When literature became propaganda

Six books you didn’t know were propaganda

economist.com

Governments influence a surprising amount of literature. Some of it pretty good

Omar Sharif in a scene from the film Dr Zhivago in 1965
Image: Landmark Media

Nov 3rd 2023|8 min readListen to this story

AI Narrated

“ALL ART is propaganda”, wrote George Orwell in 1940, “but not all propaganda is art.” Few people would argue with the second part of that aphorism. There is nothing artistic about the dreadful ramblings of “Mein Kampf”. But the first seems true only if you are using a broad definition of propaganda. These days great works of art rarely set out to serve the purposes of a government. They may promote causes, but that is not normally why people esteem them. The books on this list, however, partially vindicate the first part of Orwell’s assertion. Governments or ideological groups either encouraged their authors to write them or promoted their writings for political ends. During the cold war Western intelligence agencies subsidised authors, sometimes very good ones. The CIA set up literary magazines in France, Japan and Africa. One purpose was to counter censorship by autocrats. Another was to make global culture friendlier to Western aims. British intelligence services commissioned works of fiction that supported empire. Some writers consciously offered their pens to the state; others did not realise that governments or groups would promote their work. Here are six books, all by authors of merit, that are works of propaganda in one way or another.

Tiếp tục đọc “When literature became propaganda”

Trẻ em chết vì đuối nước ở VN thuộc nhóm cao nhất vùng “WHO Tây Thái Bình Dương,” và cao gấp 10 lần các nước phát triển. Trẻ em nông thôn đuối nước cao gấp 4 lần trẻ em thành thị.

  • TPO – Việt Nam nằm trong nhóm có tỉ lệ cao trẻ bị đuối nước
  • VNE – Tử vong do đuối nước cao gấp 10 các nước phát triển
  • DT – Vì sao trẻ em nông thôn có tỷ lệ đuối nước cao gấp 4 trẻ em thành thị?

***

Việt Nam nằm trong nhóm có tỉ lệ cao trẻ bị đuối nước

Hà Minh, 26/07/2025 18:03

TPO – Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm, gần 2.000 trẻ em Việt Nam tử vong do đuối nước – nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ từ 5 đến 14 tuổi. Dù tỉ lệ tử vong do đuối nước ở trẻ có xu hướng giảm,

Việt Nam vẫn nằm trong nhóm nước có tỉ lệ cao nhất tại khu vực Tây Thái Bình Dương, theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

[Chú thích: 37 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực “Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tây Thái Bình Dương” bao gồm Úc, Brunei, Cam-pu-chia, Trung Quốc (bao gồm cả Hồng Kông và Ma Cao), Quần đảo Cook, Fiji, Pháp (Polynesia thuộc Pháp và Tân Thế Giới), Guam, Nhật Bản, Kiribati, Lào, Malaysia, Quần đảo Marshall, Micronesia, Mông Cổ, Nauru, New Zealand, Niue, Quần đảo Bắc Mariana, Palau, Papua New Guinea, Philippines, Pitcairn, Hàn Quốc, Samoa, Singapore, Quần đảo Solomon, Tokelau, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Việt Nam, và Quần đảo Wallis và Futuna].

Trong mùa hè oi ả, khi trẻ em mong chờ được vui chơi thỏa thích bên ao hồ, sông suối… thì nỗi lo về đuối nước lại một lần nữa trở thành mối nguy hại hiện hữu, cướp đi sinh mạng của không ít em nhỏ. Vụ việc mới xảy ra tại Hà Nội là một minh chứng đau lòng.

Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận một bé trai 3 tuổi trong tình trạng hôn mê sâu sau khi được phát hiện dưới ao gần nhà, sau khoảng 30 phút mất tích. Dù đã được cấp cứu tích cực, cháu bé không qua khỏi vì tổn thương não quá nặng. Câu chuyện này không phải cá biệt.

Tiếp tục đọc “Trẻ em chết vì đuối nước ở VN thuộc nhóm cao nhất vùng “WHO Tây Thái Bình Dương,” và cao gấp 10 lần các nước phát triển. Trẻ em nông thôn đuối nước cao gấp 4 lần trẻ em thành thị.”

