Giữa nhiều mặt hàng cứu trợ quen thuộc, có một số vật phẩm gần đây được nhắc đến nhiều hơn – băng vệ sinh và đồ lót sạch. Đây là tín hiệu đáng mừng vì những sản phẩm vệ sinh và kinh nguyệt – vốn rất thiết yếu với phụ nữ và trẻ em gái – đã được nhìn nhận đúng vai trò của chúng trong các gói cứu trợ khẩn cấp.
Tuy nhiên, đâu đó vẫn có người hoài nghi về tầm quan trọng của băng vệ sinh và đồ lót sạch: “Đồ cá nhân sao lại đưa vào danh sách?”, “Người ta cần ăn, cần uống, đâu cần băng vệ sinh?”… Những phản ứng ấy cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách trong nhận thức về kinh nguyệt, đặc biệt là trong cứu trợ thiên tai – khi những nhu cầu cơ bản nhất lại trở nên khó tiếp cận hơn bao giờ hết.
BĂNG VỆ SINH, ĐỒ LÓT SẠCH LÀ NHU CẦU THIẾT YẾU
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai đang trở nên bất thường, dữ dội và khó dự đoán với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Khi thiên tai xảy ra, hàng nghìn, thậm chí là chục nghìn hộ dân phải sơ tán hoặc rơi vào cảnh thiếu thốn trầm trọng: mất điện, thiếu nước sạch, khan hiếm thực phẩm, nhà cửa hư hại, đường sá bị chia cắt khiến nhiều nơi bị cô lập.
In Vietnam, an impasse over feed-in-tariffs for renewable energy producers threatens foreign investors’ confidence in government policies
Afestering legal crisis is threatening to derail Vietnam’s energy development plans. 173 solar and wind projects, representing about US$13 billion in investments, are stuck in limbo due to ongoing disputes regarding their feed-in-tariffs (FITs) – the guaranteed payments that the government would pay for their contribution to the power grid. This situation raises concerns about Vietnam’s business environment and the consistency of its economic policy. If Vietnam does not resolve these disputes promptly, the country could face significant legal, financial, and reputational repercussions.
Between 2018 and 2021, Vietnam experienced a significant boom in renewable energy, primarily fuelled by the government’s commitment to offer attractive 20-year FITs to investors for projects that began commercial operations before designated deadlines. However, in 2023, an investigation by the Government Inspectorate found that many of these projects had not obtained their Construction Completion Acceptance (CCA) certificates before their Commercial Operation Date (COD). Following the inspection, the Ministry of Industry and Trade issued a new circular, effective June 2023, stipulating that renewable energy projects must obtain a CCA certificate before being recognised for COD. This effectively disqualified the affected projects from receiving the original FIT rates.
Việt Nam nằm trong những quốc gia có tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động cao nhất khu vực Đông Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, tỷ lệ cao không đồng nghĩa với việc làm chất lượng hay cơ hội tiếp cận việc làm tốt hơn.
Tại Việt Nam và các nước trong khu vực, nhiều người, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên, vẫn chủ yếu làm các công việc có năng suất thấp hoặc công việc phi chính thức. Trong khi đó, dân số trong độ tuổi lao động đang thu hẹp đúng vào lúc việc nâng cao kỹ năng và năng suất trở nên quan trọng hơn bao giờ hết để duy trì tăng trưởng.
👩💼 Vậy Việt Nam cần làm gì để tạo nhiều việc làm chất lượng hơn, nâng cao năng suất và tăng khả năng chống chịu cho nền kinh tế?
In Viet Nam and across the region, many people, especially women and youth, remain in low-productivity or informal jobs. At the same time, the working-age population is shrinking just as strengthening skills and productivity becomes more critical than ever to sustain growth.
👩💼So what will it take for Viet Nam to create more quality jobs, boost productivity, and build a more resilient economy
Toàn thân anh Hần tê dại. Gió quất hạt mưa trên da, rát buốt. Nhìn biển nước mênh mông, đen mịt mùng, không thể liên lạc với ai, anh hình dung ở nhà, nước có thể gần chấm mái. Nghĩ đến cha mẹ già và hai đứa con nhỏ ở nhà, rồi người vợ mới trở dạ còn nằm bệnh viện cách đó 25 km, anh lo thắt ruột.
