Chuyên mục: Văn hóa – Culture

First they came…- Martin Niemöller

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

Friedrich Gustav Emil Martin Niemöller (14 January 1892 – 6 March 1984) was a German theologian and Lutheran pastor. He is best known for his opposition to the Nazi regime during the late 1930s and for his widely quoted 1946 “First they came …“

In Germany they first came for the Communists,
and I didn’t speak up because I wasn’t a Communist.
Then they came for the Jews,
and I didn’t speak up because I wasn’t a Jew.
Then they came for the trade unionists,
and I didn’t speak up because I wasn’t a trade unionist.
Then they came for the Catholics,
and I didn’t speak up because I was a Protestant.
Then they came for me
and by that time no one was left to speak up.

Visitors stand in front of the quotation from Martin Niemöller that is on display in the Permanent Exhibition of the United States ... [LCID: img4857]

Museum visitors in front of the Martin Niemöller quotation

Visitors stand in front of the quotation from Martin Niemöller that is on display in the Permanent Exhibition of the United States Holocaust Memorial Museum. Niemöller was a Lutheran minister and early Nazi supporter who was later imprisoned for opposing Hitler’s regime.

“Tiếng Việt từ TK 17: các cách dùng trống một, giữ/cầm canh, nhà điếm/ dỏ, trắc ảnh, thì – giờ” (phần 42)

~ Phạm Thu Hương ~ Bình luận về bài viết này

 

      Nguyễn Cung Thông

Phần này bàn về các cách dùng trống một, trống hai, giữ canh, cầm canh, nhà điếm, tuần điếm từ thời LM de Rhodes và các giáo sĩ Tây phương sang Á Đông truyền đạo, cũng như các cách nói liên hê như đêm năm canh. Đây là lần đầu tiên cách dùng này hiện diện trong tiếng Việt qua dạng con chữ La Tinh/Bồ (chữ quốc ngữ), điều này cho ta dữ kiện để xem lại một số cách đọc chính xác hơn cùng với các dạng chữ Nôm cùng thời hay sau đó. Phần sau bàn thêm về chữ thì và các dạng biến âm đã có từ TK 17 như giờ, giây …

Tài liệu tham khảo chính của bài viết này là các tài liệu chữ Nôm của LM Maiorica, các bản chép tay của LM Philiphê Bỉnh (sđd) và bốn tác phẩm của LM de Rhodes soạn: (a) cuốn Phép Giảng Tám Ngày (viết tắt là PGTN), (b) Bản Báo Cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh (viết tắt là BBC), (c) Lịch Sử Vương Quốc Đàng Ngoài 1627-1646 và (d) từ điển Annam-Lusitan-Latinh (thường gọi là Việt-Bồ-La, viết tắt là VBL) có thể tra tự điển này trên mạng, như trang http://books.google.fr/books?id=uGhkAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false.

Các chữ viết tắt khác là Nguyễn Cung Thông (NCT), Hán Việt (HV), Việt Nam (VN), ĐNA (Đông Nam Á), TQ (Trung Quốc), LM (Linh Mục), CG (Công Giáo), PG (Phật Giáo), TVGT (Thuyết Văn Giải Tự/khoảng 100 SCN), NT (Ngọc Thiên/543), ĐV (Đường Vận/751), NKVT (Ngũ Kinh Văn Tự/776), LKTG (Long Kham Thủ Giám/997), QV (Quảng Vận/1008), TV (Tập Vận/1037/1067), TNAV (Trung Nguyên Âm Vận/1324), CV (Chính Vận/1375), TVi (Tự Vị/1615), VB (Vận Bổ/1100/1154), VH (Vận Hội/1297), LT (Loại Thiên/1039/1066), CTT (Chính Tự Thông/1670), TViB (Tự Vị Bổ/1666), TTTH (Tứ Thanh Thiên Hải), KH (Khang Hi/1716), P (tiếng Pháp), A (tiếng Anh), L (tiếng La Tinh), VNTĐ (Việt Nam Tự Điển/Hội Khai Trí Tiến Đức), TNNL (Thiên Nam Ngữ Lục) …v.v… Kí viết là ký (tên người, tên sách) và trang/cột/tờ của VBL được trích lại từ bản La Tinh để người đọc tiện tra cứu thêm. Tương quan Hán Việt ghi nhận trong bài không nhất thiết khẳng định nguồn gốc của các từ liên hệ (có gốc Việt cổ hay Hán cổ).

