Sức khỏe công cộng ở Việt Nam: Những ngộ nhận cơ bản

Tiasang – Klaus Krickeberg

Ngành sức khỏe công cộng luôn có đóng góp quan trọng, nếu không muốn nói là hơn so với ngành y học lâm sàng trong việc bảo vệ sức khỏe và kéo dài tuổi thọ của cả cộng đồng. Tuy nhiên, phải sau thời kì giải phóng, Việt Nam mới bắt đầu chú ý đến ngành khoa học này. Theo đó, các khoa chuyên ngành hoặc Đại học Y đều phải có bộ môn Y tế Công cộng. Chương trình học của sinh viên Y cũng phải có nội dung về Y tế Công cộng.

Tiêm cho từng người là việc của ngành y tế lâm sàng nhưng lên kế hoạch tiêm chủng trên diện rộng là nhiệm vụ của ngành sức khỏe công cộng. Ảnh: Trương Thanh Tùng

Nhờ đó, ngành sức khỏe công cộng của Việt Nam đã có những thành tựu nhất định, nhưng sự phát triển của ngành này trong những năm qua vẫn trì trệ mà phần lớn là do bộ máy hành chính quan liêu. Tiếp tục đọc “Sức khỏe công cộng ở Việt Nam: Những ngộ nhận cơ bản”

Ukraine’s true detectives: the investigators closing in on Russian war criminals – podcast

the guardian

Written by Lauren Wolfe, read by Kelly Burke and produced by Jessica Beck. The executive producer was Max Sanderson

Fri 11 Nov 2022 05.00 GMT Last modified on Fri 11 Nov 2022 17.40 GMT

Across the country, fact-finding teams are tirelessly gathering evidence and testimony about Russian atrocities, often within hours of troops retreating. Turning this into convictions will not be easy, or quick, but the task has begun 

empty graves after the exhumation of bodies in the mass grave created during the Russian's occupation in the town of Izyum, Kharkiv region, amid the Russian invasion of Ukraine
 Photograph: Dimitar Dilkoff/AFP/Getty Images

Tiếp tục đọc “Ukraine’s true detectives: the investigators closing in on Russian war criminals – podcast”

Các con đường đến cửa tử của rừng

TS – Võ Kiều Bảo Uyên

Những dự án đường cao tốc mới nổi lên sau đại dịch đang đe dọa sự sống còn các khu rừng của Việt Nam.

Chuyên gia thực vật Võ Quang Trung chỉ tay về dấu tích còn sót lại của cầu Mã Đà được xây trong chiến tranh. Cây cầu nằm giữa địa phận tỉnh Đồng Nai và Bình Phước. Ảnh: Thành Nguyễn.

Võ Quang Trung, 34 tuổi, chuyên gia thực vật của Khu Bảo tồn Văn hóa – Thiên nhiên Đồng Nai, say sưa kể về sự thông minh và tinh nghịch của những chú voi con ở rừng Mã Đà, thuộc khu bảo tồn.

“Ở đây có khoảng 20 con voi hoang dã, là khu vực duy nhất trong cả nước có voi Việt Nam thuần chủng, vì khu rừng không có biên giới với bất kỳ quốc gia nào”, Trung nói.

Vào tháng ba, chính quyền tỉnh Bình Phước, nơi có một phần Mã Đà, đã kiến ​​nghị Thủ tướng Phạm Minh Chính cho phép xây dựng một tuyến đường cao tốc xuyên qua lõi rừng. Nếu dự án được thông qua, đồng nghĩa 44 ha rừng trong khu bảo tồn sẽ bị đốn hạ.

Mã Đà là một phần của khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận. Bởi vậy, việc xây dựng đường cao tốc này được cho là bất hợp pháp. Nhưng vẫn có khả năng dự án này sẽ thành hiện thực, đẩy số phận của quần thể voi quý hiếm cũng như của Mã Đà phải đối mặt với một tương lai chấp chới. “Không có sự can thiệp của UNESCO, Việt Nam vẫn có đầy đủ các quy định bảo vệ môi trường tự nhiên, nhưng việc thực thi pháp luật thường không hiệu quả lắm”. Nguyễn Hoàng Trí, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Con người và Sinh quyển của UNESCO cho biết. “Nó [dự án] thậm chí còn không nên có trong suy nghĩ, chứ đừng nói đến việc đưa ra xem xét” ông nói thêm.