Vì sao ngành đường sắt Việt Nam chậm phát triển?

“Lý do chính của đường sắt VN chậm phát triển là vì nhà nước độc quyền đường sắt.

Trong môi trường kinh tế thị trường cạnh tranh, càng có nhiều người tham gia kinh doanh thì khách hàng càng có nhiều lựa chọn với chất lượng dịch vụ giá nào cũng có. Còn trong môi trường kinh tế độc quyền, chỉ có duy nhất một người buôn bán, thì khách hàng chỉ biết ngậm bồ hòn làm ngọt – chẳng được lựa chọn, và chẳng có lựa chọn nào khác ngoài lựa chọn đã có sẵn.

Khi cốt lõi vấn đề là nhà nước vẫn còn độc quyền đường sắt thì dù có sửa sang bề ngoài (như sửa luật) đến thế nào, câu chuyện cũng chẳng đi tới đâu. Tuy nhiên, nhà nước có thể cho phép đầu tư đối tác công tư PPP (Public Private Partnership), nhưng cần có khung pháp lý rõ ràng để tư nhân có kinh nghiệm và khả năng được phép đấu thầu (chứ không phải tư nhân chỉ cần có tiền là ok).

PTH”

  • NĐTVì sao ngành đường sắt Việt Nam chậm phát triển?
  • BĐTSửa Luật Đường sắt và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn

***

Vì sao ngành đường sắt Việt Nam chậm phát triển?

NĐTVŨ PHẠM, 17:13 10/03/2025

Cho ý kiến về dự án Luật Đường sắt (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cần làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự chậm phát triển của đường sắt Việt Nam do thiếu nguồn lực hay chưa quan tâm đúng mức. Từ đó, luật sửa đổi cần tập trung vào các chính sách, tạo ra sự bứt phá cho ngành.

Tiếp tục đọc “Vì sao ngành đường sắt Việt Nam chậm phát triển?”

“Bắt cóc online” – Hiểm họa rình rập trẻ em trên không gian mạng 

  • DTvPT “Bắt cóc Online”: Từ cú điện thoại đến hiểm họa khôn lường
  • TPOChuyên gia tội phạm học bày cách lật tẩy kẻ lừa đảo ‘bắt cóc online, dụ dỗ bỏ nhà’
  • NDQuyết liệt bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng xã hội

***

“Bắt cóc Online”: Từ cú điện thoại đến hiểm họa khôn lường

DTvPT – Hồng Phúc – 18:02, 28/07/2025

Trong thời đại số, mạng xã hội không chỉ là công cụ kết nối mà còn trở thành nơi ẩn nấp lý tưởng cho những kẻ có hành vi xâm hại, bắt cóc trẻ em. Chỉ với vài tin nhắn làm quen, một cuộc gọi video, hay lời hứa hẹn ngọt ngào, nhiều đứa trẻ đã tự ý rời khỏi nhà để gặp người lạ. Những kẻ bắt cóc giờ đây không cần rình rập ngoài cổng trường, bởi chúng đã có “chìa khóa” tiếp cận nạn nhân ngay từ chiếc điện

Nữ sinh Q. thời điểm được Công an TP.HCM giải cứu khi đang tự nhốt mình vì tưởng đang phối hợp với cơ quan Công an Tiếp tục đọc ““Bắt cóc online” – Hiểm họa rình rập trẻ em trên không gian mạng “

Sân bay Long Thành nhìn từ bài học vắng khách ở bến xe Miền Đông mới

vnexpress.net

Chuyên gia lo ngại sân bay Long Thành vắng vẻ như bến xe Miền Đông mới do thiếu kết nối giao thông, đường sá chưa thuận tiện cho khách

Bến xe Miền Đông hoạt động tại TP HCM từ trước năm 1975 với tên gọi xa cảng Miền Đông, ban đầu nằm trên đường Lê Hồng Phong (giáp quận 5 và 10 cũ), đến 1981 dời về phường 26, quận Bình Thạnh cũ. Suốt nhiều năm, đây là bến xe lớn nhất thành phố, luôn đông đúc dịp cuối tuần, lễ, Tết. Tuy nhiên, do nằm ở nội đô, khu vực xung quanh thường xuyên quá tải, kẹt xe nghiêm trọng trên các tuyến quốc lộ 13, Nguyễn Xí, Đinh Bộ Lĩnh.