Click vào đây để đọc file WordTải về
lick vào đây để đọc file PDFTải về

Corn in peril: Viet Nam’s Hmong struggle to save indigenous seeds

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

Mekongeye.com

By Khang A Tủa and Alex Nguyễn 29 January 2024 at 18:36 (Updated on 30 January 2024 at 10:29)

After decades of pursuing development goals, Hmong people in northern Viet Nam face a battle to preserve disappearing indigenous corn

Cúa bua (in Vietnamese), or quav npua (in Hmong) , an indigenous corn variety in Chế Cu Nha, Mù Cang Chải district, Yên Bái province.

YÊN BÁI & SƠN LA, VIET NAM – Early one winter morning, Khang Chờ Dê of Chế Cu Nha hamlet in Yên Bái province was woken by loud knocking on his door. Sào, his relative, needed some red corn kernels, an indigenous crop used by Hmong people in northern Viet Nam for spiritual offerings to ward off bad luck.

The son of a shaman, Dê understood the importance of red corn in ritual practices. He quickly took some kernels from his kitchen, wrapped them up neatly and handed them to his relative.

Back in bed, the 46-year-old farmer pondered the scarcity of the indigenous cúa bua (in Vietnamese), or quav npua (in Hmong)corn seeds in Chế Cu Nha, his family’s ancestral home. For generations, indigenous corn crops have been essential to Hmong spiritual and cultural traditions, as well as helping to strengthening their autonomy in agricultural cultivation.

Source: Mapbox
Tiếp tục đọc “Corn in peril: Viet Nam’s Hmong struggle to save indigenous seeds” →

Hành trình 5.500 dặm vượt Thái Bình Dương bằng bè luồng

~ Trần Đình Hoành ~ Bình luận về bài viết này

Chủ nhật, 11/2/2024, 00:00 (GMT+7) VNEXPRESS

THANH HÓA Trên chiếc bè như thời cổ đại, ông Lương Viết Lợi và đoàn thám hiểm vượt 5.500 dặm, đối diện nhiều cạm bẫy, hiểm nguy giữa đại dương mênh mông.

Mùa hè năm 1993, ông Lợi được nhà thám hiểm Tim Severin (1940-2020, người Ireland) lựa chọn để thực hiện hải trình dự kiến dài khoảng 6.400 dặm, tương đương 10.000 km vượt Thái Bình Dương từ Hong Kong đến Mỹ. Mục đích của chuyến đi là muốn kiểm nghiệm lý thuyết cách đây khoảng 2.000 năm những người châu Á đã tới châu Mỹ trên chiếc bè mảng đơn sơ.

Chiếc mảng Từ Phúc trên biển Thái Bình Dương. Ảnh: Tư liệu
Chiếc mảng Từ Phúc trên biển Thái Bình Dương. Ảnh: Tư liệu

Ngày 17/5/1993, sau ba tuần chuẩn bị và chạy thử ở ven biển Hong Kong, đoàn thám hiểm xuất phát từ cảng Aberdeen, gần đảo Po Ti (hay Bồ Đài) ở phía nam Hong Kong. “Trừ Lợi, tất cả chúng tôi đều cảm thấy như dân tập sự khi nhổ neo, giương buồm và bắt đầu ra khơi…”, Tim kể trong cuốn The China Voyage (Chuyến du hành Trung Hoa).

Tiếp tục đọc “Hành trình 5.500 dặm vượt Thái Bình Dương bằng bè luồng” →

“Tiếng Việt từ TK 17: cách dùng Trì Trì, mlồi/mlồ, Chiêm Thành – Cham và *Lâm (Ấp)” (phần 41)

~ Phạm Thu Hương ~ Bình luận về bài viết này

Nguyễn Cung Thông 1

Download >>

Phần này bàn về các cách dùng Trì Trì, mlồi/mlô, chiem thành (~ Chiêm Thành/NCT) từ thời LM de Rhodes và các giáo sĩ Tây phương sang Á Đông truyền đạo. Đây là lần đầu tiên cách dùng này hiện diện trong tiếng Việt qua dạng con chữ La Tinh/Bồ (chữ quốc ngữ), điều này cho ta dữ kiện để xem lại một số cách đọc chính xác hơn cùng với các dạng chữ Nôm cùng thời hay sau đó. Nhân tiện nhìn rộng ra và bàn thêm về tên gọi Chàm, Chăm và *Lâm (trong quốc hiệu Lâm Ấp).