“Mình đoán là ông nội, bà nội cũng khó rồi”, Hần trào nước mắt khi kể lại tình cảnh đêm 19/11 – khi lũ ở Đăk Lăk lên đỉnh.
Cha mẹ anh cùng hai đứa con – 16 và 6 tuổi – chỉ cách đó hơn một km, nhưng giờ lại quá xa. Trong 9 anh chị em, anh Hần là con út, và là người gần cha mẹ nhất. Mới năm trước, anh xây nhà sát vách căn nhà cấp bốn của ông bà để tiện chăm sóc. Nhưng lúc này, tay chỉ có chiếc điện thoại “cục gạch” không sóng, anh không thể ở bên cha mẹ, cũng không thể cầu cứu anh chị nào.
Hình như mình chưa nghe lãnh đạo Việt Nam nào cúi đầu xin lỗi về những mất mát và đau khổ của dân vùng lũ. Có lẽ là các quý vị chỉ ngón tay vào Ông Trời vì Ông làm mưa làm bão. Chúng tôi chẳng có lầm lỗi gì hết để mà xin. Nếu ở Nhật hay Hàn, có lẽ nguyên dàn lãnh đạo cấp cao nhất đã từ chức hoặc bị văng chức vì áp lực của nhân dân.Tiếp tục đọc “Lãnh đạo xin lỗi dân vùng lũ”→
Since 1945, the Vietnamese defeated the French politically and militarily, overcame military setbacks against the United States to win politically and militarily and politically defeated U.S. ally South Vietnam, and fought the Chinese to a draw. It wasn’t a bad showing by Vietnam …
Yes, yes, and no …
With the Battle of Dien Bien Phu, the Viet Minh beat the French and, after a nine-year war (1945–1954), re-established independence (Vietnam was briefly independent at the end of World War II). It was a clear and decisive military and political victory.
Phần này bàn về khuynh hướng lẫn lộn (có người gọi là ngọng) n – l trong tiếng Việt từ TK 17. Phần này đánh số là 32C vì tiếp theo hai bài viết phần 32 và phần 32B trước đây.
Đây là lần đầu tiên cách dùng này hiện diện trong tiếng Việt qua dạng con chữ La Tinh/Bồ (chữ quốc ngữ), điều này cho ta dữ kiện để xem lại một số cách đọc chính xác hơn so với các dạng chữ Nôm cùng thời. Ngoài ra, phần này sẽ bàn rộng ra để cho thấy lẫn lộn n – l có thể là một hiện tượng vùng miền (areal feature/A), đặc biệt là từ góc độ lịch đại cho thấy đóng góp của khuynh hướng lẫn lộn n – l vào quá trình hình thành tiếng Việt mà ít người biết đến.
Đăk Lăk hứng chịu lũ lịch sử 50 năm, nhưng hệ thống 5 hồ chứa điều tiết lũ dọc lưu vực sông Ba chỉ “giải cứu” được 26% lượng lũ cho hạ du khiến Phú Yên cũ chìm trong biển nước.
“Nước lên rất nhanh, nhiều lúc tôi lo chết tới nơi. Năm 1993, lũ lịch sử mà nước mới vô sân, nhưng lần này lũ nhà tôi lên tới giáp mái”, cụ Chín (70 tuổi, xã Hòa Thịnh) kể lại những ngày dầm mình trong lũ lịch sử tháng 11 tại Đăk Lăk. Nhiều lần, cụ nghĩ sẽ không kịp nhìn mặt con cháu lần cuối.
Đăk Lăk bắt đầu mưa từ ngày 15/11 và kéo dài, nhưng cụ Chín không thấy lũ lên. Khu vực này thường xuyên ngập nhưng mực nước thấp nên tối 19/11, cụ đi ngủ sớm như mọi hôm.
