Việt Nam đứng thứ 3 thế giới về giao dịch tiền ảo

tapchitaichinh.vn Thanh Hằng 17:35 25/05/2025

Thị trường tài sản mã hóa mang đến cơ hội, nhưng cũng đầy rẫy cạm bẫy. Trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, các nhà đầu tư cần học cách nhận diện, phòng tránh các mô hình lừa đảo để tự bảo vệ mình.

Trong những năm gần đây, thị trường tài sản mã hóa (crypto) đã bùng nổ tại Việt Nam, thu hút một lượng lớn nhà đầu tư, đặc biệt là giới trẻ. Với tiềm năng lợi nhuận cao và tốc độ tăng trưởng ấn tượng của các đồng tiền như Bitcoin, Ethereum, hay các mô hình tài chính phi tập trung (DeFi), không ít người đã kỳ vọng đây sẽ là cơ hội đổi đời.

Theo số liệu từ Triple-A, năm 2024 có hơn 17 triệu người Việt Nam đang sở hữu tài sản mã hóa, chiếm gần 17% dân số. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng đi kèm một lỗ hổng lớn: phần lớn nhà đầu tư là người mới, tiếp cận thị trường thông qua mạng xã hội hoặc lời rỉ tai, không có nền tảng về công nghệ blockchain, pháp lý tài sản số hay các phương thức lừa đảo phổ biến hiện nay.

Mới đây, thông tin về “Madam Ngo” bị Interpol truy nã vì tội lừa đảo đầu tư tiền điện tử và ngoại hối, lừa đảo hơn 2.000 nạn nhân người Việt Nam số tiền khoảng 300 triệu USD đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong thị trường này.

Trao đổi với báo chí về vụ việc này, bà Nguyễn Vân Hiền – Phó Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam nhận định, trên thị trường tài sản mã hóa đang xuất hiện nhiều hình thức lừa đảo tinh vi, kết hợp giữa yếu tố công nghệ và tâm lý, khiến không ít nhà đầu tư dù cẩn trọng vẫn dễ dàng rơi vào bẫy. 

Các nạn nhân của Madam Ngo đã bị lừa tham gia mô hình Ponzi/kim tự tháp, đánh trúng tâm lý “muốn lãi nhanh, an toàn tuyệt đối”. Những dự án dạng này thường hứa hẹn mức sinh lời cao đến phi lý, dùng tiền của người tham gia sau để trả cho người trước. Khi dòng tiền đứt đoạn, không còn người mới thì đánh sập luôn hệ thống, khiến người tham gia mất trắng.

Đây chỉ là một trong 7 hình thức lừa đảo phổ biến, được phân hai loại: thuần công nghệ hoặc kết hợp công nghệ và tâm lý.

Trong khi đó, ông Trần Huyền Dinh – Chủ nhiệm Ủy ban Ứng dụng Fintech Hiệp hội Blockchain Việt Nam chỉ ra một trong những chiêu được ưa thích là tạo ra các token giả mạo với tên gọi, logo gần giống với các tài sản mã hóa uy tín khiến không ít nhà đầu tư sơ suất mua nhầm. Một hình thức khác là “bẫy mật ngọt” (honey pot), trong đó nhà đầu tư mua vào token nhưng bị khóa tính năng bán, dẫn đến bị “kẹt vốn” ngay sau khi xuống tiền.

Một thủ đoạn khác mang tính kỹ thuật cao là rút thảm (rug pull). Các dự án thường được quảng bá rầm rộ để thu hút người dùng mua token, sau đó đội ngũ phát triển bất ngờ rút toàn bộ tiền thanh khoản khỏi sàn phi tập trung. Kết quả là giá trị token sụp đổ chỉ sau một đêm, nhà đầu tư không kịp trở tay.

Ngoài ra, còn có hình thức airdrop lừa đảo khi token miễn phí bất ngờ xuất hiện trong ví của người dùng. Nếu tương tác, đưa ra yêu cầu hoặc truy cập các liên kết do bên phát hành cung cấp, người dùng có thể vô tình cấp quyền truy cập ví cho kẻ gian và mất toàn bộ tài sản.