Để giảm ùn tắc và ô nhiễm, năm 2016 TP HCM quyết định xây bến mới, trong định hướng chuyển đầu mối vận tải này ra ngoại thành. Bến Miền Đông mới được xây dựng trên diện tích 16 ha tại quận 9 cũ với tổng vốn 4.000 tỷ đồng, khả năng phục vụ hơn 7 triệu lượt khách mỗi năm, trở thành bến xe liên tỉnh lớn nhất nước.

Tiếp tục đọc “Sân bay Long Thành nhìn từ bài học vắng khách ở bến xe Miền Đông mới”

Bóng chuyền Việt Nam: Cần đối mặt với sự thật

“Đã đến lúc thể thao Việt Nam phải nhìn nhận nghiêm túc vấn đề này, đừng để những nghi ngờ lan truyền mà không có bất cứ một hành động khoa học – nhân văn nào được thực thi. Đặc biệt, khi thế giới đã đưa vào luật như Liên đoàn Điền kinh thế giới đã làm thì ta buộc cũng phải theo, nếu không muốn đứng bên lề các cuộc chơi.”

  • TTCT – Bóng chuyền Việt Nam: Cần đối mặt với sự thật
  • TT – Vietnam’s star spiker withdraws from World Championship over FIVB eligibility rules
  • NT – FIVB disqualifies two Vietnam players amid gender controversy rumours
  • VNN – FIVB error humiliates Vietnam U21 and banned star Dang Thi Hong

***

Bóng chuyền Việt Nam: Cần đối mặt với sự thật

HUY THỌ – 6/08/2025 15:08 GMT+7

TTCT Tin đâu như sét đánh ngang tai, nửa đêm 12-8, FIVB (Liên đoàn Bóng chuyền thế giới) đã phát đi thông báo gây choáng cho người hâm mộ bóng chuyền Việt Nam.

Theo đó, một vận động viên trong đội tuyển bóng chuyền U21 Việt Nam không đạt điều kiện thi đấu. Vậy nên, FIVB đã quyết định đội U21 Việt Nam bị xử thua ở các trận có VĐV ấy tham gia.

Đặng Thị Hồng trong màu áo U21 Việt Nam tại Giải vô địch thế giới. ẢNH: VOLLEYBALLWORLD

Phản ứng của Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam là tuyên bố sẽ khiếu nại quyết định FIVB.

Tiếp tục đọc “Bóng chuyền Việt Nam: Cần đối mặt với sự thật”

Động vật sách đỏ: Phân biệt rõ nuôi để bán và nuôi để bảo tồn

  • VNENuôi để bán và nuôi bảo tồn
  • DTKhoa học bảo tồn thiên nhiên nhìn từ vụ án “gà lôi trắng”

*Chú thích: Sách đỏ – Sách đỏ Việt Nam là danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc loại quý hiếm, đang bị giảm sút số lượng nghiêm trọng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng.”

Danh mục động thực vật trong Sách đỏ Việt Nam >>

***

Nuôi để bán và nuôi bảo tồn

Trịnh Lê Nguyên

Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên – PanNature

VNE – Thứ năm, 14/8/2025, 15:05 (GMT+7)

Hơn 20 năm trước, tôi cùng đồng nghiệp và một số nhà báo điều tra từng thâm nhập các trang trại nuôi gấu lấy mật ở Phúc Thọ, Hà Nội.

Thời kỳ giá mật gấu lên cao, cả nước có đến hơn 4.000 cá thể gấu – nuôi nhốt trong những dãy chuồng sắt bẩn thỉu, hầm hập mùi thuốc thú y – bị bóc lột tối đa để thu lợi cho người nuôi. Hồi đó, nhiều ý kiến cho rằng việc nuôi gấu lấy mật vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa giúp bảo tồn loài động vật hoang dã quý hiếm này.