Tài liệu tham khảo chính của bài viết này là các tài liệu chép tay của LM Philiphê Bỉnh (sđd) và bốn tác phẩm của LM de Rhodes soạn: (a) cuốn Phép Giảng Tám Ngày (viết tắt là PGTN), (b) Bản Báo Cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh (viết tắt là BBC), (c) Lịch Sử Vương Quốc Đàng Ngoài 1627-1646 và (d) từ điển Annam-Lusitan- Latinh (thường gọi là Việt-Bồ-La, viết tắt là VBL) có thể tra tự điển này trên mạng, như trang http://books.google.fr/books? id=uGhkAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false. Các chữ viết tắt khác là Nguyễn Cung Thông (NCT), Hán Việt (HV), Việt Nam (VN), ĐNA (Đông Nam Á), TQ (Trung Quốc), LM (Linh Mục), CG (Công Giáo), PG (Phật Giáo), TVGT (Thuyết Văn Giải Tự/khoảng 100 SCN), NT (Ngọc Thiên/543), ĐV (Đường Vận/751), NKVT (Ngũ Kinh Văn Tự/776), LKTG (Long Kham Thủ Giám/997), QV (Quảng Vận/1008), TV (Tập Vận/1037/1067), TNAV (T rung Nguyên Âm Vận/1324), CV (Chính Vận/1375), TVi (Tự Vị/1615), VB (Vận Bổ/1100/1154), VH (Vận Hội/1297), LT (Loại Thiên/1039/1066), CTT (Chính Tự Thông/1670), TViB (Tự Vị Bổ/1666), TTTH (Tứ Thanh  Thiên Hải), KH (Khang Hi/1716), P (tiếng Pháp), A (tiếng Anh), L (tiếng La Tinh), VNTĐ (Việt Nam Tự Điển/Hội Khai Trí Tiến Đức), TNNL (Thiên Nam Ngữ Lục) …v.v… Kí viết là ký (tên người, tên sách) và trang/cột/tờ của VBL được trích lại từ bản La Tinh để người đọc
tiện tra cứu thêm. Tương quan Hán Việt ghi nhận trong bài không nhất thiết khẳng định nguồn gốc của các từ liên hệ (có gốc Việt cổ, Chăm cổ hay Hán cổ).

[1] Nghiên cứu ngôn ngữ độc lập ở Melbourne (Úc) – email nguyencungthong@yahoo.com

Download >>

tieng-viet-tu-tk-17-p41Tải về

Vòng lặp đói nghèo trước sự bất định của tự nhiên

~ Phạm Thu Hương ~ Bình luận về bài viết này

tia sáng – 18-1-2024

Sự suy giảm nghiêm trọng của không gian sinh tồn là đại ngàn và sự bất trắc của thiên tai, biến đổi khí hậu đã khép chặt vòng lặp đói nghèo ở người dân tộc thiểu số. Liệu có lối thoát cho họ?

Bơ vơ trong không gian sinh tồn

“Lúc chập tối, tầm 7 giờ, cả nhà đang ăn cơm thì mưa to, tôi nghe tiếng sạt ở nhà bên cạnh nên cầm đèn pin soi xung quanh thấy ầm ầm toàn cây, nước và đất đá đen sì đổ từ phía bản Đề Sủa (xã Lao Chải) về nên gọi vợ con bế hai đứa cháu chạy lên núi. Tôi chẳng kịp mặc thêm áo, chỉ mặc mỗi cái quần, tay cầm điện thoại, đèn pin và cây gậy to đi khắp các nhà trong khu, đập cửa, hô hoán “có chạy không là chết, lũ về” ”.