Đối với hình thức lừa đảo kết hợp tâm lý và công nghệ, có thể kể đến giả mạo thông tin (phishing). Trong đó, kẻ gian dựng website, email, tin nhắn có giao diện giống hệt các sàn giao dịch, ví điện tử uy tín để lừa người dùng nhập khóa riêng tư/khóa bí mật, cụm từ khôi phục ví hoặc mã OTP. Một khi thông tin bị đánh cắp, ví sẽ bị rút sạch mà chủ sở hữu không kịp phản ứng.

Ngoài ra, còn có hình thức mạo danh người nổi tiếng hoặc các dự án lớn. Các đối tượng lừa đảo thường lập tài khoản mạng xã hội trông giống như những nhân vật có ảnh hưởng trong ngành để quảng bá “cơ hội đầu tư nội bộ”, “token tặng thưởng”, từ đó dẫn dụ người dùng gửi tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.

Cuối cùng là chiêu bơm thổi giá (pump and dump): một nhóm nhà đầu cơ sẽ bí mật mua một token ít tên tuổi, sau đó tạo hiệu ứng lan truyền, đánh vào tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội). Khi giá bị đẩy lên cao, nhóm này âm thầm bán ra, khiến giá sụt mạnh và để lại toàn bộ rủi ro cho những nhà đầu tư nhỏ lẻ lao vào sau.

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân khiến nhà đầu tư Việt trở thành “miếng mồi béo bở” cho các chiêu trò lừa đảo crypto như: Thiếu kiến thức cơ bản về blockchain, tài sản mã hóa, phân tích dự án…; tâm lý làm giàu nhanh và chạy theo đám đông, dễ bị FOMO; thiếu cảnh giác với những lời mời gọi lợi nhuận cao phi lý; pháp lý chưa rõ ràng, khiến việc xử lý các vụ lừa đảo còn khó khăn…

Trước thực tế hàng nghìn người đã rơi vào bẫy đầu tư tài sản mã hóa, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư học cách nhận diện, phòng tránh các mô hình lừa đảo để tự bảo vệ trước các cạm bẫy ngày càng tinh vi trên thị trường tài sản mã hóa tại.

Các chiêu trò lừa đảo đầu tư tiền ảo

nhandan.vn

Trong bối cảnh công nghệ blockchain và tiền số phát triển, các đối tượng lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân về lĩnh vực này để hoạt động với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Tội phạm đã tạo ra tiền ảo không có giá trị thực, đánh vào tâm lý muốn nhận lợi nhuận cao, khiến nhiều nhà đầu tư mất trắng số vốn bỏ ra.

Thứ Tư, ngày 05/03/2025 – 07:15

Trước thực trạng nêu trên, công an nhiều địa phương trên cả nước đã chủ động nhận diện, đấu tranh quyết liệt với tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng hình thức kêu gọi đầu tư tiền ảo, tiền điện tử Bitcoin, sàn giao dịch ngoại hối, chứng khoán…

Qua công tác nắm bắt tình hình, Phòng An ninh kinh tế Công an thành phố Hà Nội phát hiện dấu hiệu chiếm đoạt tài sản qua giao dịch mua bán tiền ảo của Công ty cổ phần Triệu Nụ Cười, trụ sở tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức do đối tượng Hồ Quốc Thân làm Tổng Giám đốc kiêm đại diện pháp luật. Nhờ vào những lời hứa hẹn hấp dẫn, đã có khoảng 100 doanh nghiệp và gần 400 cá nhân mua đồng tiền lượng tử QFS vốn không có thật, càng không được pháp luật Việt Nam công nhận, tổng giá trị hàng chục tỷ đồng.

Thượng tá Trần Văn Dũng, Phó Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Công an thành phố Hà Nội cho biết: Qua quá trình điều tra ban đầu, chúng tôi phát hiện lãnh đạo Công ty Triệu Nụ Cười xây dựng hình ảnh của một tập đoàn an sinh, hứa hẹn mang lại lợi ích cho người dân. Điều kiện tham gia vào hệ sinh thái của Triệu Nụ Cười là các cá nhân, doanh nghiệp phải bỏ tiền “trợ duyên” để sở hữu đồng tiền QFS với mức giá từ 4-5 triệu đồng/1 QFS cho cá nhân và 39 triệu đồng/1 QFS cho doanh nghiệp. Đây là đồng tiền cá nhân do 1 đối tượng tự nghĩ ra và phát hành, không lên sàn bất kỳ nền tảng nào liên quan đến đồng tiền điện tử. Để bán được nhiều thẻ an sinh, đối tượng Thân tổ chức rất nhiều buổi livestream trên các nền tảng mạng xã hội, kết hợp với họp online trên Zoom, với nội dung đề cập đến đạo lý, nhân văn.