19h, nước lớn bất ngờ đổ về thôn Phú Hữu và lên nhanh. Hai tiếng trước đó, thuỷ điện Sông Ba Hạ xả lũ vượt mức lịch sử, kéo dài đến 19h, nước dồn dập đổ xuống hạ du. Tối nửa chừng thức giấc, cụ Chín giật mình thấy nước đã lên tới chân giường, vội vàng sang nhà hàng xóm chạy lũ.
“Không ai nghĩ nước sẽ cao như lần này, vượt mức tưởng tượng”, cụ Chín nói.
Theo Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hàng loạt sông ở Nam Trung Bộ cùng vượt đỉnh lũ lịch sử các ngày 15-21/11, nhiều nhất tại Đăk Lăk, gồm sông Kỳ Lộ vượt kỷ lục 2009 và sông Ba vượt 1993. Đỉnh lũ trên sông Ba tại trạm Phú Lâm có chu kỳ lặp lại ước tính 50 năm (tần suất hiếm).
Đăk Lăk là nơi mất mát lớn nhất với 63 người thiệt mạng, chiếm 70% cả nước (91 người), tính đến 23/11. Trong đợt lũ lịch sử năm 2009, Phú Yên cũ (nay thuộc Đăk Lăk) cũng là nơi hứng chịu thiệt hại nặng nề nhất với 72 người thiệt mạng, chiếm 67% toàn miền Trung.
Không có đê, hệ thống phòng lũ cơ bản của Đăk Lăk phụ thuộc vào các hồ chứa lũ dọc lưu vực sông Ba. Thế nhưng, lớp phòng thủ vốn mong manh gần như “bất lực” trước lũ lịch sử.
Cả đêm vật lộn với lũ, chị Nguyễn Thị Phương, 35 tuổi, thôn Mỹ Điền, xã Hòa Thịnh, một tay ôm đứa nhỏ, tay còn lại luồn qua mái ngói, kéo đứa lớn để không chìm trong nước.
“Có lúc tôi nghĩ chỉ giữ được đứa nhỏ”, người mẹ hai con nhớ lại đêm kinh hoàng từ tối 19/11 đến rạng sáng hôm sau. Chồng đi làm xa, ba mẹ con chị Phương sống trong căn nhà cấp 4 nằm dọc sông. Trước đó, chị nhận thông báo về mưa, lũ qua nhóm Zalo của khu dân cư. Chiều 19/11, điện mất, mạng Internet và sóng điện thoại chập chờn, khiến chị gần như không theo kịp các tin nhắn mới.
Cùng thời điểm, khu vực mưa rất lớn, thủy điện Sông Ba Hạ cách Hòa Thịnh gần 60 km xả lũ kỷ lục 16.100 m3/s. Lượng nước trong một giây đủ làm đầy khoảng 80 căn nhà rộng hơn 50 m2, cao tầm 4 m như của chị Phương. Tuy nhiên, chị không hình dung được mức độ nguy hiểm, chỉ kê đồ dễ hư lên cao hơn đầu gối và chuẩn bị thức ăn cho 1-2 ngày.
Chiều cùng ngày, nước bò vào phòng khách, ngập lút đồ đạc. Nghĩ nước sẽ rút như mọi năm, chị chưa quá lo. Nhưng càng về đêm, nước càng dâng nhanh. Gần nửa đêm, nước ngập qua bộ ghế phòng khách, chị vội bế hai con lên dầm nhà – phần khung sắt dưới mái ngói. Song đây vẫn chưa phải đỉnh lũ, dòng nước tiếp tục dâng, nhấn chìm cả phần khung.
Qua trận lũ lụt lịch sử tại các tỉnh miền Trung lại dấy lên câu chuyện thủy điện xả lũ. Thế giới đã giải bài toán này bằng những công cụ tài chính sòng phẳng và chế tài hình sự nghiêm khắc.
Hãy hình dung giả định phòng điều khiển của một nhà máy thủy điện với không khí căng như dây đàn. Mực nước trong hồ đang nhích dần lên từng centimet. Bên ngoài, mưa vẫn xối xả. Trên bàn điều khiển là văn bản chỉ đạo của Ban chỉ huy phòng chống thiên tai: “Vận hành xả lũ với lưu lượng từ 0 đến 5.000 m³/s”.