“Không kịp mang theo cái gì ngoài cái thân mình thôi”, A Lầu kể lại điều diễn ra trong ngày mà ông và dân làng không bao giờ quên, ngày 5 tháng 8, “Không kịp nghĩ gì nữa, phản xạ lao ra khỏi nhà. Không có đường, cứ bò, men theo núi”, trong đêm đen, A Lầu cùng 47 hộ trong bản Trống Là, sát ven suối Nậm Kim của xã Hồ Bốn, huyện Mù Cang Chải, Yên Bái, vượt núi đến gần sáng mới tới được bản Nả Tà trú ẩn.

Gia đình A Lầu vẫn còn may mắn hơn hàng xóm Cứ A Tùng và Giàng Thị Chù. Trong cơn tứ tán, gia đình A Tùng chạy vào trạm y tế xã vì ngỡ nơi đây kiên cố nhưng rồi lũ tiếp tục cuốn vào, hai vợ chồng bế hai đứa trẻ vội băng qua suối “nước dâng tới bụng, tới lưng” người lớn và quay lại đã không còn thấy bố của Tùng nữa. Hai ngày sau, người ta tìm thấy ông ở thủy điện Huội Quảng, huyện Mường La, Sơn La.

Lũ phá tan toàn bộ tuyến đường huyết mạch vào xã Hồ Bốn. Ảnh một ngày sau trận lũ 5/8/2023. Tác giả: Việt Cường.
Tiếp tục đọc “Vòng lặp đói nghèo trước sự bất định của tự nhiên” →

From Silent Spring to Silent Christmas: Humanity in the face of atrocity

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

December 29, 2023

Sitting on my tiny rooftop garden, how much I cherish the early morning tea with the sweet sounds of a bird family, who has graciously made my roof their home since the day I settled here.

https://youtube.com/watch?v=XaEy-lY1XIU%3Ffeature%3Doembed

How thankful I am for this precious gift of sound, offered by my birdy friends despite the city noise that they have to compete with. How unbearable it would be, imagine one day, I find no birdy singing on my roof nor in any other corner of this Earth.

In the quiet corners of our world, where nature once thrived and rang its melody, Rachel Carson’s “Silent Spring” warned us about a future where the symphony of Nature would be no bird chirping, no insect buzzing, not even leaf rustling, but replaced by creepy hush, only. And that scary destructive silence was caused by the pesticide and herbicide.

These days, we find ourselves in a different strike of silence, one that haunts the holiday season in Gaza, Palestine – a Silent Christmas, where the laughters of children and the voices of joyous carols are muted by the horrors of war and genocide.

This is not a Christmas story from a distant land; this haunting silence deeply matters to our conscience. For this silence echoes the death of humanity. For this silence is the death of the voice in our heart.

Tiếp tục đọc “From Silent Spring to Silent Christmas: Humanity in the face of atrocity” →

Loạn Ili và Cộng hòa Đông Turkestan đệ Nhị – Lịch sử từ độc lập tới bị bán đứng của Tân Cương

~ Phạm Thu Hương ~ Bình luận về bài viết này

Nghiên cứu lịch sử – Đăng Phạm

1

Các lãnh đạo Cộng hòa Đông Turkestan đệ Nhị

Ngày nay, chúng ta thường xuyên được chứng kiến những màn đối đầu ngoại giao xung quanh vấn đề Tân Cương. Trong khi nhiều nước liên tục chỉ trích, thậm chí trừng phạt Trung Quốc vì vấn đề người Duy Ngô Nhĩ, thì Trung Quốc bác bỏ cáo quốc và luôn bảo vệ ”sự thống nhất toàn vẹn Trung Quốc”, tố cáo ”chủ nghĩa ly khai Duy Ngô Nhĩ” bị các nước phương Tây lợi dụng chống Trung Quốc.

Nhưng nếu để ý, sẽ thấy một nước lớn là Nga lại khá im tiếng trong vấn đề này, không hùa theo chống Trung Quốc, nhưng cũng không công khai ủng hộ Trung Quốc về vấn đề Tân Cương. Có gì khó lý giải ở đây? Điều đó hoàn toàn lý giải được nếu biết được lịch sử vùng đất Tân Cương từ những năm 1930-1950, để thấy rằng: không ai khác ngoài Stalin và Liên Xô đã đỡ đầu cho Tân Cương độc lập. Và thậm chí trước kia, chính Đảng Cộng sản Trung Quốc của Mao Trạch Đông từng ủng hộ Tân Cương ly khai khỏi Trung Hoa.