Thời gian qua, lực lượng công an và phương tiện truyền thông liên tục lên tiếng cảnh báo và vạch trần thủ đoạn của đối tượng này, tuy nhiên vẫn có khá nhiều người sập bẫy chiêu trò lừa đảo tiền ảo. Các chuyên gia an ninh mạng lý giải nguyên nhân là do thiếu hiểu biết và bị hấp dẫn bởi những lời hứa lợi nhuận cao.

Tương tự, một đường dây tội phạm lừa đảo xuyên quốc gia vừa bị Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Hà Nội đấu tranh bóc gỡ. Các đối tượng đã nhắm vào những người có tiền và người cao tuổi để dụ dỗ, lôi kéo đầu tư vào đồng tiền năng lượng MPX. Năm 2023, Đỗ Huy Hoàng và Hoàng Văn Quyết đã bàn bạc, thống nhất và liên hệ với đối tượng người nước ngoài mang quốc tịch Uzbekistan để phân phối bán đồng tiền kỹ thuật số MPX. Đây là đồng tiền do các đối tượng tự tạo lập và không có giá trị tại Việt Nam…

Để tạo niềm tin với các nhà đầu tư, các đối tượng đưa ra thông tin, đồng tiền MPX có khả năng đào ra đồng tiền XFI, là loại tiền kỹ thuật số đã được niêm yết trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các đối tượng còn tổ chức các chuyến đi du lịch tại Dubai, tham gia hội thảo tại các địa điểm sang trọng, quảng cáo về loại thẻ visa tích hợp đồng tiền kỹ thuật số XFI… Với chiêu thức này, đã có hai nghìn nhà đầu tư sập bẫy với số tiền hơn hai nghìn tỷ đồng. Đến nay, Cơ quan điều tra đã bắt giữ tám đối tượng, thu giữ nhiều xe sang, nhà và các tài sản khác có được do phạm tội với tổng trị giá khoảng 500 tỷ đồng, nạn nhân bị lừa nhiều nhất lên tới 13 tỷ đồng.

Không chỉ ở Hà Nội, trên cả nước, lực lượng công an đã triệt phá hàng loạt sàn giao dịch tiền ảo lừa đảo, bắt giữ các đối tượng cầm đầu và thu giữ tài sản lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng. Điển hình là, Bộ Công an phối hợp các đơn vị chức năng triệt phá đường dây lừa đảo tinh vi núp bóng “đầu tư Bitcoin” thông qua ứng dụng UNISAT và “nhiệm vụ trên TikTok”, bắt giữ 56 đối tượng. Đây là đường dây lừa đảo dưới hình thức đầu tư tiền điện tử Bitcoin trên ứng dụng UNISAT và lừa đảo làm nhiệm vụ TikTok, hoạt động tinh vi, xuyên quốc gia, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho nhiều nạn nhân.

Kết quả điều tra cho thấy, từ cuối năm 2023 đến đầu năm 2024, nhiều công dân Việt Nam đã sang Philippines làm việc cho tổ chức lừa đảo do người nước ngoài cầm đầu. Nhóm này tổ chức các văn phòng lừa đảo chuyên nghiệp, phân chia thành nhiều bộ phận với quản lý, tổ trưởng, nhân viên và đội kỹ thuật hậu thuẫn. Các đối tượng liên tục thay đổi nơi làm việc và chỗ ở để tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Để thực hiện hành vi lừa đảo, nhóm này lập các tài khoản Facebook ảo, giả danh doanh nhân thành đạt, khoe hình ảnh về sự giàu có để tạo lòng tin với nạn nhân. Sau khi làm quen, các đối tượng dụ dỗ bị hại tải ứng dụng “UNISAT”, tham gia đầu tư đồng tiền điện tử Bitcoin với mức tối thiểu tám triệu đồng để hưởng lợi nhuận cao trong thời gian ngắn.