Sau 20 năm, với nhiều nỗ lực của các cơ quan nhà nước và tổ chức phi chính phủ như Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV), Free the Bears, Animals Asia… số lượng gấu nuôi đã giảm hơn 95%.

Nếu ai hỏi phong trào nuôi gấu đó có góp phần bảo tồn gấu không? Câu trả lời là: Không, không và không! Hai loài gấu của Việt Nam (gấu chó và gấu ngựa) hiện nay cực kỳ hiếm gặp trong thiên nhiên hoang dã. Vào thời hoàng kim của mật gấu, người ta vẫn thậm thụt chỉ cho nhau chỗ mua mật gấu tự nhiên vì tin rằng nó tốt hơn mật gấu nuôi.

Tiếp tục đọc “Động vật sách đỏ: Phân biệt rõ nuôi để bán và nuôi để bảo tồn”

Một xóm gần 10 người mắc ung thư, chưa rõ nguyên nhân, dân sống trong lo lắng

tienphong.vn Hoài Nam 28/06/2025 12:14

TPO – Tại thôn Trung Khánh, xã Lâm Trung Thuỷ, huyện Đức Thọ (Hà Tĩnh), liên tiếp phát hiện người dân bị ung thư. Trong khi nguyên nhân vẫn chưa được xác định, nhiều hộ dân đang sống trong tâm trạng hoang mang, bất an.

Về thôn Trung Khánh, xã Lâm Trung Thuỷ, huyện Đức Thọ (Hà Tĩnh) những ngày này, không khí ảm đạm bao trùm cả xóm nhỏ. Từ đầu ngõ, câu chuyện về “làng ung thư” đã râm ran. Vốn là vùng quê yên bình, người dân sống bằng nghề nông, thế nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, số ca mắc ung thư ở thôn tăng cao bất thường.

Đặc biệt, tại cụm dân cư Nương Dòng, nơi chỉ có hơn 20 hộ dân nhưng đã ghi nhận gần 10 người đang điều trị ung thư và trên 5 người khác đã tử vong vì căn bệnh này.

Con đường dẫn vào cụm dân cư Nương Dòng.
Con đường dẫn vào cụm dân cư Nương Dòng.

Tiếp tục đọc “Một xóm gần 10 người mắc ung thư, chưa rõ nguyên nhân, dân sống trong lo lắng”

‘Việt Nam có 37 làng ung thư thì 10 làng nguồn nước ô nhiễm nặng’

thanhnien.vn 20/06/2023 19:42 GMT+7

Thông tin trên được đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn Bình Dương) nêu ra trong thảo luận về dự thảo luật Tài nguyên nước sửa đổi chiều 20.6.2023

Góp ý về việc cấp nước sạch cho người dân, đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân cho rằng nước sạch là một loại thực phẩm, hàng hóa đặc biệt, có tác động trực tiếp đến sức khỏe và mọi hoạt động thiết yếu khác của người dân. 

'Việt Nam có 37 làng ung thư, thì 10 làng nguồn nước ô nhiễm nặng' - Ảnh 1.
Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn Bình Dương)

Tuy nhiên tại Việt Nam, tỷ lệ hộ dân được tiếp cận nước máy hiện nay chỉ chiếm khoảng 52%; đặc biệt, tỷ lệ này ở thành thị là 84,2%, trong khi tại nông thôn chỉ đạt 34,8%. 

Theo ước tính của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Việt Nam có khoảng 52% trẻ em, tương đương với 17 triệu trẻ em chưa được sử dụng nước sạch. Thiếu nước sạch và vệ sinh kém được xem là nguyên nhân hàng đầu khiến 44% trẻ em bị nhiễm giun và 27% trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng. 