Đây chính là lúc tư duy “đánh đu” xuất hiện. Với chủ đầu tư, nước trong hồ là tiền. Mỗi mét khối nước xả qua đập tràn thay vì chạy qua tuabin là một khoản doanh thu bị dòng nước cuốn trôi vĩnh viễn. Nếu xả sớm để đón lũ theo kịch bản an toàn nhất, nhưng sau đó mưa dừng và lũ không về, nhà máy sẽ đối mặt với rủi ro kép: mất nước để phát điện cho mùa khô năm sau và tuabin bị mài mòn nhanh chóng do phải vận hành ở cột nước thấp.
Vì tiếc rẻ “vàng trắng” và vì mệnh lệnh hành chính cho phép một biên độ quá rộng (từ 0 đến 5.000), người vận hành thường chọn cách “câu giờ”. Họ xả cầm chừng, “nhỏ giọt” 200-300 m³/s vào buổi sáng với hy vọng cơn mưa sẽ ngớt. Đó là một ván cược với thiên nhiên.
Thủy điện xả lũ gây chết người phải bị truy tố hình sự, và phải bị phá bỏ.
Ở Mỹ, anh Hoành nói, có những vụ kiện mà đám đông kiện 1 hay vài công ty, gọi là Class Action. Trong những vụ kiện này, 1 công ty Luật sẽ đại diện cho đám đông kiện các công ty gây thiệt hại cho dân, những người dân bị thiệt hại chỉ cần đăng ký với công ty Luật mà không phải trả lệ phí gì cho công ty Luật, các luật sư bỏ công sức ra làm. Đến khi thắng, công ty Luật sẽ xin tòa bắt bên kia trả tiền luật phí cho mình, và trả tiền bồi thường lẫn tiền phạt cho đám đông. Và công ty Luật sẽ nhận được 1/3 số tiền mà tòa bắt bên kia bồi thường và bị phạt. Trong những vụ kiện này, các luật sư sẽ rất cố gắng làm việc để chiến thắng, vì nếu thua thì các luật sư không được đồng nào hết.
Đây là thời điểm rất tốt để các công ty Luật VN áp dụng mô hình này.
Trong những trường hợp nghiêm trọng, thì kiện để đòi bồi thường và tiền phạt cũng không đủ. Chủ đập thủy điện xả lũ gây tai hại lớn, phải bị truy tố hình sự về tội, chẳng hạn, giết người và phá hoại nhà cửa và tài sản của người dân, và phải bị vô tù, và phải phá bỏ đập thủy điện đó.
PTH
Cập nhật ngày 24-11: Mưa lũ miền Trung làm 102 người chết và mất tích, thiệt hại hơn 13.000 tỉ đồng
Người dân Hòa Thịnh thất thần giữa ngôi nhà đổ nát
***
Cập nhật ngày 24-11: Mưa lũ miền Trung làm 102 người chết và mất tích, thiệt hại hơn 13.000 tỉ đồng
Cô bé Lò Thị Chang đã sống ở chỗ cao nhất trên mái nhà sàn của một gia đình Thái đen gồm 5 người suốt ba ngày đêm. Nước lũ ngập vào bản em từ hôm ấy đến tối nay chỉ rút được chút ít, rồi như trêu ngươi, làm lộ rõ hơn các mái nhà sàn và các ngọn cây cao đang chơi vơi tô điểm cho những xác trâu bò, gà lợn nổi lềnh phềnh – tựa cuộc “trình diễn” chưa bao giờ có của bản em giữa đất trời xám xịt…
BHP found liable for 2015 dam disaster by London court
Lawsuit was brought by over 600,000 Brazilians
BHP intends to appeal, says settlements cut claim in half
BHP (BHP.AX), opens new tab is liable for the 2015 collapse of a dam in southeastern Brazil, London’s High Court ruled on Friday, in a lawsuit the claimants’ lawyers previously valued at up to 36 billion pounds ($48 billion).