Tiếp tục đọc “Các con đường đến cửa tử của rừng”

Bình dân hóa thịt lợn: Cái giá phải trả ?

TS – Võ Kiều Bảo Uyên

Sự bùng nổ của đàn lợn đã không đi cùng với khả năng xử lý chất thải, đe dọa môi trường tự nhiên, sức khỏe và sinh kế của người dân. 

Tháng ba, sau nhiều năm chịu đựng mùi hôi của phân lợn, Nguyễn Thị Bông, 47 tuổi, cùng những phụ nữ thôn 5, xã Phú An, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai, kéo nhau lên Ủy ban Nhân dân xã khiếu nại một trại nuôi lợn.

“Không thể thở nổi. Ban đêm đi ngủ còn phải đeo khẩu trang”, Bông ngồi bên hiên nhà kể lại, trong một buổi chiều tháng sáu hiếm hoi có thể mở toang cửa nhà đón gió hè. “Cái mùi ấy hôi tanh nồng nặc làm tôi đau đầu, choáng váng”.

Năm 2014, trại lợn quy mô 10.000 con cùng các hố chứa chất thải lộ thiên mọc lên cạnh nhà bà. Chất thải dẫn ra từ trang trại sớm nhuộm đen ao cá gần nhà. Trong khi đàn ông, người trẻ trong làng đi học, đi làm xa, những phụ nữ trung niên làm việc tại nhà như Bông hứng chịu nhiều nhất sự ô nhiễm này.

Trại lợn đã rút cạn bầu không khí trong lành của một vùng quê với đồi núi bao bọc. Không chỉ mỗi ngôi làng của Bông ngạt thở trong chất thải chăn nuôi. Có hàng loạt ngôi làng như vậy ở Đồng Nai, cũng như trên khắp Việt Nam. Sự bùng nổ của đàn lợn đã không đi cùng với khả năng xử lý chất thải, đe dọa môi trường tự nhiên, sức khỏe và sinh kế của người dân bản địa.

Những người phụ nữ ở xã Phú An, Tân Phú, Đồng Nai đang đứng trước một hố nước thải của trại lợn. Ảnh: Võ Kiều Bảo Uyên.

Tiếp tục đọc “Bình dân hóa thịt lợn: Cái giá phải trả ?”

Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Cơ quan nhà nước cần làm gương

TS – Tống Khánh Linh

Chừng nào vẫn còn khoảng trống chính sách về quyền kiểm soát dữ liệu, chừng đó các cơ quan nhà nước vẫn chưa chú trọng nghĩa vụ – trách nhiệm của mình đối với dữ liệu cá nhân của người dân.

Người dân làm các thủ tục qua cổng dịch vụ công ở TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Thành ủy TP. Hồ Chí Minh.

Vào năm 2020, tỉnh Đồng Tháp thông báo rằng có hiện tượng sử dụng không đúng mục đích thông tin cá nhân của người dân phản ánh kiến nghị qua tổng đài 1022 – nơi để người dân phản ánh, góp ý, kiến nghị về hiệu quả dịch vụ công, tiếp cận thông tin, chính sách của tỉnh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người dân phản ánh, kiến nghị mà còn cả quá trình tương tác với người dân của tỉnh.

Trong khi Chính phủ Việt Nam nỗ lực ngăn ngừa các đơn vị tư nhân lạm dụng khai thác dữ liệu cá nhân thì dường như lại quên nhìn lại chính mình – các đơn vị nhà nước trong việc sử dụng và quản lý các dữ liệu cá nhân của người dân. Tiếp tục đọc “Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Cơ quan nhà nước cần làm gương”

Thị trường điện lực bền vững ở Việt Nam ?

TS  – Thái Doãn Hoàng Cầu

Cơ chế mua điện trực tiếp đang được trông đợi có thể đem lại một thị trường điện bền vững cho Việt Nam?

Nhà máy LEGO bền vững nhất thế giới sắp được xây dựng tại Bình Dương. Ảnh: Lego

Tháng 3/2022 vừa qua, Tập đoàn đồ chơi LEGO (Đan Mạch) đã tuyên bố một tin vui đối với Việt Nam sau bầu không khí u ám của đại dịch COVID-19 vừa đi qua: họ sẽ khởi công xây dựng một nhà máy trị giá 1,3 tỉ USD tại Bình Dương và đây cũng là dự án có số vốn lớn nhất của nhà đầu tư Đan Mạch tại Việt Nam. Điều đặc biệt, Phó Chủ tịch LEGO Preben Elnef nói rằng đây là nhà máy bền vững nhất của tập đoàn này trên thế giới và hoàn toàn trung hòa về mặt carbon.