Tiếp tục đọc “‘Việt Nam có 37 làng ung thư thì 10 làng nguồn nước ô nhiễm nặng’”

The cancer patient who inspired French movement to block reintroduction of pesticide

theguardian.com

Fleur Breteau tells of how case was merely a symptom of a wider problem contaminating food and water systems

Kim Willsher in ParisFri 8 Aug 2025 17.20 BST

On the day French MPs gave themselves a round of applause for approving legislation to reintroduce a banned pesticide last month, a figure rose from the public gallery to shout: “You are supporters of cancer … and we will make it known.”

Fleur Breteau made it known. Her outburst and appearance – she lost her hair during chemotherapy for breast cancer – boosted a petition against the “Duplomb law” to well over 2m signatures.

On Thursday, France’s constitutional court struck down the government’s attempt to reintroduce the pesticide acetamiprid – a neonicotinoid banned in France in 2018 but still used as an insecticide in other EU countries as well as the UK – in a judgment that took everyone by surprise. The ruling said the legislature had undermined “the right to live in a balanced and healthy environment” enshrined in France’s environmental charter.

Tiếp tục đọc “The cancer patient who inspired French movement to block reintroduction of pesticide”

Thuốc lá giết người – giá thuốc lá ở VN thuộc hàng thấp nhất thế giới, lại không có cơ chế cấm trẻ em mua thuốc lá

  • TTGiá thuốc lá rẻ, mỗi năm người Việt chi 49.000 tỉ đồng để ‘mua bệnh vào người
  • VNETăng thuế, giảm hút thuốc lá
  • BHPBán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi như chưa hề có quy định
  • NNMTThuốc lá vẫn vô tư ‘vây’ trường học

***

06/05/2025 09:13 GMT+7

Giá thuốc lá rẻ, mỗi năm người Việt chi 49.000 tỉ đồng để ‘mua bệnh vào người

TTDƯƠNG LIỄU

Với hơn 15 triệu người hút thuốc, Việt Nam nằm trong số các quốc gia có số lượng người hút thuốc cao nhất thế giới. Mỗi năm người Việt chi khoảng 49.000 tỉ đồng mua thuốc lá.

Ước tính mỗi năm người Việt chi 49.000 tỉ đồng mua thuốc lá – Ảnh minh họa: NAM TRẦN

Tiếp tục đọc “Thuốc lá giết người – giá thuốc lá ở VN thuộc hàng thấp nhất thế giới, lại không có cơ chế cấm trẻ em mua thuốc lá”

Is it too late for Gaza’s Children

Thomson Reuter Foundation
By Sadiya Ansari | Contributor
This newsletter contains images that may be disturbing.
Harrowing images of malnourished children in Gaza have intensified international pressure on Israel to increase humanitarian aid to the enclave.This week, Hamas-run health authorities in Gaza said that 93 children were among the 180 people who have already died from hunger-related causes. These deaths come on top of more than 60,000 Palestinians, mostly civilians, the health authorities in Gaza say have been killed since Israel launched its military offensive in the strip in October 2023.

Almost 470,000 people in Gaza are enduring famine-like conditions, according to the World Health Organization (WHO), with 90,000 women and children in need of specialist nutrition treatments. WHO chief Tedros Adhanom Ghebreyesus described the situation as “mass starvation” that was “man-made”, laying the blame squarely at the Israeli blockade.While Israel has denied a policy of starvation, it controls most aspects of how food reaches and is distributed in Gaza. This includes access into Gaza, transport logistics and who is permitted to distribute aid. Today we’ll unpack the policy on aid entering the territory. A Palestinian mother sits next to her malnourished son, at a school where they shelter amid a hunger crisis, in Gaza City, July 24, 2025. REUTERS/Mahmoud IssaA Palestinian mother sits next to her malnourished son, at a school where they shelter amid a hunger crisis, in Gaza City, July 24, 2025. REUTERS/Mahmoud Issa
The policy
Israel controls access into Gaza, including for humanitarian organisations, as a result of a blockade by land, air and sea<a

Tiếp tục đọc “Is it too late for Gaza’s Children”

Climate migrants are earning more. Why are their kids dropping out?

mekongeye.com By Võ Kiều Bảo Uyên 18 August 2025 at 16:13

Childcare, red tape and separation from parents stand in the way of school for children of millions of Mekong Delta migrants

HO CHI MINH CITY, VIET NAM – In a 12-square-meter rented apartment lined with pink Hello Kitty wallpaper, Thúy Hằng, 37, continually ponders whether to bring her six-year-old daughter from the rural Mekong Delta to the city.