The Reuters Daily Briefing newsletter provides all the news you need to start your day. Sign up here.
Hundreds of thousands of Brazilians, dozens of local governments and around 2,000 businesses sued BHP over the collapse of the Fundao dam in Mariana, southeastern Brazil, which was owned and operated by BHP and Vale’s (VALE3.SA), opens new tabSamarco joint venture.
Brazil’s worst environmental disaster unleashed a wave of toxic sludge that killed 19 people, left thousands homeless, flooded forests and polluted the length of the Doce River.
A separate claim against Vale was filed in Dutch courts in 2024 on behalf of nearly 1,000 businesses and more than 77,000 individuals hit by the dam break.
Judge Finola O’Farrell said in her ruling that continuing to raise the height of the dam when it was not safe to do so was the “direct and immediate cause” of the dam’s collapse, meaning BHP was liable under Brazilian law.
BHP said it would appeal against the ruling and continue to fight the lawsuit.
BHP’s President Minerals Americas Brandon Craig said in a statement that 240,000 claimants in the London lawsuit “have already been paid compensation in Brazil”.
“We believe this will significantly reduce the size and value of claims in the UK group action,” he added.
RBC Capital Markets analyst Marina Calero said a final resolution was unlikely before 2030, with significant uncertainty around which claims would ultimately be considered valid.
“Based on BHP’s estimates of overlap with Brazil’s compensation scheme, Vale and BHP could each face roughly $2.2 billion in additional payments,” Calero said in a note.
CLAIMANTS CELEBRATE MAJOR RULING
Gelvana Rodrigues da Silva, who lost her seven-year-old son Thiago in the flood, said in a statement: “Finally, justice has begun to be served, and those responsible have been held accountable for destroying our lives.”
“The judge’s decision shows what we have been saying for the last 10 years: it was not an accident, and BHP must take responsibility for its actions,” she added.
The claimants’ lawyers accused BHP, the world’s biggest miner by market value, of “cynically and doggedly” trying to avoid responsibility as the mammoth trial began in October.
BHP contested liability and said the London lawsuit duplicated legal proceedings and reparation and repair programmes in Brazil.
In the trial’s first week, Brazil signed a 170 billion reais ($31 billion) compensation agreement with BHP, Vale and Samarco, with BHP saying nearly $12 billion has been spent on reparation, compensation and payments to public authorities since 2015.
BHP said after Friday’s judgment that settlements in Brazil would reduce the size of the London lawsuit by about half.
A second trial to determine the damages BHP is liable to pay is due to begin in October 2026.
($1 = 0.7451 pounds)
($1 = 5.4039 reais)
Reporting by Sam Tobin. Additional reporting by Clara Denina. Editing by Kate Holton and Mark Potter
Chúng ta chỉ nghĩ đến vài hồ thủy điện vĩ đại khi xả đập, nhưng không biết rằng xả đập và tạo lũ chính là tội của hàng nghìn con đập tư nhân nhỏ mà không ai để ý và quản lý.
PTH
Âu, Mỹ rộ xu hướng phá bỏ đập thủy điện cứu môi trường
Đã đến lúc phải tính tới dừng phát triển thủy điện
***
Âu, Mỹ rộ xu hướng phá bỏ đập thủy điện cứu môi trường
Trong khi nhiều nước đang phát triển ở châu Á và châu Phi đầu tư xây dựng vô số đập thủy điện trên sông, các chính phủ ở châu Âu và Mỹ đã bắt đầu cho phá bỏ những công trình kiểu này.
Theo Viện Trái đất thuộc Đại học Columbia (Mỹ), động thái trái ngược của các quốc gia phát triển ở Âu, Mỹ diễn ra sau khi có nhiều nghiên cứu đánh giá về tác hại của các đập thủy điện với môi trường, hệ sinh thái và những cộng đồng dân cư xung quanh.
danviet.vn Tư Giang Thứ bảy, ngày 22/11/2025 08:03 GMT+7
Cần phân biệt rõ ràng: Thủy điện không tạo ra lũ, nhưng cách vận hành hồ chứa có thể khiến lũ nặng hơn hoặc nhẹ đi. Và mùa lũ năm nay ở miền Trung đã phơi bày những giới hạn rất nghiêm trọng của cách vận hành ấy.