Nhưng mong ước đó sẽ không thể thực hiện được nếu nhà máy này không sử dụng 100% năng lượng tái tạo. Sau tuyên bố trên không lâu, đại diện LEGO đã gặp Bộ trưởng Bộ Công thương để đề xuất có cơ chế mua điện trực tiếp từ các nhà sản xuất điện năng lượng tái tạo – gọi tắt là DPPA.

Tiếp tục đọc “Thị trường điện lực bền vững ở Việt Nam ?”

Tự lực tự cường và chip bán dẫn

NGUYỄN TRUNG DÂN 10/11/2022 07:49 GMT+7

TTCTSau gần 10 năm, cuộc đua trong lĩnh vực phát triển và sản xuất chip bán dẫn của Trung Quốc đã thành bại ra sao

Tự lực tự cường và chip bán dẫn - Ảnh 1.

Triển lãm chip của Tsinghua Unigroup. Ảnh: AFP

Sau gần 10 năm, cuộc đua trong lĩnh vực phát triển và sản xuất chip bán dẫn của Trung Quốc đã thành bại ra sao, và con đường sắp tới sẽ thế nào, khi Tổng bí thư Tập Cận Bình lại vừa kêu gọi đất nước của ông “phải giành chiến thắng trong cuộc chiến công nghệ cốt lõi”?

Năm 2020, Trung Quốc chi 350 tỉ USD cho nhập khẩu chip bán dẫn, trong khi tiền nhập dầu mỏ chỉ có 200 tỉ USD, theo số liệu hải quan. 

Việc Trung Quốc, vốn cung cấp cho thế giới hầu như tất cả các mặt hàng từ lao động thủ công rẻ tiền cho đến cả các mặt hàng công nghệ cao, là nước nhập khẩu dầu mỏ và nhiên liệu lớn nhất thế giới không có gì lạ. 

Song phải chi nhập chip nhiều hơn mua dầu thì đáng chú ý, nhất là khi tính đến 2021 các chính sách chạy đua trong lĩnh vực phát triển và sản xuất chip của nước này đã đi được hơn 7 năm.

Tiếp tục đọc “Tự lực tự cường và chip bán dẫn”

Viễn cảnh kinh tế: Thiếu lạc quan hay đủ thực tế?

NHIÊN ANH 07/11/2022 07:55 GMT+7

TTCT Cho đến tận cuối tháng 9, truyền thông chính thống vẫn liên tục đưa ra những thông tin lạc quan về bức tranh toàn cảnh nền kinh tế đất nước: tốc độ tăng trưởng ấn tượng, lạm phát tiếp tục được kiềm chế, tỉ giá ổn định…

Cho đến tận cuối tháng 9, truyền thông chính thống vẫn liên tục đưa ra những thông tin lạc quan về bức tranh toàn cảnh nền kinh tế đất nước: tốc độ tăng trưởng ấn tượng, lạm phát tiếp tục được kiềm chế, tỉ giá ổn định… kèm những nhận xét có cánh của các kinh tế gia, các tổ chức tài chính quốc tế về niềm tin vào sự ổn định vĩ mô, thậm chí là sự ngược dòng ngoạn mục so với xu thế chung của kinh tế thế giới.

Viễn cảnh kinh tế: Thiếu lạc quan hay đủ thực tế? - Ảnh 1.

Ảnh: imf.org

Đột nhiên, cũng từ truyền thông, các chỉ số vĩ mô và niềm tin thị trường quay đầu trong tháng 10. Từ việc điều hành giá xăng dầu kém hiệu quả của Bộ Công Thương đến “quả bom” trái phiếu doanh nghiệp mà giờ hẹn nổ đang lơ lửng ở tương lai rất gần, rồi đỉnh điểm là chỉ số VN-Index rời mốc 1.000 điểm… phản ánh niềm tin của giới đầu tư vào sự ổn định của nền kinh tế xuống dốc không phanh.

Tiếp tục đọc “Viễn cảnh kinh tế: Thiếu lạc quan hay đủ thực tế?”