Hằng works at an Adidas supplier factory and her husband at a wood processing factory. The couple left their two daughters with the grandparents in Đồng Tháp province, when the girls were only infants.

Source: Mapbox

For years, Hằng has dreamed of reuniting with her children. She decorated the room, inquired about schools and had the funds ready, but could not figure out childcare. The couple work until 7-8pm, and public schools close at 4:30pm.

In the past decade, more than one million people have left the Mekong Delta for industrial zones in Ho Chi Minh City – as the region faces mounting environmental stress.

Once considered Viet Nam’s rice bowl, the delta now grapples with sediment loss, saltwater intrusion and soil erosion – the results of upstream dams, rampant sand mining and climate change.

Tiếp tục đọc “Climate migrants are earning more. Why are their kids dropping out?”

Ai gánh món nợ gần 45 nghìn tỷ của EVN?

Vietnamnet.vn Thứ Hai, 18/08/2025  Tư Giang

Kiến nghị của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về việc cho phép đưa khoản lỗ lũy kế gần 45.000 tỷ đồng vào giá bán lẻ điện bình quân đang làm dấy lên nhiều tranh luận.

Cũng như nhiều lần trước khi tăng giá điện trước đây, xuất hiện câu hỏi: ai sẽ gánh rủi ro về giá điện – Nhà nước, doanh nghiệp hay người dân?

EVN và khoản lỗ 44.792 tỷ đồng

Trong giai đoạn 2022–2023, giá nhiên liệu thế giới leo thang vì bất ổn địa chính trị, chi phí mua điện tăng mạnh, khiến EVN lỗ khoảng 50.000 tỷ đồng. Dù đã cắt giảm chi phí, tái cơ cấu, đến cuối năm 2024, công ty mẹ EVN vẫn còn gánh khoản lỗ hơn 44.792 tỷ đồng. EVN cho rằng khoản lỗ này khiến vốn Nhà nước bị bào mòn, đi ngược nguyên tắc bảo toàn vốn đầu tư.

Tiếp tục đọc “Ai gánh món nợ gần 45 nghìn tỷ của EVN?”

Việt Nam – Từ trung tâm tiền ảo đến Danh sách Đen của FATF

  • (PTH) – Chơi tiền ảo thì trái tim có trong sáng không?
  • (Báo TN) – Tổng Bí thư: Không để chậm chân, mất cơ hội với tiền kỹ thuật số
  • (Báo TN) – Thủ tướng: Phát triển đồng tiền số trong trung tâm tài chính quốc tế 
  • (TVPL) – FATF là gì? Danh sách xám của FATF có ý nghĩa như thế nào đến nền kinh tế?
  • (Báo VN+) – FATF đang xem xét đưa Việt Nam vào Danh sách Đen

***

Chơi tiền ảo thì trái tim có trong sáng không?

ĐCN, Phạm Thu Hương, 18-2-2024

Chào các bạn,

Tiền ảo là tiền không có thật, chỉ là những con số (1).

Tiền ảo giúp tội phạm chuyển tiền khắp thế giới để rửa tiền (2). Tháng 3-2023, Việt Nam có một tiến sĩ bị Cục Điều tra Liên bang Mỹ FBI truy nã vì rửa tiền Bitcoin 3 tỉ đô (3). Tháng 6-2023, Việt Nam bị đưa vào Danh sách Xám của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính về chống rửa tiền (FATF) (4). Nếu không nhanh chóng thoát ra Danh sách Xám thì dễ có nguy cơ bị đưa vào Danh sách Đen (5). Tiếp tục đọc “Việt Nam – Từ trung tâm tiền ảo đến Danh sách Đen của FATF”