Thủy điện trong tâm lũ miền Trung
Những ngày vừa qua, dải đất từ Quảng Trị đến Khánh Hòa trải qua một đợt lũ mà nhiều cán bộ phòng chống thiên tai phải gọi là “nghiệt ngã nhất trong nhiều năm”.
Mưa lớn trên diện rộng, nước dồn về nhanh, thủy triều dâng, hàng loạt con sông vượt báo động 3; riêng sông Ba tại trạm Củng Sơn đã vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1993 tới 1,09 mét.
Hơn 52.000 ngôi nhà tại 128 xã, phường chìm sâu trong nước, nhiều khu dân cư bị chia cắt trong nhiều ngày, lực lượng cứu hộ không thể tiếp cận, nhiều nơi nguy cơ thiếu lương thực rất rõ rệt.
Trong lúc đó, người dân hạ du nhìn thấy những cửa xả trắng xóa mở hết công suất và đặt câu hỏi mà năm nào mùa mưa bão cũng lặp lại: “Nếu thủy điện không xả, có lũ lớn như thế này không?”.
Lực lượng tỉnh Đắk Lắk ưu tiên đưa người già, phụ nữ và trẻ em ra khỏi vùng nguy trước. Ảnh Công Nam
Câu hỏi ấy có thể hiểu được, nhưng nó chỉ là bề nổi của một câu chuyện phức tạp hơn nhiều. Những trận mưa năm nay không phải mưa lớn bình thường, chúng là một dạng mưa cực đoan, vượt qua mọi kịch bản lịch sử.
Và hệ thống thủy điện – vốn được kỳ vọng là tấm lá chắn của hạ du – đã bước vào trận chiến này với một chiếc khiên quá mỏng.
Ông Nguyễn Đức Phú, Tổng Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Ba Hạ, khẳng định trên báo chí, việc xả hoàn toàn nằm trong quy trình và nếu không xả kịp thời thì “hồ sẽ mất an toàn, kéo theo thảm họa lớn hơn cho toàn bộ vùng hạ du”.
Về mặt kỹ thuật, điều đó đúng khi lưu lượng về quá lớn, hồ không có quyền lựa chọn giữa “xả” và “không xả”, mà chỉ có lựa chọn giữa “xả có kiểm soát” và “vỡ đập”.
Nhưng nói vậy không có nghĩa là trách nhiệm được phủi sạch. Bởi điểm then chốt không nằm ở thời điểm xả mà nằm ở tình trạng của hồ trước khi lũ đến. Nhiều hồ trong khu vực giữ mực nước cao suốt thời gian dài đầu mùa mưa. Riêng Sông Ba Hạ duy trì mức hơn 102–105m trước khi mưa lớn xuất hiện. Khi đó, dung tích phòng lũ gần như bằng không.
Hồ chứa không đón được lũ thì lũ sẽ đè hồ, và hồ bắt buộc phải đẩy nước xuống hạ du gần tương đương lượng nước về. Đó là lỗi vận hành mang tính hệ thống, không thể chỉ quy về kỹ thuật viên trực ca.
Một nghịch lý nữa là người dân luôn được nghe cụm từ “xả đúng quy trình”, nhưng thông tin cảnh báo lại không đến được với họ, hoặc có đến thì cũng muộn… Nhiều người chỉ kịp thấy nước lên đến bậc cửa, rồi đến chân giường, rồi đến nửa mái nhà mà không biết hồ đã bắt đầu xả từ bao giờ, xả bao nhiêu, nước còn lên bao nhiêu nữa.
Một quy trình đúng trên giấy nhưng không đến được tay người dân thì không thể coi là đúng trong thực tế. Trong thời đại mà dữ liệu có thể cập nhật theo phút, việc hạ du mù mờ thông tin đến mức không kịp trở tay là điều khó chấp nhận.