Gasoline vendors back in business on cities’ streets

VNE – By Ngoc Thanh, Thanh Tung, Hoai Thu   November 6, 2022 | 12:07 pm GMT+7

The sight of street-side hawkers of gasoline has returned to Hanoi and Ho Chi Minh City after several decades, as gas stations continue to report shortages.

Gasoline vendors back in business on cities' streets

A fuel station on Thuy Khue Road in Hanoi’s Tay Ho District has put up a sign that reads “waiting for inventory.” Residents have to look elsewhere to fuel their vehicles.

Gasoline vendors back in business on cities' streets

Near a fuel station on Yen Phu Road in the capital city, a man pours gasoline into containers to sell at VND25,000-30,000 ($1.01-1.21) per liter, 10-32% higher than retail prices at gas stations.

Tiếp tục đọc “Gasoline vendors back in business on cities’ streets”

Couples rely on IVF to have baby boys

VNE – By Phan Duong   November 6, 2022 | 07:53 pm GMT+7

Two boys playing outside in the mountainous Thanh Hoa Province in 2019. Photo by VnExpress/P.D.
Two boys the northern Thanh Hoa Province in 2019. Photo by VnExpress/P.D

Bich Thao and her husband are still trying to get a son after seven years and five in vitro fertilization attempts despite knowing sex selection is illegal.

The couple, both 34 and from the northern Vinh Phuc Province, say they have been unlucky in that all five IVF attempts failed either to faulty embryos or a faulty Y (male) chromosome.

Thao married her husband in 2010 and their first child was a girl. With her husband being the oldest son, the expectation is that she, too, will produce a male heir.

Tiếp tục đọc “Couples rely on IVF to have baby boys”

Ẩn số nợ khu vực tư nhân

NAM MINH 06/11/2022 05:54 GMT+7

TTCTTổng nợ của khu vực tư nhân đang tăng cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu một cú sốc kinh tế bất chợt xuất hiện.

Tiền đồng mất giá kết hợp với lãi suất tăng mạnh có thể khiến doanh nghiệp tư nhân bị tổn thương. Những diễn tiến càng đáng lo ngại khi khối nợ của khu vực tư nhân ngày càng phình to trên cả phương diện tín dụng ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp.

Ẩn số nợ khu vực tư nhân - Ảnh 1.

Ảnh: Foreign Policy

Số liệu của Hãng FiinRatings cho thấy dư nợ trái phiếu doanh nghiệp tính đến thời điểm cuối tháng 9-2022 là hơn 1,3 triệu tỉ đồng (tương đương hơn 13% GDP năm 2021). 

Trong số đó, nếu loại bỏ các trái phiếu ngân hàng thì dư nợ trái phiếu của các doanh nghiệp phi ngân hàng là 908,8 ngàn tỉ đồng. Riêng các doanh nghiệp bất động sản phát hành khoảng 455 ngàn tỉ đồng. Quy mô trái phiếu như vậy chiếm khoảng 4% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống ngân hàng.

Tiếp tục đọc “Ẩn số nợ khu vực tư nhân”

Vietnam is luring tech giants out of China with flashy infrastructure projects

Even as Apple and others move suppliers in, the boom has its skeptics.

An electric vehicle factory in Haiphong, Vietnam. Nick Ut/Getty Images

By LAM LE

2 NOVEMBER 2022 • HANOI, VIETNAM

Map of story location
Cities like Haiphong in northern Vietnam have seen a recent boom in tech manufacturing.

The coastal port of Haiphong, Vietnam, used to be famous for aromatic noodle dishes and organized crime. Nowadays, it’s better known as a burgeoning industrial region, where electronics makers set up shop to escape the crowded south. Optimism abounds in a place like this. “We don’t just sell land, we sell the future,” Hoang Vinh Tuan, a manager at real estate developer Deep C Industrial Zones, told Rest of World.

Tiếp tục đọc “Vietnam is luring tech giants out of China with flashy infrastructure projects”

“Quả bom” trái phiếu: Phải quý trọng những sinh kế dài lâu

KHÁNH LINH 05/11/2022 06:50 GMT+7

TTCTSinh kế chắc chắn và ổn định là điều mà người dân bình thường mong muốn, nhất là trong hoàn cảnh nhiều bất trắc hiện nay.

Quả bom trái phiếu: Phải quý trọng những sinh kế dài lâu - Ảnh 1.