Tiếp tục đọc “Loạn Ili và Cộng hòa Đông Turkestan đệ Nhị – Lịch sử từ độc lập tới bị bán đứng của Tân Cương” →

Vietnam’s vibrant 2023: a pictorial review

~ Trần Đình Hoành ~ Bình luận về bài viết này

By Minh Nga   December 26, 2023 | 01:26 pm GMT+7 vnexpress

See how Vietnam navigated the tumultuous currents of 2023 in a series of images capturing moments of both sorrow and joy, highlighting the unique and everyday moments of life.

Vietnam's vibrant 2023: a pictorial review

Crowds fill Nguyen Hue Pedestrian Street in downtown Ho Chi Minh City for the countdown to 2023.

Photo by Thanh Tung

Tiếp tục đọc “Vietnam’s vibrant 2023: a pictorial review” →

Pope Francis expresses his closeness to victims of war, and urges the faithful to avoid consumerism at Christmas

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

to celebrate the birth of Jesus without waste, by sharing what we have with those in need.

vaticannews.va By Christopher Wells

“We are close to our brothers and sisters who are suffering from war,” Pope Francis said during his recitation of the Angelus on Sunday.

“We are thinking of Palestine, Israel, Ukraine. We are thinking, too, of all those who suffer from misery, from hunger, from slavery.”

On Christmas Eve – which this year falls on the Fourth Sunday of Advent – the Holy Father invited Christians to spend the day “in prayer, in the warmth of affection, and with sobriety.”

“Let us not confuse celebration with consumerism!” he pleaded. He urged the faithful to celebrate Christmas with simplicity, without waste, “and by sharing with those who lack necessities or companionship.”

Looking ahead to the celebration of the birth of Jesus, Pope Francis prayed that “the God who took a human heart for Himself might infuse humanity into human hearts.”

And, as usual, he asked the faithful not to forget to pray for him, before wishing everyone a very Merry Christmas.

In solidarity with Gaza, Bethlehem church in West Bank cancels Christmas celebrations, placing baby Jesus in the rubble

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

In Solidarity With Gaza, Nazareth Christians Scale Back Christmas Celebrations

In Nazareth, where Christians believe Jesus lived much of his life, Christmas celebrations have been scaled back in solidarity with Palestinians in Gaza. Christian leaders say it is impossible to feel celebratory at this time, while business owners say trade has plummeted.

Giáo dục cho trẻ dân tộc thiểu số: Bất cập và cản trở

~ Phạm Thu Hương ~ Bình luận về bài viết này

Tia sáng – ĐỖ THỊ NGỌC QUYÊN

Trong bối cảnh các nguồn lực tài chính ở vùng dân tộc thiểu số rất hạn hẹp, nguồn lực tự nhiên ngày càng suy kiệt thì cơ hội vươn lên với từng cá nhân, từng gia đình, cơ hội phát triển với các vùng dân tộc thiểu số nằm ở nguồn lực con người. Tuy nhiên, trẻ em ở vùng trũng về giáo dục này khó có cơ hội vươn lên, nếu chính sách giáo dục cho vùng dân tộc thiểu số chưa thay đổi cách tiếp cận.

Tỷ lệ trẻ không đi học ở các DTTS Khmer, Mông và các dân tộc ít người khác cao gấp 4-7 lần so với trẻ thuộc nhóm người Kinh – Hoa, Tày, Thái, Mường, Nùng. Ảnh: Shutter

Tiếp tục đọc “Giáo dục cho trẻ dân tộc thiểu số: Bất cập và cản trở” →

“Cánh cửa” Thanh niên Xung phong

~ Đào Thu Hằng ~ 1 bình luận

(trích Chương VII Bên Thắng Cuộc – Tác giả Huy Đức)

Từ tháng 8-1975, ông Võ Văn Kiệt đã giao cho Thành đoàn tổ chức một lực lượng thanh niên xung phong đi “thí điểm” khai khẩn đất hoang. Cuối năm ấy, ông Võ Văn Kiệt triệu tập Ban Thường vụ Thành đoàn đến nhà riêng ông Phan Minh Tánh, bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cách mạng miền Nam. Vào họp, ông Kiệt giao nhiệm vụ: “Thành phố cần một lực lượng, lực lượng đó là thanh niên xung phong. Giao Thành đoàn đứng ra tổ chức, cần Thành ủy hỗ trợ gì, Thành ủy sẽ đáp ứng”. Ông giải thích: “Phải tạo ra một môi trường để mọi thanh niên đều có thể tham gia lao động để có suy nghĩ tích cực và để hãnh diện về bản thân mình”.