Đặt trong bối cảnh ấy, không thể chỉ trích thủy điện một chiều, nhưng cũng không thể bênh vực thủy điện bằng cách đổ hết lên trời, lên mưa và lên “tình huống bất khả kháng”.
Cần phân biệt rõ ràng: Thủy điện không tạo ra lũ, nhưng cách vận hành hồ chứa có thể khiến lũ nặng hơn hoặc nhẹ đi. Và mùa lũ năm nay đã phơi bày những giới hạn rất nghiêm trọng của cách vận hành ấy.
Tuy vậy, cũng phải nhìn nhận công bằng rằng các hồ vẫn thực hiện được một phần nhiệm vụ cắt lũ. Sông Ba Hạ báo cáo đã cắt được 93 triệu m³ trong 19 giờ đầu và thêm 53 triệu m³ trong ngày tiếp theo.
Nếu toàn bộ lượng nước khổng lồ ấy lao thẳng xuống hạ du theo địa hình dốc – đặc trưng của miền Trung – thì mức độ tàn phá sẽ còn lớn hơn nhiều.
Cần tư duy mới để vận hành hồ chứa
Không thể vì một trận xả lũ cực đại mà phủ nhận vai trò điều tiết của hồ chứa; càng không thể quên rằng hồ còn giữ nước cho mùa khô – điều tối quan trọng với Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, nơi hạn hán ngày càng khốc liệt.
Nhưng tất cả những điều đó chỉ đúng khi hồ được vận hành bằng một tư duy mới, phù hợp với một kiểu khí hậu đã bước sang giai đoạn bất định. Không thể giữ nước cao quanh năm chỉ để tối ưu hóa phát điện mà hy sinh dung tích phòng lũ; cũng không thể trông chờ vào các kịch bản lịch sử trong khi thực tế đang vượt ra khỏi mọi số liệu quá khứ.
Bối cảnh thiệt hại nặng nề buộc Chính phủ phải hành động khẩn cấp. Trong công điện ngày 21/11, Thủ tướng đã yêu cầu các tỉnh rà soát toàn bộ quy trình vận hành hồ chứa; đồng thời phân bổ ngay 700 tỷ đồng hỗ trợ bốn tỉnh bị thiệt hại nặng nhất: Khánh Hòa 200 tỷ, Lâm Đồng 200 tỷ, Gia Lai 150 tỷ, Đắk Lắk 150 tỷ.
Quy mô hỗ trợ lớn cho thấy mức độ phá hủy của lũvượt khỏi khả năng tự khắc phục của từng địa phương. Đây không chỉ là hỗ trợ tài chính trước mắt, mà là lời cảnh tỉnh rằng hệ thống ứng phó thiên tai hiện nay chưa đủ mạnh để chống đỡ trước các đợt mưa cực đoan.
Trận lũ này vì thế cần được xem như một dấu mốc quan trọng để nhìn lại toàn bộ hệ thống quản trị hồ chứa.
Phòng lũ phải là nhiệm vụ trung tâm, không thể đứng sau mục tiêu phát điện; mực nước hồ trước mùa mưa phải được hạ xuống theo một ngưỡng bắt buộc; dự báo khí tượng phải gắn chặt với vận hành hồ theo thời gian thực; cảnh báo xả lũ phải tới được từng thôn, từng buôn, từng hộ dân; và dung tích phòng lũ phải được tính toán lại theo mô hình khí hậu mới.
Thủy điện không phải “tội đồ” khi lũ lụt miền Trung năm nay quá khắc nghiệt và khó đoán định. Nhưng nếu cách vận hành, cách phối hợp và cách cảnh báo vẫn như cũ, mỗi trận lũ lớn sẽ lại biến thủy điện thành “nghi phạm quen mặt”, còn người dân hạ du vẫn là những người hứng chịu cuối cùng.
Và đó là điều một quốc gia hướng tới quản trị hiện đại, an toàn và phát triển bền vững có trách nhiệm không thể để lặp lại cho dân.
BĂNG VỆ SINH, ĐỒ LÓT SẠCH LÀ NHU CẦU THIẾT YẾU
CVD 