuẩn bị một hệ sinh thái, [số lượng] bãi rác có thể tăng lên, xã hội cũng phải được khuyến khích phân loại rác, ”ông nói thêm, nhấn mạnh những trở ngại trong quản lý rác thải ở Indonesia.

Indonesia, quốc gia sử dụng bãi chôn lấp trong hệ thống quản lý chất thải của mình, đã xử lý thành công khoảng 80% tổng lượng rác thải sinh hoạt, cùng với đó chính phủ dự kiến 100% rác thải sẽ được xử lý vào năm 2025.

Tại Indonesia hầu hết các thành phố đều có bãi rác ở xung quanh, theo Aretha Aprilia, giám đốc dự án tại chi nhánh Jakarta của CDM Smith, một công ty xây dựng và kỹ thuật tư nhân toàn cầu cung cấp dịch vụ và giải pháp cho khách hàng về môi trường, nước, năng lượng, giao thông và cơ sở vật chất.

“Đối với điều kiện như Indonesia, thích hợp nhất là làm trước, từng bước đối với các bãi chôn lấp hợp vệ sinh; “Hãy thực hiện những bước nhỏ vì nếu chúng tôi muốn nhảy thẳng vào [công nghệ] từ chất thải thành năng lượng, khả năng tài chính của chúng tôi vẫn chưa đủ”, bà nói và cho biết thêm rằng phương pháp đổ rác lộ thiên vẫn đang được thực hiện tại các bãi chôn lấp.

Danny Marks, trợ lý giáo sư về chính trị và chính sách môi trường tại Trường Đại Học  Luật và Chính phủ thuộc Đại học Thành phố Dublin, cho biết tái chế rác thải là không tốt cho các nền kinh tế Đông Nam Á do tác động tiêu cực của quá trình đối với con người và môi trường xung quanh.

Việc này có thể gây ra các vấn đề sức khỏe lâu dài do ô nhiễm không khí do các nhà máy tái chế gây ra. Marks, người đã dành nhiều năm nghiên cứu về quản lý môi trường ở Đông Nam Á, cho biết ô nhiễm nhựa biển cũng có thể gây tổn hại cho du lịch. “Hơn nữa, những nhà máy này đang góp phần làm nguồn nước thải gần Bangkok tồi tệ hơn, gây thiệt hại cho ngành sản xuất nuôi trồng thủy sản ở hạ nguồn.”

Ông cũng nói thêm rằng đại dịch coronavirus

đã giảm một nửa nhu cầu đối với nhựa tái chế trong khu vực, do suy thoái kinh tế đã làm giảm nhu cầu về dầu, do đó đã làm cho giá nhựa mới bị giảm.

Ông còn nói thêm: “Với nhu cầu thấp hơn cộng với nhiều tác động có hại của việc tái chế chất thải, điều này sẽ là hợp lý khi các nước Đông Nam Á đi theo sự dẫn dẵn Trung Quốc và áp dụng lệnh cấm nhập khẩu chất thải”.

NHỮNG CHUYỂN ĐỔI CHẤN ĐỘNG

Khi Trung Quốc bắt đầu chắc chắn về việc cấm nhập khẩu chất thải năm 2018,

Trung Quốc đã chuyển gánh nặng tiêu thụ rác từ các nước phát triển sang Đông Nam Á – nhưng nó cũng gây ra những thay đổi khác, bao gồm cả việc sửa đổi Công ước Basel, một hiệp ước quốc tế quy định các hoạt động di chuyển xuyên biên giới và việc xử lý của các chất độc hại, chất thải

Việc sửa đổi đã được hầu hết các quốc gia trên thế giới đồng ý, ngoại trừ Mỹ vào tháng 5 năm ngoái, quy định rằng chất thải nhựa không thể tái chế bị cấm vận chuyển đến các nước nghèo hơn mà không có sự đồng ý của các nước này . Hiệp ước sửa đổi sẽ có hiệu lực vào tháng 1 năm 2021.

Trong khi đó, tác động theo thời gian thực tế của lệnh cấm nhập khẩu chất thải hoàn toàn năm 2021 của Trung Quốc đối với các nước như Đông Nam Á vẫn chưa được nhìn thấy.

Abi Aguilar, nhà hoạt động  khu vực Đông Nam Á của tổ chức môi trường Greenpeace, đang làm việc về vấn đề buôn bán chất thải, cho biết cô không ngạc nhiên nếu nhiều rác thải nhựa sẽ lại tìm đường trở lại các khu vực và “để các nước phát triển sử dụng các chính sách quản lý chất thải không nhất quán ở các nước Đông Nam Á để thúc đẩy xuất khẩu chất thải nhựa của họ ”.

Những thách thức trong việc xử lý và giám sát thặng dư chất thải nhựa ở cả các nước xuất khẩu và nhập khẩu đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động bất hợp pháp trong buôn bán và xử lý chất thải diễn ra trong lĩnh vực chất thải nhựa, theo báo cáo về quản lý chất thải nhựa toàn cầu do Interpol công bố vào tháng 8. , tổ chức cảnh sát lớn nhất thế giới.

Báo cáo cho biết: “Khi các quốc gia nhập khẩu chất thải trên thế giới đưa ra các luật mới hạn chế nhập khẩu chất thải nhựa, Interpol ước tính rất có thể hoạt động buôn bán chất thải nhựa sẽ tiếp tục thích ứng và chuyển hướng các chuyến hàng sang các nước mới và dễ bị tổn thương”, theo một báo cáo còn cho biết thêm rằng những điểm đến tiếp nhận sẽ có thể là các nước Đông Nam Á, Châu Phi và Châu Mỹ Latinh.

Aguilar của Greenpeace thừa nhận rằng các nước Đông Nam Á đang nỗ lực để ngăn chặn   việc chính mình trở thành bãi rác của thế giới, nhưng phải nói thêm rằng Greenpeace không nghĩ rằng các biện pháp này là hiệu quả hoặc đã đủ để giải quyết vấn đề.

Vì những điều này là đơn phương, nên nó sẽ vẫn là một vòng luẩn quẩn và làm cho các quốc gia phát triển về xuất khẩu sẽ tìm thấy một điểm đến chất thải tiềm năng khác, ” bà nói và còn nói thêm rằng Asean cần làm việc cùng nhau và đưa ra một tuyên bố chung khẩn cấp để chấm dứt buôn bán chất thải nhựa nhập khẩu từ nước ngoài trong khi các nước xuất khẩu cũng nên thiết lập và nâng cao hoạt động tái chế chất thải nhựa trong nước của họ.

Mai Quỳnh chuyển ngữ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s