Ảnh: breakthroughgroup.com

Lần đầu tiên trong lịch sử tài chính tiền tệ Việt Nam sau khi đất nước thống nhất xảy ra tình trạng người dân ùn ùn đi rút tiền có lẽ là năm 1998, khi cơ sở nước hoa Thanh Hương mất khả năng trả nợ với lãi suất hằng tháng cam kết lúc đấy lên đến hơn 10%/tháng.

Hàng trăm ngàn gia đình ở miền Nam rơi vào cảnh hỗn loạn và nhiều bi kịch gia đình đã xảy ra. Bẫy tài chính lúc đấy chỉ đơn giản là lấy khoản vay người sau trả cho người trước, đến khi chủ nợ hết khả năng vay thêm thì hệ thống đổ vỡ. 

Mô hình đa cấp này, vốn đã có từ khởi thủy của tiền tệ, tồn tại đến giờ dưới nhiều tên gọi khác nhau, từ giải pháp tài chính linh hoạt, đầu tư tài chính cùng nhà đầu tư chuyên nghiệp, cho tới tài chính thông minh, thôi thì đủ thứ lời mời gọi làm giàu không khó, để rồi vẫn có không ít thảm kịch đã và sẽ xảy ra.

Tiếp tục đọc ““Quả bom” trái phiếu: Phải quý trọng những sinh kế dài lâu”

Mạng trong nước “lép vế” trước các nhà mạng nước ngoài ​ ​

SGGPO  Thứ Ba, 1/11/2022 10:20

Các quy định pháp luật hiện hành chủ yếu tập trung quản lý rất chặt các mạng xã hội trong nước. Một số quy định đã trở nên lạc hậu, bất cập, khiến cho các mạng xã hội trong nước gặp nhiều khó khăn. Các dịch vụ mạng xã hội nước ngoài chi phối đến gần 70% thị phần doanh thu quảng cáo trực tuyến.

Bộ trưởng Bộ TT-TT Nguyễn Mạnh Hùng

Bộ trưởng Bộ TT-TT Nguyễn Mạnh Hùng

Báo cáo trả lời chất vấn vừa được Bộ trưởng Bộ TT-TT Nguyễn Mạnh Hùng gửi đến ĐBQH nêu nhận định, các quy định pháp luật hiện hành chủ yếu tập trung quản lý rất chặt các mạng xã hội trong nước. Một số quy định đã trở nên lạc hậu, bất cập trước sự phát triển rất nhanh của Internet và công nghệ, khiến cho các mạng xã hội trong nước gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút người dùng, phát triển kinh doanh.

Mạng nước ngoài chiếm gần 70% thị phần

Tiếp tục đọc “Mạng trong nước “lép vế” trước các nhà mạng nước ngoài ​ ​”

Ông Vương Hỗ Ninh và nền tảng lý luận của Trung Quốc

H. MINH 03/11/2022 09:47 GMT+7

TTCTTrang chủ của Tân Hoa xã ngày 24-10 tràn ngập hình ảnh và tin tức về Đại hội lần thứ 20 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), với hình ảnh Tổng bí thư vừa đắc cử Tập Cận Bình chiếm những vị trí áp đảo và trang trọng nhất.

Ông Vương Hỗ Ninh và nền tảng lý luận của Trung Quốc - Ảnh 1.

Thường vụ Bộ Chính trị ĐCSTQ ra mắt Đại hội 20, từ trái sang là các ông: Tập Cận Bình, Lý Cường, Triệu Lạc Tế, Vương Hỗ Ninh, Thái Kỳ, Đinh Tiết Tường và Lý Hi. Ảnh: Reuters

Trước đó một ngày, bài xã luận “Chung Hoa Luận”, tức do lãnh đạo cao nhất của Tân Hoa xã trực tiếp chấp bút, tựa đề: “Bảo đảm cơ bản những thắng lợi mới trên hành trình mới” đã điểm lại một loạt thành tựu phát triển của Trung Quốc trong 10 năm qua. Bài xã luận tất nhiên không quên đề cập vấn đề quan trọng nhất của Đại hội lần này. Khẩu hiệu chính trị “hai xác lập” – được ĐCSTQ thông qua từ năm 2018 – lại được nhấn mạnh: (1) xác lập vị trí hạt nhân của đồng chí Tập Cận Bình trong Trung ương Đảng; và (2) xác lập vai trò trọng tâm của tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc thời đại mới.

Tiếp tục đọc “Ông Vương Hỗ Ninh và nền tảng lý luận của Trung Quốc”