Ông Võ Ngọc An năm ấy ba mươi mốt tuổi, đang là ủy viên Thường vụ Thành đoàn phụ trách báo Tuổi Trẻ, nhớ lại: “Lúc đó, nghe ông Kiệt nói cảm thấy như đang nghe một điều gì đó thật thiêng liêng”. Sau cuộc họp ấy, ông Võ Ngọc An lãnh trách nhiệm huy động tiền bạc để may hàng ngàn bộ đồng phục xanh.

Hàng chục năm sau, nhiều người dân Thành phố nhớ tới ngày 28-3-1976, không chỉ vì tính hoành tráng của cuộc biểu dương lực lượng ở sân vận động Thống Nhất với một “rừng người” áo xanh, tay cầm cuốc xẻng, mà ở cách mở đầu bài nói chuyện của một bí thư cộng sản. Thay vì, “các đồng chí” như cách xưng hô thống trị thời bấy giờ ở trên mọi diễn đàn, ông Võ Văn Kiệt đã làm nhiều thanh niên ứa nước mắt khi nói: “Các em đoàn viên, thanh niên yêu quý!”. Trong số hàng vạn thanh niên có mặt hôm ấy không chỉ có con em Cách mạng. Theo yêu cầu của ông Võ Văn Kiệt, Thành đoàn đã vận động được cả những thanh niên nghiện xì ke, ma túy, có người đã từng là “đĩ, điếm”, có người là “lính ngụy”. Theo ông Võ Ngọc An, trong số ấy có một đại úy Sài Gòn, cha anh đã từng bị giết nhầm bởi “Việt Cộng”. Những thanh niên ấy, từ sau ngày 30-4, thông qua cách cư xử của các cán bộ phường, thông qua những ngôn từ cao ngạo trên báo đài, biết được thân phận của mình, dám mong chi có ngày một ông bí thư gọi mình là “các em yêu dấu”.

Với tư cách là một nhà lãnh đạo Đảng, ông Võ Văn Kiệt cũng nói về truyền thống theo cách của mình: “Tôi cũng xin phép được bày tỏ với lứa tuổi hai mươi của đất nước đã hết đau thương và từ đây thẳng đường đi tới chủ nghĩa xã hội với tất cả tấm lòng trìu mến và kỳ vọng thiết tha của những lớp thanh niên nối tiếp nhau đã từng tham gia khởi nghĩa Nam Kỳ, cách mạng Tháng Tám…”. Ông nói tiếp: “Lý tưởng của họ, ước mơ của họ chính là hiện tại mà hôm nay các em đang sống. Nếu các em sau này có điều kiện ôn lại kỹ càng một giai đoạn cách mạng hùng vĩ đã qua của dân tộc, các em sẽ biết thương yêu vô hạn Tổ quốc Việt Nam nghìn lần yêu dấu. Các em sẽ mạnh lên gấp bội vì một niềm tin ở nhân dân và đất nước”.

Tiếp tục đọc ““Cánh cửa” Thanh niên Xung phong” →

Prehistoric women were probably better at hunting than men, scientists suggest

~ Đào Thu Hằng ~ Bình luận về bài viết này

telegraph.co.uk

Their metabolism meant they had superior endurance while evidence from bones showed that females suffered hunting-related wounds

ByJoe Pinkstone, SCIENCE CORRESPONDENT27 November 2023 • 7:38pm

Actress Raquel Welch on the set of One Million Years BC
Actress Raquel Welch on the set of One Million Years BC

When it comes to hunting down a sabre-tooth tiger or slaying a woolly mammoth, the fairer sex has the upper hand, according to two new studies.

It has long been claimed that in prehistoric times men were hunters while women were gatherers.

Males stalked and killed animals and women picked berries while tending to children.

Tiếp tục đọc “Prehistoric women were probably better at hunting than men, scientists suggest” →