Còn tại Đồng Nai, Trần Minh Quang cùng đồng bọn lập trang web “Bitminer”, phát hành đồng tiền ảo “Bincoin”. Để tạo sự tin cậy, Quang đăng ký tên miền ở Singapore, định vị công ty trên Google Maps tại Dubai để đánh lừa người đầu tư. Kết quả, hơn 200 nạn nhân đã sập bẫy, mất số tiền lên đến hàng tỷ đồng. Để tạo lòng tin, các đối tượng phân nhóm quản trị, nhóm phát triển thị trường và chia sẻ lợi nhuận “khủng” để tuyển chọn cộng tác viên kêu gọi người chơi nạp tiền. Tạo các nhóm kín “đào kim cương”, tài liệu bitminer”, “tiêu dùng thông minh”; chia sẻ các tài liệu và cài đặt tài khoản giả lập cho cộng tác viên để lừa người chơi. Bước đầu, cơ quan công an xác định, các đối tượng đã chiếm đoạt gần bốn tỷ đồng của hơn 200 nạn nhân.

Mặc dù Việt Nam chưa có một khung pháp lý cụ thể cho lĩnh vực tiền mã hóa, nhưng theo báo cáo của Chainalysis-công ty phân tích dữ liệu blockchain có uy tín toàn cầu-trong giai đoạn 2021-2022, nước ta vẫn xếp thứ ba trên thế giới về khối lượng giao dịch tiền số. Trong số này có một bộ phận không nhỏ những người tham gia theo phong trào, thiếu kiến thức chuyên sâu về thị trường. Đây chính là nhóm đối tượng mà các sàn giao dịch lừa đảo thường nhắm đến để trục lợi.

Thời gian qua, lực lượng công an và phương tiện truyền thông liên tục lên tiếng cảnh báo và vạch trần thủ đoạn của đối tượng này, tuy nhiên vẫn có khá nhiều người sập bẫy chiêu trò lừa đảo tiền ảo.

Các chuyên gia an ninh mạng lý giải nguyên nhân là do thiếu hiểu biết và bị hấp dẫn bởi những lời hứa lợi nhuận cao. Các nhóm lừa đảo liên tục bày ra đủ cách thức, từ gọi điện, nhắn tin qua Zalo, Telegram, thậm chí giả danh chuyên gia tài chính để dụ dỗ nạn nhân đầu tư vào những sàn giao dịch tiền số, tiền mã hoá do chúng tự lập ra. Ban đầu, các đối tượng trả cho người đầu tư một ít lợi nhuận để tạo lòng tin, nhưng khi gom được số tiền lớn từ nhà đầu tư, các sàn ảo này lập tức biến mất, khiến nhiều người mất trắng.

Mặc dù Việt Nam chưa có một khung pháp lý cụ thể cho lĩnh vực tiền mã hóa, nhưng theo báo cáo của Chainalysis-công ty phân tích dữ liệu blockchain có uy tín toàn cầu-trong giai đoạn 2021-2022, nước ta vẫn xếp thứ ba trên thế giới về khối lượng giao dịch tiền số. Trong số này có một bộ phận không nhỏ những người tham gia theo phong trào, thiếu kiến thức chuyên sâu về thị trường. Đây chính là nhóm đối tượng mà các sàn giao dịch lừa đảo thường nhắm đến để trục lợi.

Trước tình hình nêu trên, cơ quan chức năng liên tục đưa cảnh báo, đồng thời khẳng định: Hiện nay tại Việt Nam chưa có bất cứ đơn vị nào là đại lý chứng khoán quốc tế, cũng như chưa công nhận tiền ảo là phương tiện thanh toán; do đó, mọi giao dịch tiền ảo trên internet đều bất hợp pháp và có nguy cơ bị lừa đảo rất cao. Ngay cả tiền số-loại tiền được một số nước trên thế giới công nhận như: Bitcoin, Pi, Ethereum và các loại coin, dù được giao dịch trên các sàn được coi là uy tín vẫn tiềm ẩn đầy rủi ro, bởi pháp luật Việt Nam không công nhận đó là tiền.

Cảnh giác không tham gia đầu tư mua bán trên các sàn giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, website, ứng dụng đầu tư tiền ảo, đặc biệt là các sàn quảng cáo, hứa hẹn lợi nhuận cao hoặc cơ hội đầu tư hấp dẫn. Nếu phát hiện trường hợp lừa đảo, người dân cần báo ngay cho cơ quan công an để nhanh chóng xác minh, ngăn chặn và xử lý theo quy định của pháp luật.